Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2008 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników uchyla zaskarżoną decyzję

Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek należnych od M. Z..

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wyjaśnił, że M. Z. złożył wniosek o umorzenie jego należności z tytułu składek, ponieważ w ocenie wnioskodawcy uległy one przedawnieniu. Zakład stwierdził, że należności te są nadal wymagalne oraz, że nie zachodzą okoliczności kwalifikujące zadłużenie do umorzenia. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca powołał się na swoją trudną sytuację majątkową, która uniemożliwia mu spłacenie zadłużenia. Prezes ZUS wyjaśnił, że należności będące przedmiotem postępowania dotyczą okresu 07-1994 r. - 08.1994 r. i 12.1994r. - 05.1995r. Obowiązek zapłaty zobowiązań powstał pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t. j. 1989 r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Zgodnie z art. 35 ust. 3 i 4 oraz art. 36 tej ustawy należności z tytułu składek przedawniały się po upływie 5 lat licząc od dnia wymagalności, a bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli dłużnik został o tej czynności zawiadomiony i wówczas obowiązywał 10 letni okres przedawnienia. Następnie w świetle art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137,poz.887 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2003 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat. Zgodnie z art. 24 ust. 5 tej ustawy bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacania składek, rozłożenie spłaty na raty i każda czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli dłużnik został powiadomiony o tej czynności. Dalej Prezes ZUS wyjaśnił, że zadłużenie było dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 1994 i 1995 r., a następnie w 1999 r. Zadłużenie ponownie objęto postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych z 2001 r., które nadal pozostają w realizacji organu egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne było zawieszone w związku z trwaniem postępowania restrukturyzacyjnego wszczętego na wniosek dłużnika z dnia [...] listopada 2002 r. Decyzja o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego została wydana dnia [...] kwietnia 2004 r. Z powyższego wynika, że zadłużenie nie uległo przedawnieniu ani pod rządami ustawy z 1986 r. ani ustawy z 1998 r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. ani pod rządami ustawy z 1998 r. w brzmieniu obecnie obowiązującym. Następnie organ orzekający stwierdził, że wniosek o umorzenie należności został rozpoznany w trybie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wobec faktu, że pozostaje w toku postępowanie egzekucyjne prowadzone za pośrednictwem urzędu skarbowego nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, co wyklucza możliwość zakwalifikowania zadłużenia do umorzenia. Wyjaśnił również, że należności których dotyczy postępowanie nie są należnościami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, nie ma więc do nich zastosowania przepis art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na powyższą decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. M. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenia należności z tytułu składek. Wskazał, że należności z tytułu składek uległy przedawnieniu. Ponadto stwierdził, że ze względu na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny nie może uzyskiwać dochodów pozwalających na spłacenie składek i tym samym spełnia warunki do umorzenia zadłużenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz.1365).

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 145 §1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd nie ma natomiast możliwości umorzenia zadłużenia skarżącego, ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji ZUS.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że winna ona zostać uchylona.

Jest w sprawie niesporne, że należności będące przedmiotem postępowania dotyczą okresu 07-1994 r. - 08.1994 r. i 12.1994r. - 05.1995 r. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999r. W Rozdziale 13 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych zawarte zostały przepisy przejściowe i końcowe , a w art. 109 znajdującym się w tym rozdziale ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu wynika - w ocenie Sądu - iż w stosunku do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999r. należy stosować przepisy przedawnienia zobowiązań określone w ustawie z 1986 r., ponieważ jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie.

Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 9 lutego 2006r. III SA/Wr 517/04 /ONSA/WSA 2006/6/169/ i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 25 czerwca 2007 r. I S.A./Rz 583/07.

Należy zaznaczyć, że w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek ZUS, które powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w wyroku z 12.07.2007 r. syg. akt I UK 37/07 przyjął, że również do zobowiązań , które powstały pod rządami ustawy z 1986 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W ww. wyroku Sąd Najwyższy nie rozważył jednak stosowania przepisów dotyczących przedawnienia w świetle przepisu przejściowego jakim jest art. 109 ustawy z 1998 r.

Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia.

Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności.

W związku z powyższym zadłużenie skarżącego uległo przedawnieniu najpóźniej w czerwcu 2006 r. W dacie orzekania przez ZUS o odmowie umorzenia zadłużenia, objęte decyzją należności były już przedawnione.

Niezastosowanie w sprawie art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 1989 r. i w konsekwencji dokonanie oceny przedawnienia roszczeń w oparciu o art. 24 tej ustawy, a nie przepis art. 35 ust.4 zd. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z 1986 r. stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W związku z przedawnieniem należności , postępowanie w sprawie ich umorzenia winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie stanowi naruszenie art. 105 K.p.a.

Odnosząc się do zarzutu nie zastosowania przez ZUS w niniejszej sprawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365) i nieuwzględnienie faktu, że opiekując się [...] matką skarżący nie może podjąć pracy, przez co spełnia warunki do umorzenia zadłużenia, Sąd wyjaśnia, że rozporządzenie to wydane zostało w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i określa szczegółowe zasady umarzania przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Zadłużenie skarżącego powstało na skutek nie opłacania przez niego składek za pracowników, którzy nigdy nie są płatnikami składek, przepisy rozporządzenia nie mają więc zastosowania do oceny podstaw umorzenia składek, których dotyczy to postępowanie.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkując wadliwością rozstrzygnięć, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.