Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt VII SAB/Wa 49/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. S. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla W. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pkt 1 przyznał S. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, w pkt 2 oddalił wniosek w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Utrzymują się z dochodów w wysokości 4 074 zł miesięcznie. Na kwotę tę składa się wynagrodzenie wnioskodawcy uzyskiwane z tytułu pracy w wysokości 1 260 zł, renta jaką uzyskuje w wysokości 1 170 zł, wynagrodzenie żony z tytułu umowy zlecenia w wysokości 804 zł i emerytura którą uzyskuje w wysokości 840 zł. Wnioskodawca wskazał, że posiada dwa mieszkania w W., każde z nich o pow. 35 m2. Podał, że ponosi koszty ich utrzymania w wysokości 1300 zł miesięcznie. Oświadczył także, że ponosi koszty zakupu paliwa w wysokości ok. 350 zł miesięcznie. Podkreślił, że wraz z żoną spłacają do 2020 r. kredyt w wysokości 1730 zł miesięcznie. Podał, że na codzienne utrzymanie pozostaje mu z żoną jedynie po ok. 340 zł miesięcznie na osobę. Wskazał, że nie posiada oszczędności pieniężnych. W dodatkowym piśmie z dnia 11 maja 2015 r. wnioskodawca poinformował, że nie uzyskuje z żoną aktualnie dochodu z tytułu najmu mieszkania nr 65, gdyż od kilku miesięcy poszukują najemcy tego lokalu. Wyjaśnił także, że żona posiada samochód Volkswagen polo z 2000 r. o wartości 3000 zł, którego ubezpieczenie wynosi 1000 zł rocznie.

W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu, gdyż raty kredytu obecnie wynoszą 2000 zł. Zwrócił także uwagę, że w ostatnim okresie był zmuszony do wniesienia do Sądu kilku spraw, które zaczęły generować kolejne koszty.

W ocenie Sądu I. instancji przedstawionych wnioskodawca nie wykazał, by jego sytuacja materialna kwalifikowała go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednocześnie sąd uznał, że wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru.

Stwierdził, że mając na uwadze stan majątkowy wnioskodawcy, uznać należy, ze wnioskodawca nie jest w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i małżonki na utrzymaniu. Z tego względu przyznał mu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu.

Jednocześnie stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Wnioskodawca wraz z małżonką mają stałe dochody miesięczne, dochody te są uzyskiwane z kilki źródeł (renta, emerytura, praca, umowa zlecenia), wnioskodawca nie ma nikogo na utrzymaniu, nie posiada szczególnych wydatków życiowych. Tym samym wnioskodawca jest w stanie ponosić koszty sądowe samodzielnie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że Sąd pominął całkowicie fakt, że w ostatnim czasie złożył kilka skarg na decyzje Nadzoru Budowlanego (sygn. akt VII SAB/Wa 49/15, VII SA/Wa 626/15, VII SA/Wa 551/15, VII SA/Wa 861/15). W każdej z tych spraw został wezwany do uiszczenia opłaty sądowej. Zsumowanie wszystkich opłat daje wysoką kwotę. Ponadto skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że skoro zakupił na kredyt określone przedmioty, to stać go na pokrycie kosztów sądowych. Wyjaśnił, iż komputer i instalacja gazowa do auta to przedmioty bardzo istotne. Dzięki instalacji gazowej jest w stanie zminimalizować koszty używania auta. Ponadto wiążące go umowy z bankiem powodują, że musi spłacać kredyty, co w konsekwencji powoduje, iż pieniędzy tych nie może przeznaczyć na inny cel. Końcowo podkreślił, że samo przypuszczenie, iż gdyby wynajął mieszkanie to jego sytuacja finansowa poprawi się nie wpływa na poprawę tej kondycji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny.

Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.

Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich /np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku/, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.

Analizując sytuacje życiową skarżącego oraz okoliczności faktyczne niniejszej sprawy należy uznać, iż ze złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że - jego rodzina składa się z dwóch osób (skarżącego oraz małżonki) i na utrzymanie miesięcznie osiągają dochody w kwocie ok. 4074 zł, ponadto posiadają dwa mieszkania w W. o pow. ok. 35 m2 każde. W uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do zwolnienia wnioskodawcy z kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, że skarżący i jego rodzina posiadają stałe dochody które umożliwiają im pokrycie kosztów sądowych które na obecnym etapie postępowania wynoszą jedynie 100 zł. Słusznie więc orzekł Sąd I instancji, że wysokość tych dochodów nie stanowi podstawy do zwolnienia skarżącego od konieczności uiszczenia kosztów sądowych a jedynie pozwala na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru.

Zwrócić należy uwagę, że wskazane przez skarżącego miesięczne koszty utrzymania, obejmują w głównej mierze spłatę zobowiązań wynikających z zaciągniętych kredytów. Zatem w związku z przedstawioną przez skarżącego w zażaleniu wysokością miesięcznych wydatków podkreślić należy, że obowiązek spłacania obciążających skarżącego kredytów (2000 zł) nie może przesądzać o zwolnieniu strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Rozważając natomiast podnoszoną przez skarżącego okoliczność w zakresie konieczności prowadzenia przed sądami administracyjnymi znacznej ilości spraw należy podnieść, iż fakt prowadzenia innych postępowań sądowoadministracyjnych nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Zważywszy na to, iż przyznanie prawa pomocy wymaga całościowej analizy sytuacji materialnej skarżącej, uznać należy, że ta nie przemawia za koniecznością przyznania jej w zakresie całkowitym a jedynie w częściowym.

Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.