II SA/Ol 135/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-04-29	
Data wpływu	2025-03-04	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie	
Sędziowie	Beata Jezielska
Piotr Chybicki /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 1283; art. 11 ust. 1, 2, art. 54 ust. 1, 2, art.  48a, art. 56; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej pobytu w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.	
Uzasadnienie
Decyzją z 7 października 2024 r. Burmistrz [...] (dalej: "burmistrz", "organ pierwszej instancji") uchylił w całości własną decyzję z 7 lipca 2017 r., którą skierował J.U. (dalej: "skarżący") do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu podał, że z wywiadu środowiskowego z 13 sierpnia 2024 r. wynika, że skarżący nadużywa alkoholu i pali dużo papierosów. Ponadto donosi za sklepu, za drobną opłatą, alkohol osobom poruszającym się na wózku, które nie wychodzą poza teren Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej: "DPS"), tym samym nie stosuje się do regulaminu DPS. Rozmowy z pracownikiem socjalnym i dyrektorem były bezskuteczne. Skarżący otrzymał 17 lutego 2022 r. upomnienie dyrektora DPS za nieodpowiednie zachowanie.

Burmistrz ustalił też, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o stopniu umiarkowanym niepełnosprawności, z którego wynika, że nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczną ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wymaga natomiast czasowej pomocy innych osób, a naruszenie sprawności organizmu skutkuje niezdolnością do pracy. Nadto, z zaświadczenia lekarskiego wynika, że skarżący nie wymaga całodobowej opieki w domu pomocy społecznej i jest samodzielny przy codziennych podstawowych czynnościach. Do 30 kwietnia 2020 r. posiadał orzeczenie ZUS o częściowej niezdolności do pracy.

Skarżący przeznacza większość środków zdeponowanych na koncie depozytowym DPS na zakup alkoholu i papierosów. Dodał, że DPS wystosował 4 marca 2019 r. i 20 października 2023 r. do Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w [...] pisma w sprawie skarżącego. W maju 2024 r. skarżący został zobowiązany do podjęcia leczenia odwykowego w poradni uzależnienia, lecz nie uczęszczał tam i nie podejmował innych sposobów rozwiązania problemu alkoholowego. Wielokrotnie składał obietnice poprawy zachowania, których nie dotrzymywał. Skarżący nie brał udziału w proponowanych przez DPS formach aktywizacji i rehabilitacji ruchowej, i samodzielnie organizował sobie czas wolny. Zaznaczył ponadto, że skarżący odmawia zakupu leków zleconych przez lekarzy specjalistów. Podał ponadto ilość dni, kiedy skarżący znajdował się pod wpływem alkoholu w poszczególnych miesiącach od sierpnia 2023 r. do sierpnia 2024 r.

Burmistrz stwierdził, że z uwagi na opisany stan faktyczny i treść art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej: "ustawa"), uchyla decyzję z 7 lipca 2017 r. i zobowiązuje skarżącego do opuszczenia placówki po upływie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji.

Stwierdził, że zmieniła się sytuacja skarżącego, istniejąca w dacie umieszczenia go w DPS. Ustalono, że nagminnie nadużywa on alkoholu i zaopatruje w alkohol innych mieszkańców, pomimo rozmów dyscyplinujących i zobowiązań do przestrzegania zasad współżycia społecznego obowiązujących w tej placówce. W dniu 15 lutego 2024 r. wspólnie ze skarżącym opracowano indywidualny plan pracy, lecz skarżący nie korzystał z żadnych proponowanych form pomocy. Powyższe organ pierwszej instancji ocenił jako brak współpracy przy realizacji planu pracy, co jest marnotrawieniem przyznanej pomocy. Wskazał, że skarżący pomimo zobowiązania sądowego, nie uczęszczał na terapię uzależnienia. Ocenił, że swoim zachowaniem skarżący demoralizuje współmieszkańców, gdyż umożliwia spożywanie alkoholu mieszkańcom, którzy nie mają możliwości opuszczania placówki. Tym samym nie stosuje się do regulaminu mieszkańców DPS, w szczególności § 5 pkt 3, przewidującego zakaz nadużywania alkoholu na terenie DPS. Burmistrz zaznaczył, że opisane zachowania nie są jednorazowe, lecz "uporczywe" i zakłócają prawidłowe funkcjonowanie DPS.

Ocenił sposób zachowania skarżącego jako marnotrawienie przyznanej pomocy i jej wykorzystywanie niezgodnie z przeznaczeniem, co stanowi przesłankę do uchylenia decyzji. Stwierdził ponadto, że skarżący jest samodzielny i może funkcjonować w środowisku, co oznacza, że ustały okoliczności określone w art. 54 ust. 1 ustawy, stanowiące podstawę do skierowania i umieszczenia w DPS.

W złożonym odwołaniu skarżący zarzucił błędną interpretację art. 54 ust. 1 i art. 11 ustawy. Zaprzeczył, jakoby zachowywał się niewłaściwie wobec pracowników DPS i współmieszkańców oraz dostarczał im alkohol. Zauważył, że nie ma żadnych dowodów na te okoliczności. Przyznał, że nadużywa alkoholu. Zaznaczył jednocześnie, że jest osobą spokojną, nie awanturuje się. Stwierdził, że chce leczyć się.

Przyznał, że w maju 2024 r. miał 3 skierowania do 3 różnych placówek leczenia odwykowego i wyjaśnił, że błędnie przyjął, że to pielęgniarka wskaże mu właściwą placówkę. Podniósł ponadto, że ma wiele chorób i potrzebuje wsparcia innych osób w utrzymaniu właściwego stanu zdrowia. Wyjaśnił, że nadużywa alkoholu, gdyż często miewa stany depresyjne, lękowe i myśli samobójcze. Wskazał, że jest pod opieką psychologa, gdyż nie radzi sobie z emocjami. Ma również umówioną wizytę u psychiatry. Skarżący oświadczył, że od wielu lat jest samotny, nie poradzi sobie sam poza DPS i wróci do bezdomności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "SKO") decyzją z 8 stycznia 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

SKO wywiodło z art. 54 ust. 1 ustawy, że wiek, choroba i niepełnosprawność nie są wystarczającymi powodami udzielenia świadczenia w postaci pobytu w domu pomocy społecznej. Są one okolicznościami wywołującymi trudną sytuację życiową, lecz dopiero gdy powodują brak możliwości samodzielnego funkcjonowania osoby w codziennym życiu stają się przyczynami skierowania do domu pomocy społecznej. W sprawie takie okoliczności występowały, dlatego skarżący został decyzją z 7 lipca 2017 r skierowany do DPS. Według zaświadczenia lekarskiego z 28 sierpnia 2024 r. jego stan zdrowia poprawił się, wprawdzie posiada choroby przewlekłe, jest leczony farmakologicznie, ale jest samodzielny przy codziennych podstawowych czynnościach i nie wymaga całodobowej opieki. Według załączonej przez odwołującego się opinii psychologicznej, może mieć łagodną postać depresji, ale bez aktywnych zamiarów samobójczych. SKO oceniło, że sytuacja zdrowotna jest na tyle dobra, że nie wymaga on całodobowej opieki osób trzecich, jest samodzielny, co uprawniało organ pierwszej instancji do uchylenia decyzji kierującej go do DPS.

Skarżący jest uprawniony do wsparcia środowiskowego w zakresie usług terapeutycznych, opiekuńczych i rehabilitacyjnych, na co wskazuje orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 8 września 2023 r. Niewątpliwie zmaga się z chorobą alkoholową, która jest przyczyną naruszania przez niego regulaminu mieszkańców DPS w zakresie przestrzegania zakazu nadużywania alkoholu (§ 5 pkt 3 regulaminu). SKO zaznaczyło, że skarżący nie uczestniczył w organizowanych przez placówkę terapiach zajęciowych i rehabilitacji, a zasiłek stały przeznaczał na zakup alkoholu i papierosów. Pracownicy socjalni stwierdzili wielokrotne nadużywanie przez niego alkoholu w okresie od sierpnia 2023 r. do sierpnia 2024 r.

SKO stwierdziło, że pomoc w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej wymaga od osoby ją pobierającej współpracy niezbędnej dla zapewnienia efektywnej opieki oraz prawidłowego funkcjonowania domu pomocy społecznej jako całości. Stąd konieczne jest przestrzeganie regulaminu placówki, a jego nagminne łamanie i zakłócanie pracy ośrodka czyni przyznaną pomoc iluzoryczną i niejednokrotnie uniemożliwia świadczenie pomocy również innym mieszkańcom. Stwierdziło, że sposób zachowania skarżącego można ocenić jako marnotrawienie przyznanej pomocy i wykorzystywanie jej niezgodnie z przeznaczeniem, co stanowi przesłankę do uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy.

W złożonej skardze skarżący zarzucił błędną ocenę jego funkcjonowania w DPS. Przyznał, że we wskazanym przez organy obu instancji okresie spożywał alkohol, lecz pomimo uzależnienia, nigdy nie był w stanie upojenia alkoholowego. Dodał, że gdy był pod wpływem alkoholu, zachowywał się spokojnie w stosunku do personelu DPS i mieszkańców.

Oświadczył, że przemyślał swoje postępowanie i zgłosił się do pracownika socjalnego, aby pomógł mu w sprawie leczenia odwykowego. Podał, że od 18 listopada 2024 r. do 15 stycznia 2025 r. przebywał w szpitalu na oddziale terapii uzależnienia od alkoholu. Ukończył grupę intensywnej terapii odwykowej i utrzymuje abstynencję alkoholową oraz kontynuuje terapię uzależnienia w trybie ambulatoryjnym w Poradni terapii uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia. Skarżący stwierdził ponadto, że ostatnio stan jego zdrowia fizycznego i psychicznego pogorszył się, a zmiany te postępują. W tej sytuacji, kwestią czasu jest, kiedy będzie ponownie potrzebować umieszczenia w DPS z uwagi na stan zdrowia.

Skarżący wyjaśnił ponadto, że jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek stały, z którego 70 % przeznacza na opłatę za pobyt w DPS, a 300 zł otrzymuje na konto depozytowe, z którego uiszcza opłatę za leki w wysokości ok. 230 zł.

Stwierdził, że nie wyobraża sobie powrotu do środowiska po 8 latach pobytu w DPS. Aktualnie przebywa w trzyosobowym pokoju i funkcjonuje prawidłowo z współmieszkańcami i innym mieszkańcami, z którymi nawiązał trwałe przyjaźnie. Dodał, że jest wdowcem, ma 5 córek, które nie utrzymują z nim kontaktu. Nie ma bliskiej rodziny. W przypadku powrotu do środowiska nie poradzi sobie. Nie będzie miał dokąd pójść i nie może na nikogo liczyć. Przed przyjęciem do DPS był bezdomny i zaniedbany. Nie dbał o stan zdrowia, jego organizm był wyniszczony kilkuletnim nadużywaniem alkoholu, ale nie leczył się. Nie radził sobie, często był w stanie upojenia alkoholowego. Nie pamięta, jak trafił do DPS. W przypadku niekorzystnej decyzji związanej z powrotem do środowiska, ma duże obawy, co się z nim wówczas stanie. Skarżący zobowiązał się do przestrzegania regulaminu obowiązującego w DPS i dożywotniej abstynencji od alkoholu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną decyzji stanowiły art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej: "ustawa").

Stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Nie można podzielić oceny organów obu instancji, że w sprawie wykazano bezspornie, iż ustała przyczyna skierowania skarżącego do domu pomocy społecznej, to jest, że skarżący aktualnie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu poza DPS.

Organy administracji w tym zakresie powołały się przede wszystkim na zaświadczenie lekarza specjalisty medycyny rodzinnej z 28 sierpnia 2024 r. Zauważyć należy, że lekarz stwierdził w tym dokumencie jedynie, że skarżący jest cyt.: "Samodzielny przy codziennych podstawowych czynnościach. Nie wymaga 24-godzinnej opieki". Z tego dowodu można więc wywieść jedynie, że skarżący nie wymaga pomocy innych osób w zakresie tzw. podstawowej samoobsługi.

SKO powołało ponadto opinię psychologa z 21 października 2024 r., zaznaczając, że wprawdzie skarżący może mieć łagodną postać depresji, ale bez aktywnych zamiarów samobójczych. Dodać trzeba, że psycholog w tej opinii wskazał ponadto na zasadność konsultacji specjalistycznej skarżącego w celu dalszej oceny klinicznej. Jak wynika z odwołania, skarżący umówił się na taką wizytę, a w skardze podał, że 28 stycznia 2025 r. był konsultowany w poradni zdrowia psychicznego z uwagi znaczne pogorszenie samopoczucia, obniżenie nastroju.

Wbrew ocenie organów, z kompleksowej oceny treści dokumentów otrzymanych z DPS również nie wynika, że skarżący jest osobą samodzielną, która może funkcjonować w codziennym życiu.

W opinii z 28 sierpnia 2024 r. Zespół Terapeutyczno-Opiekuńczy podał wprawdzie, że skarżący "jest osobą samodzielną", ale jednocześnie stwierdził, że "Nie wymaga pomocy personelu przy czynnościach dnia codziennego". Nie można uznać, że stwierdzono tam, że wskazaną "samodzielność" skarżącego należy rozumieć w ten sposób, że skarżący życiowo usamodzielnił się i zintegrował ze środowiskiem poza DPS.

W sprawozdaniu z rehabilitacji mieszkańca w omawianym zakresie podano jedynie, że skarżący samodzielnie porusza się po "najbliższym terenie".

W piśmie z 29 sierpnia 2024 r. dyrektor DPS stwierdził, że skarżący "od dnia przybycia samodzielnie dysponuje swoimi środkami zgromadzonymi na koncie depozytowym Domu", a więc ta okoliczność sama w sobie również nie stanowi o "samodzielności" skarżącego, skoro istniała w dacie przyjęcia go do DPS, gdy oceniono, że nie może on samodzielnie funkcjonować w rozumieniu ww. przepisu.

Podkreślić ponadto trzeba, że we wszystkich orzeczeniach o zaliczeniu skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, to jest z 25 lipca 2017 r., 27 sierpnia 2019 r. oraz w aktualnym z 8 września 2023 r., Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] stwierdził, że skarżący wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych m.in. przez sieć instytucji pomocy społecznej. Również w każdym z tych orzeczeń zespół ocenił, że skarżącego "nie dotyczy" wskazanie wymienione w pkt. 7 formularza orzeczenia – to jest konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczną ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto, w uzasadnieniach tych orzeczeń podano, że skarżący w celu pełnienia ról społecznych wymaga czasowej pomocy innych osób. Z orzeczeń tych wynika więc jednoznacznie, że na przestrzeni pobytu skarżącego w DPS (to jest od 17 sierpnia 2017 r. [zob. pismo DPS z 29.08.2024 r.] do daty wydania ostatniego orzeczenia), nie zmienił się stan psychofizyczny skarżącego ani wynikające z tego potrzeby.

Dodać należy, że skoro orzeczenie wydano do 30 września 2026 r., Powiatowy Zespół prognozuje, że stan ten utrzyma się przez ten czas. Podkreślić też trzeba, że ww. orzeczenia wydał wyspecjalizowany organ po analizie dokumentacji medycznej i zaświadczeń lekarzy prowadzących, a także oceny stanu zdrowia skarżącego sporządzonej przez lekarza – przewodniczącego składu orzekającego (zob. § 18, § 20 i § 21 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności; Dz. U. z 2021 r. poz. 857).

Zgromadzone dokumenty nie pozwalają więc na podzielenie oceny burmistrza i SKO, że skarżący może samodzielnie funkcjonować poza DPS. Zauważyć przy tym należy, że "samodzielność", o której mowa w art. 54 ustawy dotyczy nie tylko zakresu codziennych, podstawowych czynności, ale także funkcjonowania, radzenia sobie w codziennym życiu, a więc w sprawach, obejmujących m.in. kwestię posiadania miejsca zamieszkania, z wykorzystaniem własnych uprawnień, zasobów i możliwości. W sytuacji skarżącego szczególnego znaczenia nabrałaby kwestia przede wszystkim znalezienia miejsca zamieszkania. Nie można bowiem zignorować, że skarżący przez 15 lat przed przyjęciem do DPS był bezdomny, nie utrzymywał kontaktu z córkami, nie miał żadnych innych bliskich osób, nie posiadał żadnego majątku ani źródła utrzymania, a organy nie ustaliły, że stan ten poprawił się (z wyłączeniem ostatniego elementu, gdyż skarżącemu po przyjęciu go do DPS przyznano zasiłek stały, z którego 70% przeznacza na opłacenie pobytu w tej placówce). Zauważyć należy, że zadaniem pomocy społecznej jest również zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy (to jest trudnym sytuacjom życiowym, których osoby nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości).

W kwestionowanych decyzjach powołano się także na art. 11 ust. 1 i 2 ustawy, jako podstawę uchylenia decyzji z 7 lipca 2017 r. o skierowaniu skarżącego do DPS.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. W ust. 2 przewidziano, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Należy zgodzić się z poglądem, że z powyższych przepisów wynika, że takie zachowania beneficjenta, jak np. przeznaczanie przyznanego zasiłku w całości lub znacznej części na zakup używek, przez co beneficjent nie ma środków na kupno lekarstw czy nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego, mogą być uznane za marnotrawienie przyznanych świadczeń bądź własnych zasobów finansowych, a także za brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i niedotrzymywanie postanowień zawartego kontraktu socjalnego. Takie zachowanie może stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zachowanie pensjonariusza dezorganizujące funkcjonowanie DPS, nagminne zakłócanie spokoju współmieszkańcom, naruszanie dóbr osobistych i nietykalności personelu oraz współmieszkańców czy inne tego typu zachowania również mogą być rozważane jako podstawa do uchylenia decyzji o skierowaniu do DPS.

W świetle przedłożonego Sądowi materiału dowodowego nie można jednak podzielić oceny, że takie podstawy zaistniały w rozpoznawanej sprawie.

Organy obu instancji zarzuciły skarżącemu, że marnotrawi przyznaną pomoc, gdyż nadużywa alkoholu, nie poddał się terapii odwykowej, demoralizuje niektórych współmieszkańców, kupując im alkohol, przez co narusza regulamin DPS, a ponadto nie korzysta z proponowanych form pomocy.

Jak wyżej zaznaczono, w 2017 r. skarżący został przyjęty do DPS jako osoba od wielu lat uzależniona od alkoholu.

Z indywidualnego planu pracy z mieszkańcem z 15 lutego 2024 r. wynika, że pracownicy socjalni, instruktor terapii zajęciowej, fizjoterapeuta i pracownik pierwszego kontaktu podjęli działania w ramach pracy terapeutycznej ze skarżącym, a wśród celów było m.in. ograniczenie spożywania alkoholu i ilości wypalanych papierosów. W planie tym stwierdzono jednocześnie, że skarżący ograniczył ilości spożywanego alkoholu. Nie ma jednak informacji, jakiego okresu to dotyczy.

W piśmie z 29 sierpnia 2024 r. dyrektor DPS podał, że bardzo często opiekunowie stwierdzali, że skarżący nadużywał alkoholu bądź był pod znacznym jego wpływem. Zaznaczył przy tym, że skarżący pod wpływem alkoholu nigdy nie był "osobą zaczepną czy konfliktową, nie ubliżał swoim zachowaniem personelowi opiekuńczemu". Wskazał, że 20 października 2023 r. wystosował wniosek do Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych o podjęcie czynności zmierzających do orzeczenia obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego przez skarżącego. Dyrektor DPS podał, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z maja 2024 r. (w aktach brak kopii tego postanowienia) skarżący powinien uczęszczać na terapię odwykową w Poradni Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia [...]. Dyrektor ustalił 29 sierpnia 2024 r. w tej placówce, że skarżący nie realizuje tego obowiązku, ale jednocześnie skarżący złożył tam pisemne oświadczenie, iż chciałby realizować przedmiotowy obowiązek w placówce lecznictwa zamkniętego. Poradnia dopiero 29 sierpnia 2024 r. miała zamiar wystosować pismo do sądu odnośnie do nierealizowania przez skarżącego terapii odwykowej w tej placówce, gdyż skarżący nie przedłożył postanowienia sądu zmieniającego sposób realizacji obowiązku.

Fakt, że skarżący sam nie wystąpił ze stosownym wnioskiem do sądu, nie musi być wynikiem wyłącznie chęci uniknięcia poddania się przez niego terapii odwykowej, ale może wskazywać także na brak samodzielności w codziennym życiu, skoro z ww. pisma wynika, że skarżący preferował terapię w placówce zamkniętej.

Rzeczywistą chęć podjęcia leczenia przez skarżącego potwierdza fakt, że skarżący odbywał taką terapię już w trakcie postępowania odwoławczego. Z załączonej do skargi kopii karty informacyjnej z leczenia szpitalnego wynika bowiem, że skarżący podjął taką terapię w Szpitalu Powiatowym w [...] na Oddziale Terapii Uzależnienia od Alkoholu od 18 listopada 2024 r. do 15 stycznia 2025 r. Podano w tym dokumencie, że skarżący ukończył grupę intensywnej terapii odwykowej, zalecono kontynuowanie terapii uzależnienia w trybie ambulatoryjnym w miejscu zamieszkania i uczestniczenie w mitingach AA.

Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala więc na wniosek, że skarżący odmówił leczenia odwykowego, skoro wprost dyrektor DPS stwierdził, że skarżący zwrócił się o zmianę typu ośrodka na zamknięty i w takiej palcówce odbył leczenie.

Nie jest zasadny również zarzut SKO, że dokumenty sporządzone przez zatrudnionych w DPS pracowników socjalnych wskazują, że skarżący przeznacza otrzymywany zasiłek stały na zakup alkoholu i papierosów.

Przede wszystkim bezspornie z tych pism wynika, że skarżący 70 % zasiłku przeznacza na opłacenie pobytu w DPS. W ww. piśmie dyrektor DPS podał, że skarżący większość posiadanych środków, które pozostają mu do dyspozycji po opłacie pobytu w DPS (to jest 300 zł), "przeznacza na leki oraz zakup alkoholu i papierosów". Skarżący posiadane środki przeznacza więc nie tylko na używki, jak to zarzuca SKO. Potwierdza to także opinia zespołu terapeutycznego z 28 sierpnia 2024 r. Podano tam, że skarżący systematycznie przyjmuje leki, choć "niejednokrotnie przejawia postawę roszczeniową dotyczącą uregulowania zapłaty za leki". Pielęgniarka w piśmie z 28 sierpnia 2024 r. też potwierdziła, że skarżący kontynuuje leczenie, co wiąże się z wydatkowaniem środków finansowych, lecz jednocześnie stwierdziła, że skarżący uważa, że przyjmuje za dużo leków, a zakup leku za 60 zł ocenił za zbyt kosztowny i nie pozwolił go dalej wykupować. Skoro skarżący kontynuuje leczenie (choć nie w zakresie całkowicie zgodnym z zaleceniami lekarzy prowadzących), to nie przeznacza wszystkich pozostających mu do dyspozycji środków z zasiłku stałego na używki.

Orzekające organy zarzuciły skarżącemu również jego uzależnienie od nikotyny, lecz poza ilością wypalanych papierosów, nie udokumentowano, że naruszał w tym zakresie regulamin DPS, np. paląc papierosy w miejscu do tego nieprzeznaczonym (§ 5 tiret czwarte) czy tym bardziej, że naruszał regulamin rażąco przez palenie papierosów w miejscach niedozwolonych na skutek czego doszło do zniszczenia lub uszkodzenia mienia DPS lub innych osób (§ 5 - definicja rażącego naruszenia regulaminu). W omawianym zakresie regulamin zabrania wyłącznie palenia papierosów w pokojach mieszkalnych, korytarzach, łazienkach i innych pomieszczeniach domu. Palenie dozwolone tylko w miejscach wyznaczonych (palarni).

Ponadto, regulamin w § 5 określa procedurę postępowania z "osobą nadużywającą alkoholu pomimo słownych, pisemnych upomnień". Obejmuje ona m.in. wystąpienie do osoby nadużywającej alkoholu o podjęcie leczenia odwykowego, a w razie odmowy –rozpoczęcie procedury mającej na celu skierowanie tej osoby do przymusowego leczenia odwykowego i przekazanie sprawy na drogę sądową. Jak wynika z akt sprawy i dokumentów załączonych do skargi wobec skarżącego wdrożono tę procedurę w 2024 r.

W tym miejscu zauważyć należy, że choć aktach administracyjnych znajduje się wniosek dyrektora DPS do Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w [...], to nie ma dowodu, że że komisja podjęła jakiekolwiek działania od 2019 r. do 2023 r., kiedy to dyrektor DPS wystosował wniosek z 20 października 2023 r.

Okoliczności faktyczne wynikające ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, ocenione zgodnie z art. 7 i art. 80 k.p.a., nie pozwalają na stwierdzenie, że bezspornie zaistniały przesłanki wymienione w art. 11 ust. 1 i 2 ustawy, które uzasadniałyby uchylenie decyzji o skierowaniu skarżącego do DPS z uwagi na marnotrawienia przyznanych świadczeń i nieuzasadnioną odmowę podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego.

Ponadto, sam fakt, że skarżący nie uczestniczy w proponowanych przez DPS formach aktywizacji i rehabilitacji ruchowej i samodzielnie organizuje sobie czas wolny, w tym wspólnie z innymi współmieszkańcami placówki, nie może stanowić o braku jego współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że intencje ustawodawcy były inne niż potoczne rozumienie słów "brak współdziałania", które na co dzień oznacza bierność, pasywność, brak zaangażowania. Zwrot "brak współdziałania osoby lub rodziny" interpretowany łącznie z pozostałymi wymienionymi w art. 11 ust. 2 ustawy przesłankami oznacza takie działanie, które jest nacechowane negatywnością, niechęcią, negacją, celowym utrudnianiem. Ocena, czy w danej sprawie doszło do braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 11 ust. 2 ustawy) wymaga każdorazowo indywidualizacji (por. wyrok NSA z 11.012017 r. I OSK 1277/15 i wyrok WSA w Poznaniu z 17.04.2008 r., IV SA/Po 442/07; dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle zebranego materiału dowodowego trudno przypisać zachowaniu skarżącego takich cech. Jak stwierdził dyrektor DPS w ww. piśmie, skarżący wielokrotnie deklarował poprawę zachowania, lecz te obietnice "po jakimś czasie" nie były dotrzymywane. Bez wątpienia, uzależnienie od alkoholu rzutowało na taką postawę skarżącego. Należy przy tym pamiętać, że w ocenie skarżącego tylko terapia odwykowa prowadzona w zamkniętej placówce może być wobec niego skuteczna. Wskazuje to jednocześnie na chęć skarżącego zmiany swojego zachowania i dowodzi braku jednoznacznie negatywnej postawy, co również winno być brane pod uwagę.

Należy natomiast przyznać, że kupowanie przez skarżącego alkoholu innym pensjonariuszom może negatywnie wpływać na pracę terapeutyczną z podopiecznymi placówki i utrudniać lub nawet w niektórych przypadkach uniemożliwiać realizację zadań DPS. Zauważyć jednocześnie trzeba, że regulamin DPS nie wyklucza całkowicie spożywania alkoholu, lecz jego nadużywania, nie określając jednocześnie, w jaki sposób jest to ustalane. Przy czym, zgodnie z art. 48a ust. 6 ustawy w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych oraz schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie mogą przebywać osoby będące pod wpływem alkoholu lub pod wpływem substancji psychoaktywnych. Na mocy ust. 7 w szczególnie uzasadnionych przypadkach dopuszcza się przebywanie w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych oraz schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi osób pod wpływem alkoholu lub substancji psychoaktywnych. W sprawie nie wskazano konkretnie, że niewłaściwe działanie skarżącego, polegające na dostarczaniu alkoholu współmieszkańcom, którzy nie mają możliwości poruszania się poza teren DPS, wpłynęło negatywnie na pracę terapeutyczną z konkretnymi pensjonariuszami.

Zgodnie z art. 54 ust. 2 osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Jak przewiduje art. 56 ustawy domy pomocy społecznej, w zależności od tego, dla kogo są przeznaczone, dzielą się na następujące typy domów, dla: 1) osób w podeszłym wieku; 2) osób przewlekle somatycznie chorych; 3) osób przewlekle psychicznie chorych; 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie; 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie; 6) osób niepełnosprawnych fizycznie; 7) osób uzależnionych od alkoholu.

Ze zgromadzonego materiału wynika bezspornie, że skarżący już w dacie wydania ww. decyzji i przyjęcia do DPS był osobą od wielu lat uzależnioną od alkoholu (zob. kwestionariusz z 3 lipca 2017 r., zaświadczenie lekarskie z 26 czerwca 2017 r., karta informacyjna leczenia szpitalnego z 30 czerwca 2017 r.). Z aktualizacji wywiadu środowiskowego z 13 sierpnia 2024 r. wynika, że skarżący nadal ma zespół uzależnienia alkoholowego (zob. pkt. 12 aktualizacja sytuacji zdrowotnej). Organ pierwszej instancji nie skierował skarżącego, o którym wiedział, że jest uzależniony od alkoholu, do specjalistycznej placówki, wskazanej w art. 56 pkt 7 ustawy. Z akt sprawy i uzasadnień decyzji nie wynika, aby rozważano np. zmianę dotychczasowego DPS na taką placówkę, skoro oceniono, że pobyt skarżącego w dotychczasowym DPS utrudnia jej funkcjonowanie.

Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że w sprawie nie wykazano, że ustały przyczyny umieszczenia skarżącego do pomu pomocy społecznej ani że zaistniały przesłanki wskazane w art. 11 ust. 1 i 2 ustawy, uzasadniające uchylenie decyzji burmistrza z 7 lipca 2017 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyda stosowną decyzję, uwzględniającą powyższe rozważania.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie

art. 119 pkt 2 p.p.s.a. SKO w odpowiedzi na skargę złożyło wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy w stosownym terminie.