Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk Sędziowie Zofia Borowicz (spr.) NSA Janusz Zajda Protokolant Magdalena Rosik po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 8 października 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 250/08 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od K. K. na rzecz Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 8 października 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 250/08, wydanym w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR w E. z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów, uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. odmówił K. K., zwanej dalej "skarżącą", wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Jak ustalił organ, a co było powodem nieuwzględnienia wniosku skarżącej, mąż skarżącej M. K. jest już zarejestrowany w Krajowym Systemie Ewidencji Producentów i w dniu [...] stycznia 2005 r. został mu nadany numer identyfikacyjny w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (nr [...]). Jako podstawę prawną dla odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej organ wskazał przepis art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów". W świetle art. 12 ust. 1 powołanej ustawy jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów nadaje się numer identyfikacyjny. Zgodnie zaś z ust. 4 powołanego artykułu w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyjaśniła, że od 2005 r. posiada z mężem rozdzielność majątkową i jej gospodarstwo jest całkowicie niezależne, odrębne i w pełni samodzielne. Wskazała, iż gospodarstwo nabyła za środki pochodzące z jej majątku odrębnego oraz że nigdy nie była z mężem współposiadaczem gospodarstwa rolnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Według organu odwoławczego przepis art. 12 ust. 4 omawianej ustawy stanowi, iż w przypadku małżonków nadaje się jeden numer ewidencyjny jednemu z małżonków, natomiast drugi małżonek wyraża na to pisemną zgodę. Organ odwoławczy podniósł, iż przepis ten obliguje do nadania numeru identyfikacyjnego jednemu ze współmałżonków, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego współmałżonków. Jak wskazał organ, na dokumencie zmiany do wniosku o wpis do ewidencji producentów M. K. z dnia [...]11.2007 r. w sekcji XIII - zgoda na wpis do ewidencji producentów współmałżonka, widnieje podpis K. K.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., który, jak to już wskazano na wstępie, wyrokiem z dnia [...] października 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji nie zgodził się z wykładnią językową art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów dokonywaną przez organy administracyjne, stwierdzającą, że w przypadku małżonków nadaje się jeden numer identyfikacyjny, a wskazana ustawa nie przewiduje wyjątków.

Sąd wyjaśnił, iż ww. przepis funkcjonuje w ramach większej usystematyzowanej grupy przepisów, jaką jest ustawa i szerzej cały system prawa. Według Sądu zatem należy zastosować wykładnię funkcjonalną i systemową omawianego przepisu, uwzględniając także regulację dotyczącą stosunków majątkowych małżeńskich stosownie do treści przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej "k.r.i o.". Sąd podniósł, iż zgodnie z dyspozycją art. 51 k.r.i o. w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. W art. 511 k.r. i o. określono zaś zasadę samodzielnego zarządu majątkiem własnym, zgodnie z którą każdy z małżonków zarządza swoim majątkiem samodzielnie. Zatem, w razie gdy pomiędzy małżonkami nie istnieje ustrój wspólności majątkowej, każdy ze współmałżonków posiada majątek własny. Odrębne majątki małżonków nie są ze sobą powiązane funkcjonalnie, a żadne z małżonków nie jest posiadaczem nieruchomości należących do drugiego z nich.

Sąd I instancji wskazał, iż organ orzekający dokonując wykładni przepisu art. 12 ust. 4 ww. ustawy winien mieć na uwadze nadto pojęcie gospodarstwa rolnego zdefiniowane w Załączniku I do Rozporządzenia Komisji AA/E/ Nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r., zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych (Dz. Urz. UE L. z 2002 r. Nr 216, poz.1). Gospodarstwo rolne, stosownie do omawianego Załącznika, określają następujące kryteria: produkcja produktów rolnych, samodzielne zarządzanie, samodzielność techniczna i ekonomiczna. Sąd podkreślił, iż samodzielne zarządzanie istnieje także wtedy, gdy gospodarstwo jest prowadzone przez działające wspólnie dwie osoby lub więcej. Natomiast przejawem samodzielności technicznej i ekonomicznej jest wspólne użytkowanie siły roboczej i środków produkcji - maszyn, budynków lub ziemi itd. Za jedno samodzielne gospodarstwo uważane jest gospodarstwo nawet podzielone między dwie lub więcej osób, ze względów podatkowych lub innych, ale ciągle posiadające jeden zarząd. Jeśli pełna odpowiedzialność prawna i ekonomiczna za gospodarstwo spada na jedną tylko osobę, osoba ta jest uważana za jedynego posiadacza, nawet jeśli gospodarstwo spełnia pozostałe kryteria gospodarstwa grupowego.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż małżonkom można nadać osobne numery identyfikacyjne, jeżeli: istnieje pomiędzy nimi rozdzielność majątkowa w rozumieniu przepisów k.r. i o. i w ramach tej rozdzielności małżonkowie prowadzą dwa odrębne gospodarstwa rolne i każde z nich jest samodzielne pod względem technicznym i ekonomicznym.

Sąd wskazał także, iż organ obowiązany był do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w celu ustalenia stanu zgodnego z rzeczywistością. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie przeprowadzono postępowania dowodowego, między innymi nie sprawdzono, czy gospodarstwo rolne skarżącej nabyte zostało ze środków należących do jej majątku odrębnego oraz czy stanowi ono wraz z gospodarstwem rolnym współmałżonka jedną funkcjonalną całość, czy też gospodarstwa te są zarządzane odrębnie a każde z nich jest samodzielne pod względem technicznym i ekonomicznym.

Od powyższego wyroku Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. wniósł skargę kasacyjną, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez jego zmianę i oddalenie skargi K. K. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] marca 2008 r. nr [...].

W oparciu o art. 173 § 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

obrazę przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię

- art. 12 ust 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76) poprzez uznanie, że przepis ten nie należy interpretować zgodnie z jego brzmieniem, lecz w sposób zupełnie przeciwny do jego literalnego brzmienia jedynie w oparciu o wykładnię systemową,

- definicji gospodarstwa rolnego zawartego w Załączniku I do Rozporządzenia Komisji WE/Nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002r. zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk. Wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych (Dz. Urz. UE L. z 2002r. Nr 216, poz. 1) poprzez błędne przyjęcie, że mogą istnieć dwa oddzielne gospodarstwa rolne prowadzone wyłącznie przez każdego z małżonków oddzielnie.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu, który zakwestionował interpretację dokonaną przez organ, a dotyczącą art. 12 ust 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76) w oparciu o brzmienie przepisów zawartych w Załączniku I do Rozporządzenia Komisji WE/Nr 1444/2002 z dnia 24 lipca . 2002r. zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych (Dz. Urz. UE L. z 2002 r. Nr 216, poz. 1).

Zarzucił, iż w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego naruszona została swobodna ocena materiału dowodowego oraz zastosowano błędną wykładnię powyżej cytowanych przepisów. Zdaniem skarżącego, Sąd całkowicie pominął interpretację językową przepisu, która w jego ocenie nie budzi jakichkolwiek wątpliwości i zastosował interpretację systemową w oparciu o jeden akt prawny z pominięciem przepisów krajowych. Skarżący zakwestionował też stanowisko Sądu dotyczące kwestii samodzielności finansowej gospodarstw rolnych prowadzonych oddzielnie przez każdego ze współmałżonków. Na potwierdzenie powyższego odwołał się do uregulowań zawartych w art. 31 § 1 i 2 k.r.i o., podkreślając, że aczkolwiek da się wyodrębnić gospodarstwo pod kątem struktury własności, tak nie istnieje możliwość wyodrębnienia takiego składnika jako zorganizowanej części działalności gospodarczej.

Skarżący wskazując, że Sąd błędnie zinterpretował art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów wywiódł, że przeciwko temu poglądowi Sądu przemawia też dalsza część uregulowań zawartych w tym przepisie, odnosząca się do współposiadaczy gospodarstwa rolnego. Ustawodawca przewidując formę działalności gospodarczej np. w formie spółki prawa cywilnego, nadał numer tylko jednemu z takich posiadaczy (wspólników).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. K. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), która w niniejszej sprawie nie występuje.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie, co wynika z zarzutów sformułowanych w petitum tej skargi, została oparta na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Aczkolwiek z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że podnoszone są zarzuty, które odnosić by się mogły do podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to w istocie rzeczy takie zarzuty w tej skardze nie zostały sformułowane.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za słuszny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76), co do błędnej wykładni normy prawnej zawartej w tym przepisie, aczkolwiek nie wszystkie argumenty na uzasadnienie tego zarzutu zasługiwały na uwzględnienie.

Przepis art. 12 ust. 4 ww. ustawy stanowi, że w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę.

Sąd I instancji dokonując wykładni powołanego przepisu wywiódł, że z uwagi na to, że przepis ten funkcjonuje w ramach większej usystematyzowanej grupy przepisów, jaką jest ustawa i szerzej cały system prawa, należało zastosować wykładnię funkcjonalną i systemową, uwzględniając także regulację dotyczącą stosunków majątkowych małżeńskich stosownie do treści przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Tym samym Sąd odmówił zastosowania wykładni językowej zakwestionowanego przepisu.

Otóż zwrócić należy uwagę, że w doktrynie wykładni prawa podkreśla się, iż bynajmniej nie jest tak, że językowe reguły wykładni nakazują dokonywać wykładni tylko i jedynie jakichś poszczególnych wypreparowanych z całości tekstu prawnego, przepisów prawnych. Przeciwnie, dla dokonania wykładni językowej konieczne jest uwzględnienie całości relewantnego dla rozstrzygnięcia danego problemu tekstu prawnego. Dlatego też odtworzenie normy prawnej z tekstu prawnego zwykle wymaga nie tylko odwołania się do znacznie większej niż tylko jeden - zrębowy przepis, przepisów prawnych, ale i do pewnych twierdzeń o systemie prawnym, w tym twierdzeń o regułach jego konstrukcji (por. j. Mikołajewicz, "Glosa do uchwały składu 5 sędziów NSA z dnia 24 września 2001 r., sygn. akt OPK 16/01", opubl. OSP 2002/4/50).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przynależność producenta rolnego w programach pomocowych w ramach Unii Europejskiej nie jest obligatoryjna. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lipca 2009 r. (sygn. akt II GSK 1092/08) uczestnictwo w omawianych programach wymaga bowiem zawsze akceptacji ze strony zainteresowanego producenta rolnego. Może to nastąpić w formie, czy to poprzez złożenie przez rolnika odpowiedniego wniosku o wpis do ewidencji producentów, czy też pozostawania w związku małżeńskim z osobą, która ma przyznane takie prawo. Jeżeli producent rolny zdecydował się być uczestnikiem wspomnianych programów pomocowych, choćby w wyniku pozostawania w związku małżeńskim z osobą, która ma przyznane wspomniane prawo, kwestię statusu producenta rolnego, jego prawa i obowiązki normują obowiązujące w tej umowie przepisy prawa wspólnotowego i prawa krajowego. Kwestia wpisu do ewidencji producentów oraz nadania numeru identyfikacyjnego, a to dla celów ubiegania się producenta rolnego o świadczenia objęte programami pomocowymi przewidzianymi w Unii Europejskiej, normowana jest zasadniczo bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa publicznego. Przepisy prawa prywatnego mogłyby znaleźć zastosowanie tylko wówczas, jeżeli wyraźnie tak stanowiłby odpowiedni przepis normujący kwestię związaną z przynależnością rolnika w omawianych programach pomocowych, mający charakter normy prawa publicznego. W odniesieniu do K. K. taka sytuacja nie występuje.

Jak to trafnie przyjęły organy, przepis art. 12 ust. 4 ww. ustawy obliguje do nadania numeru identyfikacyjnego jednemu ze współmałżonków, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego współmałżonków. Zatem nawet posiadanie odrębnego gospodarstwa rolnego ze strony współmałżonka producenta rolnego, który wpisany jest do ewidencji producentów i legitymuje się numerem identyfikacyjnym, nie uprawnia współmałżonka ewentualnie posiadającego oddzielne gospodarstwo rolne, jako jego majątek osobisty, do ubiegania się o wpis do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego,

W powołanym wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do omawianej kwestii, zwrócił uwagę i Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela, że brak jest przepisu prawa, który w przedstawionej powyżej sytuacji pozwalałby na uwzględnienie wniosku skarżącej. Nie sposób przy tym uznać, aby brak odpowiedniej regulacji prawnej, która uwzględniałaby racje skarżącej, był wynikiem niedopatrzenia ze strony ustawodawcy. Tak nie jest. Zasadą jest bowiem, że wszelkie świadczenia z tytułu uczestnictwa w programach obejmują również współmałżonka rolnika wspólnie prowadzącego gospodarstwo rolne. Widoczne jest to w szczególności w kwestiach socjalnych. I tak, małżonkowie mogą otrzymać tylko jedną, wspólną rentę strukturalną z tytułu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (por. § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich; Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). Co więcej, współmałżonek producenta rolnego, który jest adresatem decyzji w przedmiocie przyznania renty strukturalnej, obowiązany jest przekazać następcy posiadane gospodarstwo rolne (por. § 6 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia).

W rozpoznawanej sprawie nie było kwestionowane to, że mąż K. K. w dniu [...] stycznia 2005 r. został zarejestrowany w Krajowym Systemie Ewidencji Producentów i został mu nadany numer identyfikacyjny. Skarżąca wpisowi temu się nie sprzeciwiła. Z niekwestionowanych ustaleń wynika i to, że podpis skarżącej - zgoda na wpis do ewidencji producentów współmałżonka widnieje także na dokumencie zmiany do wniosku o wpis z dnia [...] listopada 2007 r. Kwestie związane z rodzajem ustroju majątkowego obowiązującego małżonków i ewentualnym posiadaniem oddzielnych gospodarstw rolnych, stanowiących majątek osobisty, dla prawidłowego zastosowania art. 12 ust. 4 ww. ustawy nie miały zasadniczego znaczenia.

Powyższe dowodzi, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.