Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Małgorzata Łoboz SWSA Paweł Darmoń (spr.) SWSA Joanna Człowiekowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. P. i J. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 17 października 2022 r , znak: SKO.BP/4104/14/2022 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów skargę oddala

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 17.10.2022 r., nr SKO.BP/4104/14/2022, po rozpatrzeniu odwołania J. i J. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 15.07.2022 r.

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy:

Decyzją z dnia 25 czerwca 2018 r. Wójt Gminy S. nakazał J. i J. P., jako posiadaczom odpadów zgromadzonych w miejscu do tego nieprzeznaczonym, tj. na działce ewidencyjnej nr [...] (...) usunięcie z powyższego terenu wszystkich zmagazynowanych odpadów (...) w terminie do dnia 27 lipca 2018 r.

Decyzja ta, w wyniku rozpatrzenia odwołania J. i J. P. została zmieniona w zakresie terminu wykonania obowiązku, a w pozostałej części - utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt: SKO.BP/4104/20/2018.

Następnie wyrokiem z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt: II SA/Kr 1392/18 WSA w Krakowie oddalił skargę na ww. decyzję Kolegium. Na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt: III OSK 1548/21 uchylił wyrok WSA w Krakowie, decyzję Kolegium z dnia 30 sierpnia 2018 r., oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia 25 czerwca 2018 r.

W uzasadnieniu ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny m.in. wskazał, że: "podstawą prawną wydania zaskarżanej decyzji był art. 26 ust 1 ustawy o odpadach, który stanowi, że posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Z kolei przepis art 26 ust. 2 tej ustawy stanowi, że jeżeli to nie nastąpi to właściwy organ I instancji w drodze decyzji nakazuje posiadaczowi odpadów ich usunięcie z takiego miejsca, które nie jest przeznaczone do ich składowania lub magazynowania. W tej sprawie nie budzi wątpliwości, że na nieruchomości stanowiącej własność skarżących znajdują się odpady. Zostały one zakwalifikowane jako odpady komunalne (...).

Bezspornym również było, że podmioty, które składowały powyższe odpady nie legitymowały się zezwoleniami na zbieranie odpadów lub ich przetwarzanie, w tym również skarżący kasacyjnie. Działka, na której znajdują się sporne odpady, nie była przeznaczona do składowania ani przetwarzania odpadów. Dla terenu, na którym jest położona nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, a zgodnie z postanowieniami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy S. określono przeznaczenie tego terenu jako teren przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, usługową oraz rekreację turystyczno-letniskową. Tym samym okolicznością sporną było ustalenie podmiotu, na który zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach należało nałożyć obowiązek ich usunięcia, który jest posiadaczem wskazanych odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Artykuł 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach wskazuje, że ilekroć w ustawie jest mowa o posiadaczu odpadów - rozumie się przez to wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.(...)

Strona skarżąca kasacyjnie w toku postępowania administracyjnego toczącego się przed organami nie tylko kwestionowała ustalenia zmierzające do przyjęcia, że jest posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach opartego na domniemaniu, ale także wskazała na dowody zmierzające do jego obalenia i ustalenia faktycznego posiadacza odpadów. W toku postępowania toczącego się przed organem I instancji były to zawarte w formie pisemnej umowy dzierżawy części działki, na której składowane były odpady z trzema kolejnymi podmiotami i wskazując, który z dzierżawców, jakie pozostawił bez ich zgody odpady. (...) Nie było zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wystarczającą przesłanką do pominięcia przesłuchania wskazanych w odwołaniu świadków uzyskanie informacji od innych organów, w tym Prokuratora Rejonowego w B. , z których wynikało, że albo dodatkowych czynności w sprawie odpadów składowanych na działce skarżących nie podejmowały, albo też że postępowania przez nie prowadzone zostały zawieszone między innymi z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia określonych dowodów. W szczególności wskazać należy, że treść tych pism nie pozwala nawet zweryfikować, czy skarżący podali prawidłowe adresy wnioskowanych świadków. Nie jest również dopuszczalnym z góry przyjęte założenie bez należytego uzasadnienia, że nie są one przydatne do wyjaśnienia istotnych okoliczności do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że wnioskując o przesłuchanie osób wchodzących w skład organu reprezentującego E. sp. z o.o., obecnie po zmianie nazwy G. sp. z o.o., organ nie wezwał nawet do uzupełnienia w tej części wniosku przez wskazanie imion i nazwisk tych osób, w przypadku braku możliwości ich ustalenia w inny sposób np. w oparciu o dane z rejestru spółek. (...) W dokonanej ocenie organy pominęły dotychczasowe wyjaśnienia udzielane przez skarżącego J. P. i fakty wynikające z przedłożonych umów dzierżaw. Dokonując oceny pod kątem przydatności do rozstrzygnięcia sprawy zawnioskowanych przez skarżących kasacyjnie dowodów w odwołaniu od decyzji organu I instancji, organy winny uwzględnić przy interpretacji pojęcia posiadania, że przepisy tą instytucję regulujące są zawarte w art. 336-352 k.c. Brak jest bowiem podstaw do nadania w sprawach dotyczących zagospodarowania odpadów tej instytucji innego znaczenia. (...)."

W toku ponownego rozpoznania sprawy, Wójta Gminy S. w decyzji z 15.07.2022 r. nakazał: J. i J. P. - posiadaczom odpadów zgromadzonych w miejscu do tego nieprzeznaczonym, na działce ewidencyjnej nr [...], położonej w miejscowości D., gm. S., usunięcie z powyższego terenu wszystkich zmagazynowanych odpadów, tj. mieszaniny odpadów komunalnych, m.in. opakowań z tworzyw sztucznych, foli, tektury, gąbki z tapicerki, butów, odzieży, aluminiowych puszek według obmiaru w ilości - około 911 m3 oraz pojemników i beczek z nieznaną zawartością w ilości kilkuset sztuk objętościowo około 576 m3 (12 m x 24 m x 2m), a także kordu (odpad z opon) w hałdzie o objętości około 58 m3 (pkt 1);

- wykonanie usługi usunięcia odpadów zlecić przedsiębiorcy wpisanemu do rejestru działalność regulowanej, o którym mowa w art. 9b ust.2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz.U. z 2022 r. póz. 1297 z póżn. zm.) – odpady powinny być dostarczone do właściwej instalacji, a ich odbiór potwierdzony kartą przekazania odpadów (pkt 2);

- ustalenia, iż obowiązek, o którym mowa w pkt 1 i 2 powinien być wykonany w terminie do dnia 31 grudnia 2022 r. (pkt 3).

W toku postępowania administracyjnego, organ I instancji wezwał J. P. i J. P. do przedłożenia wniosków dowodowych oraz wskazania nowych twierdzeń w sprawie składowania odpadów na działce nr [...]. W odpowiedzi na przesłane wezwanie w dniu 29.12.2021 r. J. P. przedłożył osobiście nowe dokumenty tj. oświadczenie oraz umowę najmu hali magazynowej wraz z pomieszczeniami biurowymi zawartą z M. D..

Organ I instancji stosownie do wniosku skarżących wezwał na przesłuchanie następujących świadków: R. W., J. C., M. D., M. K., M. G., R. M., A. M., A. D., Ł. K., R. A., S. Z. oraz strony: J. P. i J. P.. Pomimo prawidłowego wezwania, ww. świadkowie, za wyjątkiem J. C., M. D., R. W. i J. P., nie stawili się (zeznania ww. świadków zostały zacytowane na s. 7-11 uzasadnienia decyzji SKO).

W dniu 28.03.2022 r. J. P. przedłożył kserokopie zdjęć etykiet, na których widnieją nazwy firm zajmujących się produkcją i dystrybucją farb. J. P. twierdził, że w/w etykiety znalazł pomiędzy paletami. W związku z pozyskaną informacją organ administracyjny wystąpił do następujących firm: F. Sp z o.o., F2., D. Spółka Jawna, F3. Spółka z o.o., R. Sp. z o.o. oraz S. Sp. z o.o. Z otrzymanych informacji wynika, że farby oznaczone etykietami przekazanymi przez J. P. zostały zużyte przez ich odbiorców, odpady zaś zostały zutylizowane w S. Żaden ze wskazanych powyżej podmiotów nie składował ani nie zlecił składowania odpadów na terenie nieruchomości położonej w D. o nr [...].

W odwołaniu od ww. decyzji organu l instancji zarzucono: l. naruszenie norm prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. art 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 85 § 1 k.p.a. poprzez:

dokonanie błędnej analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie wyrażającej się przyjęciem, że - M. K. nie jest posiadaczem przynajmniej części odpadów zgromadzonych na dz. ew. stanowiącej własność odwołujących, podczas gdy z zeznań ww. osoby złożonych w dniu 8 stycznia 2019r. w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w B. pod sygn. akt: [...] wynika, że w związku z prowadzoną przez ww. osobę działalnością gospodarczą, w związku z zawartą z odwołującymi umową najmu, na halę zostały przywiezione sprasowane odpady plastikowe odpowiadające części odpadów zgromadzonym aktualnie na dz. ew. stanowiącej własność odwołujących; zeznania M. K. złożone w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w B. , w szczególności ten ich fragment, w którym ww. osoba wskazywała, że w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą na halę odwołujących zostały przywiezione sprasowane odpady plastikowe odnosił się jedynie odpadów niebezpiecznych tj. substancji znajdujących się w pojemnikach i beczkach, podczas gdy uważna analiza ww. zeznań skłaniać powinna ku uznaniu, że M. K. w ww. twierdzeniach odnosił się do innego rodzaju odpadów zgromadzonych na nieruchomości stanowiącej własność odwołujących, a to: folii, gąbki z tapicerki, tworzyw sztucznych oraz tektury.

II. naruszenie norm prawa materialnego tj.; 1.naruszenie art. 3 ust 1 pkt. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach poprzez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że sam tylko fakt niewładania obecnie odpadami przez najemców oraz dzierżawców, z którymi mocodawcy związani byli na podstawie kolejnych umów cywilnoprawnych wyklucza możliwość zakwalifikowania ich jako posiadaczy odpadów w rozumieniu ustawy o odpadach (...); 2.naruszenie art. 26 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że odwołujący winni zostać uznani za posiadaczy odpadów zgodnie z ustawą o odpadach, a w konsekwencji, że powinni zostać zobowiązani do ich usunięcia z miejsca do tego nieprzeznaczonego w ramach władztwa administracyjnego, podczas gdy wykazali oni przynajmniej w części, że posiadaczem odpadów są inne osoby.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w uzasadnieniu zaskarżonej ww. decyzji z 17.10.2022 r. wskazało, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do prawidłowego określenia adresata obowiązków decyzji wydanej na podstawie przywołanego wyżej przepisu. Kierując się wskazaniami zawartymi w ww. wyroku NSA podano, że w celu obalenia domniemania wynikającego z art. 3 pkt 19 ustawy władający powierzchnią ziemi (tj. J. i J. P.) złożyli wnioski o przeprowadzenie szeregu czynności dowodowych.

Jednakże z żadnego z przeprowadzonych dowodów nie wynika jakie konkretnie osoby byłyby posiadaczami konkretnych odpadów, które znajdują się na działce nr [...].

W toku prowadzonego postępowania, na terminy rozpraw wyznaczonych przez organ l instancji wezwani zostali następujący świadkowie: R. W., J. C., M. D., M. K., M. G., R. M., A. M., A. D., Ł. K., R. A., S. Z. oraz strony J. P. i J. P.. Z uwagi na niestawiennictwo świadków organ ponownie wezwał na rozprawę administracyjną następujących świadków: R. W., M. D., M. K., M. G., R. M., A. M., A. D. i Ł. K.. Pomimo prawidłowego wezwania na w/w rozprawy administracyjne nie stawili się wezwani świadkowie za wyjątkiem J. C., M. D. i R. W.. Stawił się również J. P.. Świadkowie, których udało się przesłuchać, nie byli jednak w stanie określić, kto i w jakiej dokładnie dacie, miał przywozić odpady na działkę nr [...].

Zaznaczono również, że organ l instancji wystąpił z zapytaniem do następujących firm: F. Sp z o.o., F2., D. Spółka Jawna, F3. Spółka z o.o., R. Sp. z o.o. oraz S. Sp. z o.o. Ustalono jednakże, że żaden ze wskazanych powyżej podmiotów nie składował ani nie zlecił składowania odpadów na terenie nieruchomości położonej w D. o nr [...].

W podsumowaniu Kolegium stwierdziło, że nie zostało wykazane, aby posiadaczami odpadów były inne osoby poza władającymi. Władający wskazali na szereg osób, ale żadnego z rzekomych posiadaczy odpadów nie udało się nawet przesłuchać, nie mówiąc o ustaleniu, że faktycznie był posiadaczem odpadów. Organ II instancji podkreślił również fakt, że na żadnym z przesłuchań nie była obecna pełnomocnik stron, a przecież to właśnie stronom powinno najbardziej zależeć, aby wykazać, że inne osoby są posiadaczami odpadów.

Nadto SKO zaznaczyło, iż instytucja dysponująca większymi uprawnieniami śledczymi niż organy administracji, tj. Prokuratura Rejonowa w B. również nie ustaliła, jaki podmiot mógł dokonać przywiezienia odpadów. Zatem również i Prokuraturze nie udało się ustalić, że przywiezienia odpadów mogły dokonać jakieś inne osoby - identyfikowalne z imienia i nazwiska i adresu.

Zatem, w ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie domniemanie, że to władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości nie zostało obalone.

Orzekające w sprawie organy podjęły szereg działań zmierzających do ustalenia, jaki podmiot i w jakiej dacie podjął czynności, których skutkiem jest zgromadzenie odpadów na działce nr [...] w D.. Czynności te nie doprowadziły jednak do żadnych ustaleń, ponieważ - jak już wcześniej wskazano - nawet Prokuratura Rejonowa w B. nie ustaliła tej okoliczności prowadząc sprawę o przestępstwo z art. 183 § 1 Kodeksu karnego.

Zatem – w ocenie SKO - należy oprzeć się na domniemaniu z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach, skoro nie zostało ustalone, jaki podmiot lub jakie podmioty i jakich datach dokonały zgromadzenia odpadów to nie można przyjmować, że ich posiadaczem lub posiadaczami są nieidentyfikowalne osoby fizyczne, prawne lub inne jednostki organizacyjne.

Zdaniem Kolegium, odwołujący, nie mogą na gruncie ustawy o odpadach, przerzucać odpowiedzialności za zgromadzenie odpadów na podmioty trzecie. Możliwe jest natomiast domaganie się od tych podmiotów, w ramach roszczeń związanych z nienależytym wykonaniem zawartych umów najmu lub dzierżawy, przywrócenia stanu poprzedniego nieruchomości lub zapłaty odszkodowania. Te roszczenia pozostają jednak poza niniejszą sprawą.

Pismem z 18.11.2022 r. J. P. i J. P., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli skargę na ww. decyzję SKO z 17.10.2022. r.

W skardze zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 85 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego, a także wadliwą jego analizę, skutkującą w konsekwencji błędnym przyjęciem, iż:

a. skarżący nie zdołali skutecznie wykazać, że posiadaczami odpadów są inne osoby

aniżeli oni, a w konsekwencji, że także Pan M. K. nie jest posiadaczem

przynajmniej części odpadów zgromadzonych na dz. ew. stanowiącej własność

skarżących, podczas gdy prawidłowa ocena zeznań ww. osoby złożonych w dniu

8 stycznia 2019r. w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez

Komendę Powiatową Policji w B. pod sygn. akt: [...]

powinna prowadzić do ustalenia, że w związku z prowadzoną przez ww.

działalnością gospodarczą, w następstwie zawartej ze skarżącymi umowy najmu,

na halę zostały przywiezione sprasowane odpady plastikowe odpowiadające

w części odpadom zgromadzonym aktualnie na dz. ew. stanowiącej własność

skarżących;

b. prawidłowym pozostaje ustalenie organu I instancji, zgodnie z którym zeznania

Pana M. K. złożone w toku postępowania przygotowawczego

prowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w B. pod sygn. [...], w szczególności zaś ten ich fragment, w którym ww. wskazywał,

że w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą na halę

skarżących zostały przywiezione sprasowane odpady plastikowe odnosił się

jedynie odpadów niebezpiecznych tj. substancji znajdujących się w pojemnikach i

beczkach, podczas gdy uważna analiza ww. zeznań skłaniać winna ku uznaniu, że

Pan M. K. w ww. twierdzeniach odnosił się do innego rodzaju odpadów

zgromadzonych na nieruchomości stanowiącej własność skarżących, a to m.in.:

folii, gąbki z tapicerki, tworzyw sztucznych oraz tektury tj. odpadów komunalnych

objętych treścią decyzji organu I instancji;

c. okoliczność braku ujawnienia winnych popełnienia przestępstwa z art. 183 § 1 k.k.

w postaci składowania odpadów niebezpiecznych na nieruchomości skarżących

w toku wciąż trwającego postępowania prowadzonego przez Prokuraturę

Rejonową w B. pod sygn. akt [...] prowadzić winna do

uznania skarżących za posiadaczy całości składowanych na dz. ew. [...]

w gminie S. odpadów, podczas gdy przedmiotem ww. postępowania nie

jest objęta całość zgromadzonych na nieruchomości odpadów, zaś w następstwie

podjętych w jego toku czynności ujawniono osobę odpowiedzialną za składowanie

przynajmniej części z nich tj. Pana M. K.;

2. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 85 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organy postępowania inicjatywy celem dopuszczenia dowodów z dokumentów w postaci protokołów przesłuchania świadków w toku prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w B. postępowania pod sygn. akt [...] a to: K. S., N. G., K. K., A. G., J. O., T. S., H. D., a także pisma Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia 6 września 2022r. oraz następczego przesłuchania ww. osób na okoliczność ustalenia czasokresu oraz osób składających odpady na nieruchomości mocodawców wskutek czego nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych istotnych z perspektywy rozstrzygnięcia.

3.art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie i zaniechanie orzeczenia o zawieszeniu przedmiotowego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania karnego prowadzonego obecnie w fazie przygotowawczej przez Prokuraturę Rejonową w B. postępowania pod sygn. akt [...]

II. naruszenie norm prawa materialnego tj.:

1.naruszenie art. art. 3 ust. 1 pkt. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach poprzez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że sam tylko fakt niewładania obecnie odpadami przez najemców oraz dzierżawców, z którymi skarżący związani byli na podstawie kolejnych umów cywilnoprawnych wyklucza możliwość zakwalifikowania ich jako posiadaczy odpadów w rozumieniu ustawy o odpadach, podczas gdy na gruncie poglądów judykatury ugruntowanym pozostaje, że:

a. dla obalenia domniemania podmiotowego, o którym mowa w ww. normie prawnej

niezbędnym jest wykazanie jedynie w sposób niebudzący wątpliwości, że w

momencie objęcia nieruchomości we władanie dany podmiot nie był ich wytwórcą

i nie on je na tej nieruchomości zgromadził;

b. dla istnienia posiadania nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możliwość takiego korzystania, a nieobecność posiadacza nie musi oznaczać, że posiadacz nie rzeczą w znaczeniu wyżej podanym i nie ma woli władania nią dla siebie;

2. naruszenie art. 26 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że skarżący winni zostać uznani za posiadaczy odpadów zgodnie z ustawą o odpadach, a w konsekwencji, że powinni zostać zobowiązani do ich usunięcia z miejsca do tego nieprzeznaczonego w ramach władztwa administracyjnego, podczas gdy wykazali oni przynajmniej w części, że posiadaczem odpadów są inne osoby.

Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty, wniesiono o:

- dopuszczenie dowodu z wydruków dokumentów załączonych do skargi, a to protokołów przesłuchań świadków: K. S., N. G., K. K., A. G., J. O., T. S., H. D. oraz pisma a także pisma Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia 6 września 2022r. na okoliczność ustalenia czasokresu oraz osób składających odpady na nieruchomości Mocodawców, uchylenie ww. decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jej zarzuty koncentrują się wokół kwestii dotyczących wykazania, że w sprawie doszło do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r o odpadach (Dz.U.2022.699 t.j. z dnia 2022.03.29) - stanowiącego o tym, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Należy również pamiętać, że orzekające w sprawie organy, a także obecnie orzekający skład WSA w Krakowie są związani prawomocnym orzeczeniem NSA wydanym na gruncie analizowanej sprawy (wyrok NSA z 1 czerwca 2021r., sygn. akt III OSK 1548/21). W ocenie Sądu, organy administracyjne zastosowały się do wytycznych i zaleceń zawartych w tym wyroku – dokonując ustaleń w zakresie rekonstrukcji stanu faktycznego w oparciu o pozyskany materiał dowodowy oraz prawidłowo przeprowadzając proces subsumcji, w którego rezultacie organ doszedł do wniosków opisanych w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

W tym miejscu należy przypomnieć, że obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi. Nie można ciężaru przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania przenosić na organ. Organy nie są bowiem zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeśli domniemany z mocy art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie. Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości.

Stosując się do wytycznych zawartych w ww. wyroku NSA z 1 czerwca 2021 r. organ I instancji zawiadomieniem o wszczęciu postępowania z dnia 8 grudnia 2021 r. (k. 7 a.a.) wezwał skarżących o wskazanie wniosków dowodowych i twierdzeń mających służyć wyjaśnieniu przedmiotowej sprawy, pod rygorem późniejszego ich pominięcia.

Pismem z dnia 30 grudnia 2021 r. pełnomocnik skarżących zawnioskowała o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:

- protokołu przesłuchania M. K. w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w B. sygn. akt: [...] z dnia 08.01.2019 r.- na okoliczność jego treści;

- przesłuchania: M. K., R. M., A. M., A. D., M. G., R. W., Ł. K. i J. C. – na okoliczność czasookresu oraz osób odpowiedzialnych za złożenie odpadów na nieruchomości stron.

Pomimo prawidłowego, wielokrotnego wezwania na przesłuchanie w charakterze świadka ww. osób wskazanych przez pełnomocnika skarżących (k. 10-43 a.a.), zeznania złożyli jedynie: J. C., M. D. i R. W.. Zeznania tych świadków zostały wprost zacytowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Analiza przeprowadzonych dowodów z zeznań ww. świadków nie daje żadnych podstaw do obalenia domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów na niej się znajdujących. Świadek J. C. - mieszkał w sąsiedztwie dz. nr [...], zna skarżących, pomagał im w prowadzonym przez nich tartaku. Świadek ten m.in. zeznał, że widział, "jak na działkę p. P. zostały przywiezione odpady typu komunalnego. Przywiezione były w jeden dzień. Nie widziałem jakim samochodem były one przywiezione i nie wiem kto je przywiózł. Wtedy kiedy przywiezione były odpady komunalne wiem, że p. P. pojawił się na działce (...)" W swoich zeznaniach nie wskazał bezpośrednio na posiadacza odpadów komunalnych. Następny świadek – R. W. – wynajmował dom od skarżących od 2015-2016 r. Zeznał m.in. że śmieci zostały przywiezione na działkę p. P. w jeden z dni długiego weekendu majowego w 2018 r. Świadek ten nie miał wiedzy na temat tego, kto przywiózł te śmieci, nie wskazał żadnego podmiotu który mogły być ich posiadaczem. Również świadek M. D. zeznał, że "nie ma wiedzy w jaki sposób śmieci komunalne znalazły się na działce Pana P.".

Zatem w zeznaniach ww. świadków - nie wskazano żadnego podmiotu, który mógłby odpowiadać za zgromadzenie odpadów na działce skarżących.

Nadto, co wymaga podkreślenia skarżący oraz ich profesjonalny pełnomocnik pomimo prawidłowego zawiadomienia nie stawiali się na wyznaczonych przez organ terminach rozpraw administracyjnych, na których byli przesłuchiwani świadkowie (k. 44-48, 53 a.a.).

Z przedłożonego przez pełnomocnika skarżących dowodu - protokołu przesłuchania M. K. w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w B. sygn. akt: [...] z dnia 08.01.2019 r., wynika, że: "(...) ja halę wynająłem z przeznaczeniem na segregowanie odpadów. Ja miałem załatwić w tym celu stosowne pozwolenia. Ja pamiętam, w przedmiotowej hali znajdowały się jakieś beczki chyba z farbą. Ja nie pozostawiłem na hali żadnych beczek i zbiorników z nieznaną cieczą. Tak jak mówiłem pozostawiłem te rzeczy które już tam wcześniej były. Ja pamiętam, iż mogło być połowę hali tych rzeczy. Ja pamiętam, iż w związku z prowadzoną porze zemnie działalnością na halę zostały przywiezione sprasowane odpady plastikowe. Ja nie posiadam zezwolenia na składowanie odpadów i nie wiem skąd te odpady pochodzą, Tak jak już zeznawałem te odpady w beczkach znajdowały się już na hali zanim ją wynająłem i nie mam z nimi nic wspólnego. Ja przypominam sobie, iż właściciel mówił, iż są to rzeczy jego znajomego i on to ma uprzątnąć te rzeczy. (...)"

Skarżący J. P. zeznając w charakterze świadka (k. 49 a.a.), wskazał, że śmieci komunalne na jego działkę przywiózł M. K. wraz ze wspólnikiem 2 maja 2018 r. Zeznał, że ww. złamał prawo wynikające z zawartej z nimi umowy ponieważ nie miał składować na jego działce żadnych odpadów. Skarżący wskazał, że beczki oraz paletopojemniki przywiózł na jego działkę M. G. w marcu 2018 r., o czym skarżący dowiedział się w kwietniu 2018 r. kiedy wraz z M. K. dostali się do hali, która była wynajmowana G. .

Podkreślić należy, że skarżący nie wytoczył żadnej sprawy z powództwa cywilnego przeciwko M.. K. ani przeciwko M.. G.. Nie przedłożył również żadnych wezwań składanych rzekomo przez jego pełnomocnika wzywających ww. osoby do usunięcia śmieci ze swojej nieruchomości.

W ocenie Sądu zeznania złożone przez skarżącego nie korelują z pozostałymi zebranymi w sprawie dowodami i nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Według Sądu stanowią one bezskuteczną próbę obalenia domniemania w tej sprawie. Wskazani przez profesjonalnego pełnomocnika świadkowie w większości nie stawili się na wyznaczone terminy rozpraw, o których byli prawidłowo zawiadomieni, a ci którzy zeznawali - nie potwierdzili wersji skarżącego. Z przedłożonego protokołu przesłuchania M. K., który według skarżącego ponosi odpowiedzialność za przywiedzenie i składowanie odpadów na jego działce wynika zupełnie coś przeciwnego. M. K. zeznając jako świadek przed organami ścigania wskazał bowiem, że odpady w beczkach znajdowały się już w hali, zanim ją wynajął i nie ma z nimi nic wspólnego. Zeznał, że nie pozostawił na hali żadnych beczek i zbiorników z nieznaną cieczą.

Skarżący wskazał również, że kord stalowy pochodzi z poprzedniej umowy dzierżawy z firmą reprezentowaną przez M. , część tego kordu M. zostawili na działce skarżącego. Świadkowie M. prawidłowo zawiadomieni o terminach rozpraw, nie stawili się na nie.

Podobnie nie potwierdził tezy skarżących przedłożony przez skarżących w dniu 28 marca 2022 r. dowód z kserokopii zdjęć etykiet, na których widnieją nazwy firm zajmujących się produkcją i dystrybucją farb. J. P. twierdził, że w/w etykiety znalazł pomiędzy paletami. Z otrzymanych od firm informacji wynika, że farby oznaczone etykietami przekazanymi przez skarżącego zostały zużyte przez ich odbiorców, odpady zaś zostały zutylizowane w S. Żaden ze wskazanych powyżej podmiotów nie składował ani nie zlecił składowania odpadów na terenie przedmiotowej nieruchomości.

Podsumowując, w ocenie Sądu, analiza akt administracyjnych prowadzi do jednoznacznego wniosku, że organy administracyjne zastosowały się do wskazań zawartych w ww. wyroku NSA i przeprowadziły należycie postępowanie wyjaśniające w sprawie, dopuściły i w miarę możliwości przeprowadziły wskazane przez skarżących dowody. Jeżeli jakiegoś wskazanego przez skarżących dowodu nie udało się przeprowadzić, to wynikało to z przyczyn niezależnych od organu administracyjnego. W ocenie Sądu, zgromadzone w sprawie dowody jednoznacznie potwierdzają tezę postawioną przez orzekające organy, że nie zostało w sprawie wykazane, że odpadem władał faktycznie inny podmiot. Skoro zatem domniemanie prawne z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach nie zostało skutecznie obalone przez skarżących, to w realiach tej sprawy obowiązek usunięcia opadów spoczywa na skarżących jako na władających powierzchnią ziemi, na której zostały składowane.

Zgodnie z wyrokiem NSA z 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 1548/21: "Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot (np. wyroki NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OSK 330/12, z dnia 6 marca 2019r., sygn. akt II OSK 816/18). Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi, którym w niniejszej sprawie są skarżący. Władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Tak więc obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów obowiązek dociekania z urzędu, kto był faktycznym wytwórcą odpadów. Nie pozwala jednak im zignorować dowodów, które mogą doprowadzić do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów, innego niż właściciel nieruchomości, jeżeli zostaną one zaoferowane przez stronę (wyrok NSA z dnia 26 maja 2020r., sygn. akt II OSK 3271/19). Organ musi się odnieść do wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, w szczególności gdy dotyczą one tak kluczowej dla sprawy kwestii jak prawidłowe ustalenie podmiotu zobowiązanego do usunięcia odpadów. Władający powierzchnią ziemi może się bowiem zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób – wykazując, że odpadami władał lub włada faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Nie jest wystarczające tylko uprawdopodobnienie przez władającego powierzchnią ziemi, że nie jest on posiadaczem odpadów, lecz inna bliżej nie ustalona osoba, czy też że toczy się spór między nim a rzekomym posiadaczem odpadów w tym przedmiocie. Jeżeli władającemu powierzchnią ziemi powiedzie się taki dowód nie ma podstaw prawnych do wydawania w stosunku do jego osoby decyzji w oparciu o art. 26 ustawy o odpadach."

Powyższe stanowi odpowiedź na podnoszone w skardze zarzuty, tożsame z zarzutami zawartymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji, które są zupełnie bezpodstawne i dążą do przedłużenia postępowania, które trwa od 2018 r. Nie doszło w tej sprawie do naruszenia wskazanych w skardze przepisów k.p.a. Ustalenia faktyczne zostały dokonane przez organy w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 8 k.p.a. Profesjonalny pełnomocnik nie wnioskował o dopuszczenie dowodów wskazanych w pkt 2 petitum skargi, zatem powoływanie się przed Sądem na fakt ich nieprzesłuchania jest co najmniej spóźnione. W dołączonych do skargi kserokopiach protokołów przesłuchań świadków oraz w piśmie KWP w K. z 6.09.2022 r. (s. 4 skargi, k – 11-29 akt) nie ma jakiejkolwiek informacji o tym, żeby odpadami faktycznie władał inny podmiot.

Należy jeszcze raz przypomnieć, że dla obalenia domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r o odpadach (Dz.U.2022.699 t.j. z dnia 2022.03.29) "nie jest wystarczające tylko uprawdopodobnienie przez władającego powierzchnią ziemi, że nie jest on posiadaczem odpadów, lecz inna bliżej nie ustalona osoba, czy też że toczy się spór między nim a rzekomym posiadaczem odpadów w tym przedmiocie."

Wbrew zarzutom skarżących, w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę, organy obu instancji dokonały prawidłowych i jednoznacznych ustaleń faktycznych, które znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Ustalenia te były niezbędne i wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Strony zostały zawiadomione w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Orzekające organy procedowały w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego oraz prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy o odpadach. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a., a także odpowiada wynikającej z art. 11 k.p.a. zasadzie przekonywania. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w stanie prawnym i faktycznym niniejszej sprawy miał zastosowanie przepis art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach.

W konsekwencji, skargę należało oddalić na zasadzie art. 151 p.p.s.a.