Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 8 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 225/17 wydanego w przedmiocie wniosku Ł. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...]roku Nr [...], UNP: [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok oraz wysokości odsetek za zwłokę od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2013 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postępowanie w niniejszej sprawie toczy się w przedmiocie skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok oraz wysokości odsetek za zwłokę od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2013 roku. W związku ze skargą podatnik wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Składając wniosek wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci oraz, że ponosi stałe wydatki opłacając raty leasingowe (1500 zł) i raty kredytu (2500 zł), przy czym wydatki te finansuje z kredytu. W uzasadnieniu podatnik wyjaśnił, że utracił możliwość zarobkowania, gdyż ma zablokowane rachunki bankowe i transakcje ze stałymi kontrahentami. Lata 2015–2016 zakończyły się dla skarżącego stratą, a wpłaty, które wpływają na rachunek bankowy pochodzą z przeterminowanych należności i nie są jego dochodem.

Postanowieniem z 8 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił Ł. K przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu podkreślił, że złożone na urzędowym formularzu oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie zawierało żadnych informacji, które odnosiłyby się do sytuacji materialnej strony. Tymczasem z oświadczeń i dokumentów znanych referendarzowi z urzędu, złożonych w równolegle toczących się sprawach, wynikało że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Lokal, w którym mieszka rodzina skarżącego, stanowi własność brata strony. Skarżący, podaje, że nie osiąga żadnych dochodów oraz nie ponosi kosztów utrzymania lokalu, natomiast jego zobowiązania z tytułu leasingu i kredytu są pokrywane z zaciągniętego kredytu w rachunku A w kwocie 50.000 zł. Ponadto, jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu, zarówno w złożonych dotychczas wnioskach o przyznanie prawa pomocy, jak i dodatkowych oświadczeniach o sytuacji majątkowej własnej oraz żony, podatnik nie przedstawił informacji dotyczących majątku małżonki, osiąganego przez nią dochodu oraz ewentualnie posiadanych przez nią kont bankowych. W konsekwencji referendarz uznał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dokonał rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego zdolności płatniczych pod kątem możliwości poniesienia kosztów sądowych.

W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że biorąc pod uwagę sytuację finansową podatnika nie można uznać, że jest w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania przed sądem. Wyjaśnił, że ilość toczących się wobec podatnika, jak też spółek, w których posiada udziały, licznych postępowań całkowicie sparaliżowała możliwości zarobkowe strony. Pełnomocnik stwierdził, że szacunkowa wartość rzekomych należności może wynosić nawet kilka milionów złotych. Ponadto pełnomocnik wskazał, że przed WSA w Łodzi toczą się obecnie postępowania za lata 2009-2014 zarówno w zakresie podatku VAT, jak i podatku dochodowego od osób fizycznych, a kumulacja postępowań sprawia, że nie mając środków na pokrycie wpisów w sprawach zawisłych przed sądem skarżący nie ma realnej możliwości skorzystania z prawa do sądu. Nadto argumentował, że w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 844/16 sąd, dysponując tożsamym materiałem dowodowym, przyznał podatnikowi prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 4.000 zł. Podkreślił również, że w postępowaniach toczących się pod sygn. akt I SA/Łd 1036/16 oraz I SA/Łd 1035/16, gdzie wartość wpisu nie przekraczała możliwości finansowych podatnika strona nie uchylała się od jego opłacenia. Podsumowując pełnomocnik stwierdził, że skarżący nie ma najmniejszej możliwości zgromadzenia środków na poniesienie wpisu, a prawo pomocy jest wyjątkową instytucją, skierowaną do osób takich jak skarżący. W przypadku odmowy jego przyznania skarżący nie będzie miał jakichkolwiek możliwości podjęcia działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).

Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.

W ocenie sądu referendarz sądowy w postanowieniu z 8 czerwca 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącego zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności z informacji zawartych w formularzu PPF, oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, a także danych znanych z urzędu, ujawnionych w równolegle toczących się przed tutejszym sądem postępowaniach o sygn. akt I SA/Łd 985/16, I SA/Łd 986/16, I SA/Łd 844/16 oraz I SA/Łd 36/17 wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką małoletnich dzieci, mieszka w lokalu stanowiącym własność brata żony, nie osiąga żadnych dochodów oraz nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania. Swoje zobowiązania z tytułu leasingu i kredytu pokrywa z kredytu w rachunku A. w kwocie 50.000 zł. Podatnik zadeklarował ponadto, że posiada zobowiązania zarówno z tytułu należności publicznoprawnych, jak i komercyjnych, powstałych wobec podmiotów prywatnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a wobec jego majątku toczy się równolegle kilkanaście postępowań egzekucyjnych. Skarżący nie podał jednak aktualnej kwoty zobowiązań wynikających z tego tytułu, wskazując jedynie ogólnie, że może być to kwota kilku milionów złotych.

Ponadto we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w dodatkowych, składanych w równolegle toczących się sprawach, oświadczeniach o sytuacji majątkowej własnej oraz żony, podatnik nie przedstawił informacji dotyczących majątku małżonki i osiąganego przez nią dochodu. W tej sytuacji podzielić należy zawartą w zaskarżonym postanowieniu tezę co do tego, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego zdolności płatniczych pod kątem poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Zdaniem sądu, jako niewiarygodne i gołosłowne należy również ocenić twierdzenia skarżącego co do tego, że nie posiada obecnie żadnego majątku i nie jest w stanie wskazać wysokości swoich zobowiązań. W szczególności z udostępnionych sądowi informacji wynika, że w czerwcu 2016 r. skarżący dokonał sprzedaży towarów i usług za kwotę 37.000 zł, zaś w lipcu i wrześniu 2016 r. za kwoty po 2.000 zł, natomiast w sierpniu nie odnotował sprzedaży. W tym okresie zakupy towarów i usług przez wnioskodawcę oscylowały w granicach od 2.078 zł do 5.314 zł miesięcznie. Dane te znajdują odzwierciedlenie także w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, z której wynika, że od początku 2016 r. do końca września 2016 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 85.250 zł i poniósł koszty w wysokości 55.930 zł. Z zeznania PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 wynika natomiast, że skarżący osiągnął przychód na poziomie 637.181,59 zł, przy kosztach jego uzyskania na poziomie 907.682,39 zł, co zaowocowało stratą w wysokości 270.500,80 zł. Z kolei z zeznania podatkowego za 2014 r. wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 1.642.843 zł, poniósł koszty 1.549.005 zł, uzyskując dochód w kwocie 93.837 zł.

Wymienione kwoty świadczą zdaniem sądu, że wbrew stanowisku strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i wniesionym sprzeciwie, działalność gospodarcza strony daje możliwość partycypacji w kosztach postępowania zainicjowanego przed sądem.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (postanowienie NSA z 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763).

W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Sąd podkreśla przy tym, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy.

Sąd podkreśla raz jeszcze, iż mimo niewątpliwie skomplikowanej sytuacji finansowej podatnika partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony, nawet, jeśli miałoby to wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący pomimo kłopotów finansowych kontynuuje działalność gospodarczą, która do września 2016 r. przyniosła zysk. Powyższe w ocenie sądu przeczy twierdzeniom strony o braku jakichkolwiek środków, z których mógłby zostać pokryty wpis sądowy w niniejszej sprawie.

Podsumowując postawa podatnika uchylającego się od kompleksowego przedstawienia zarówno swojej sytuacji materialnej (w tym ponoszonych wydatków niezbędnych do utrzymania wraz z podaniem rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu wraz ze wskazaniem źródła ich pochodzenia), jak również sytuacji majątkowej żony powoduje, że jak słusznie wskazano w kwestionowanym postanowieniu, brak jest praktycznie możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie jego sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Ponadto ustosunkowując się do argumentacji sprzeciwu Sąd nie podziela podniesionego przez pełnomocnika poglądu, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w jednej ze spraw powoduje swego rodzaju związanie sądu w kolejnych sprawach, wobec zbliżonego stanu faktycznego, do przyznawania podatnikowi analogicznego uprawnienia.

Mając powyższe na uwadze, sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona, a w związku z tym, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

AKE.