Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój z dnia 20 marca 2024 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Jastrzębie-Zdrój a Prezydentem Miasta Zawiercie w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Zawiercie jako organ właściwy w sprawie.

I.

Wnioskiem z 20 marca 2024 r. Prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta Zawiercie w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla A. S. (dalej jako świadczeniobiorca) poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Zawiercie jako organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Jak wskazano, zawiadomieniem z 27 lutego 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zawierciu, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał wniosek A. S wraz z wywiadem środowiskowym wyjaśniając, że nie jest właściwy do wydania decyzji w przedmiocie objęcia ww. ubezpieczeniem zdrowotnym (zainteresowany złożył wniosek o potwierdzenie jego prawa do świadczeń opieki zdrowotnej).

Na podstawie przeprowadzonego ze świadczeniobiorcą wywiadu środowiskowego nie można stwierdzić, że gmina Jastrzębie-Zdrój jest gminą właściwą do załatwienia sprawy.

A.S. zamieszkuje wraz z rodzicami w Zawierciu, przy ul. (...)w mieszkaniu należącym do jego brata.

W diagnozie sytuacji pracownika socjalnego wskazano zasadność udzielenia pomocy m.in. z powodu bezdomności. Z akt sprawy wynika jasno, że świadczeniobiorca nie jest osobą bezdomną, gdyż zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w Zawierciu. Co więcej, zamierza starać się o meldunek w mieszkaniu które zamieszkuje, a więc koncentruje swoje życie w mieście Zawiercie, które stanowi jego centrum życiowe.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że nie podjął żadnych działań zmierzających do powrotu do Jastrzębia-Zdrój. Nie zadeklarował też, że kiedykolwiek zamierza do niego powrócić, nie koncentruje swojej aktywności życiowej w Jastrzębiu-Zdroju i nie posiada żadnego mieszkania, do którego mógłby powrócić. Od wielu lat nie przebywał także w miejscowości ostatniego zameldowania.

Mając powyższe na uwadze, jako organ właściwy do rozpoznania sprawy uznany powinien zostać Prezydent Miasta Zawiercie.

II.

Prezydent Miasta Zawiercie nie udzielił odpowiedzi na wniosek.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

III.

Zgodnie z art. 4 p.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

W myśl natomiast art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Spory te - stosownie do art. 15 § 2 p.p.s.a. - rozstrzygane są na wniosek, postanowieniem poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym.

Przypomnieć należy, że spór o właściwość to obiektywnie istniejąca sytuacja prawna, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, a przede wszystkim w kwestii kompetencji do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość musi dotyczyć konkretnego sporu związanego z indywidualną sprawą administracyjną. Z dotychczasowego orzecznictwa NSA wynika zgodny pogląd, że spór ma miejsce w takiej sytuacji prawnej, gdy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia przez organ administracji publicznej określonej sprawy administracyjnej (zob. postanowienie NSA z 14 grudnia 2005 r. sygn. akt II OW 79/05). Przedmiot sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego powinien być przy tym we wniosku dokładnie określony, tak aby można było zdefiniować sprawę, która ma być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wniosek nieprecyzyjny podlega oddaleniu (por. postanowienie NSA z 4 listopada 2009 r. sygn. akt II GW 4/09).

Wniosek złożony w niniejszej sprawie spełnia powyższe kryteria i jest dopuszczalny.

IV.

Odnosząc się do meritum należy wskazać, że w analizowanej sprawie poza jakimkolwiek sporem pozostaje fakt, że świadczeniobiorca wystąpił o objęcie go, w drodze decyzji, prawem do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych na podstawie art. 54 ust. 1 i 4 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Po przeprowadzeniu wywiadu przez pracowników OPS w Jaworznie ustalono, że zamieszkuje on pod adresem w Jaworznie i tam koncentruje się jego życie (uzyskał również decyzję z zakresu pomocy społecznej wydaną przez Prezydenta Miasta Jaworzno).

Odnosząc się zatem do istoty sporu w tego rodzaju sprawach należy przede wszystkim przypomnieć, że właściwość organu do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, uregulowano w art. 54 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 146 ze zm. - dalej ustawa o świadczeniach). Z przepisu tego wynika, że dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta), gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Wnioskować o nią może również świadczeniobiorca.

Zagadnienie ustalenia organu właściwego w tego rodzaju sprawach stanowiło przedmiot szerokich rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W licznych rozstrzygnięciach wypracowano ugruntowaną linię orzeczniczą w tej właśnie kwestii (por. postanowienia NSA z: 28 lutego 2023 r. sygn. akt II GW 71/22; 28 lipca 2022 r. sygn. akt II GW 20/22; 18 maja 2020 r. sygn. akt II GW 4/20; 19 marca 2020 r. sygn. akt II GW 43/18; 17 stycznia 2020 r. sygn. akt II GW 30/19; 3 października 2019 r. sygn. akt II GW 19/19; 25 stycznia 2019 r. sygn. akt II GW 40/18; 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GW 6/18; 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II GW 65/17; 26 września 2017 r. sygn. akt II GW 25/17).

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażany w przywołanych orzeczeniach pogląd wskazujący, że art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach stanowi lex specialis względem przepisów k.p.a.

Za słuszne uznać należy stanowisko, że ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", zatem należy posiłkować się art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W rozumieniu przywołanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują więc dwa czynniki. Zewnętrzny - fakt przebywania oraz wewnętrzny (wolicjonalny) - zamiar stałego pobytu w danej miejscowości (zazwyczaj kojarzony z konkretnym adresem, choć nie jest to warunek konieczny). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga przy tym złożenia jakiegokolwiek oświadczenia woli. Wystarczy, aby zamiar tego rodzaju wynikał z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości.

Stosownie do art. 25 k.c., co do zasady miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a o zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem aktywności życiowej danej dorosłej osoby fizycznej (por. postanowienie NSA z 4 września 2012 r. sygn. akt I OW 100/12).

Uwzględniając zatem powyższe wywody wskazać wypada, że świadczeniobiorca w sposób jednoznaczny oświadczył, jakie jest jego miejsce zamieszkania, co nie może być przez żaden organ dowolnie modyfikowane. Wskazał przy tym na Zawiercie, potwierdzając ten fakt własnoręcznym podpisem i szeroko opisując pracownikowi socjalnemu swoją sytuację. Jakkolwiek więc świadczeniobiorca nie ma tytułu prawnego do lokalu w Zawierciu, a także poprzedni meldunek znajduje się w Jastrzębiu-Zdroju, to jednak decydujące w tym przypadku jest złożone oświadczenie, przesądzające o woli zamieszkiwania i zamieszkiwaniu w Zawierciu.

Organem właściwym do rozpoznania wniosku w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 tej ustawy, jest więc Prezydent Miasta Zawiercia.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.