Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wa 2600/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 sierpnia 2025 r., znak: RdU-132-4/S/16 w przedmiocie pozbawienia statusu uchodźcy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

A. S. (skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 27 sierpnia 2025 r., znak: RdU-132-4/S/16, utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 20 września 2024 r., znak: DPU.420.1365.2019, DPU.PP.420.37.2024, o pozbawieniu skarżącego statusu uchodźcy.

W skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 9 stycznia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wa 2600/25, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd wskazał, że oczywistym jest, że opuszczenie Polski przez cudzoziemca, wobec którego wydano decyzję wiążącą się z takim obowiązkiem i który takiego wyjazdu sam nie planował, stawia go w nowej, trudnej sytuacji. Są to jednak normalne następstwa wiążące się z wykonaniem decyzji, ale nie tego rodzaju co zaskarżona, a orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Zgodnie bowiem z art. 299 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o cudzoziemcach cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy stała się ostateczna, a w przypadku wydania decyzji przez organ wyższego stopnia - od dnia, w którym decyzja została cudzoziemcowi doręczona. Przymusowe wykonanie ww. obowiązku przez cudzoziemca nie jest jednak możliwe na podstawie przedmiotowej decyzji. Dopiero niewykonanie tego obowiązku stanowi podstawę do wydania odrębnej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach. W razie zobowiązania cudzoziemca do powrotu cudzoziemcowi w stosunku do tej decyzji także przysługuje skarga do sądu administracyjnego, wraz możliwością złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 61 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."). W konsekwencji to, że zaskarżona decyzja poprzedza wszczęcie takiego postępowania, nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia dla udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej w tym postępowaniu. Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu statusu uchodźcy nie prowadzi bezpośrednio do wydalenia cudzoziemca z kraju (nie orzeka o podlegającym przymusowemu wykonaniu obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), to w niniejszym postępowaniu nie można twierdzić, że z tego względu zostanie on pozbawiony możności obrony swych praw. Przekonanie skarżącego o ryzyku naruszenia jego prawa do sądu w przypadku wydalenia z kraju nie jest więc usprawiedliwione. Sąd podkreślił także, że przyznanie statusu uchodźcy wiąże się z uzyskaniem przez cudzoziemca m.in. prawa legalnego pobytu w Polsce, prawa do pracy i prowadzenia działalności gospodarczej bez specjalnego zezwolenia, prawa do świadczeń pomocy społecznej czy dostępu do publicznej służby zdrowia. Wykonanie decyzji o pozbawieniu cudzoziemca statusu uchodźcy prowadzi do utraty tych uprawnień. W ocenie Sądu, utratę uprawnień, jakie przysługują osobom, którym udzielono ochrony międzynarodowej, należy jednakże ocenić jako zwykłe następstwo wykonania decyzji o pozbawieniu takiej ochrony. Nie można z góry przyjmować, iż w przypadku każdego cudzoziemca, wobec którego wydano decyzję o pozbawieniu ochrony międzynarodowej, zachodzi konieczność udzielenia mu ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania tej decyzji.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Wnosząc o "zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji" zarzucił naruszenie:

1) art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz art. 3 i 13 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, zwana dalej: "Konwencją"), poprzez bezzasadne uznanie przez Sąd I instancji, że zaskarżona decyzja o pozbawieniu skarżącego statusu uchodźcy nie prowadzi bezpośrednio do wydalenia cudzoziemca z kraju, podczas gdy zgodnie z art. 299 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o cudzoziemcach, cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o pozbawieniu statusu uchodźcy stała się ostateczna, a w przypadku wydania decyzji przez organ wyższego stopnia - od dnia, w którym decyzja została cudzoziemcowi doręczona, a więc odmowa wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji prowadzi bezpośrednio do konieczności opuszczenia przez skarżącego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i narażenia go na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w postaci naruszeń praw człowieka wobec skarżącego, tj. prześladowań ze stron rosyjskich władz, w takim przypadku skarga na taką decyzję powinna mieć skutek zawieszający;

2) art. 34 p.p.s.a. w zw. art. 106 § 2 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie, że brak wstrzymania decyzji Rady do Spraw Uchodźców pozbawi strony możliwości bezpośredniego działania w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, w szczególności obecności na rozprawie odwoławczej i składania wniosków oraz wyjaśnień, albowiem skarżący jest zobowiązany do opuszczenia terytorium Polski, co stanowi również naruszenie prawa do skutecznego środka odwoławczego - art. 13 Konwencji;

3) art. 46 ust. 1 pkt c w zw. z art. 46 ust. 5 oraz motywem 50 oraz 60 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (dalej: "Dyrektywa 2013/32") w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych UE, poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, gdy zgodnie z art. 299 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o cudzoziemcach, cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o pozbawieniu statusu uchodźcy stała się ostateczna, podczas gdy na podstawie ww. postanowień Dyrektywy 2013/32 władze krajowe powinny zezwolić cudzoziemcowi na pozostawanie na terytorium do upływu terminu, w jakim może on skorzystać z prawa do skutecznego środka zaskarżenia, a jeśli z tego prawa skorzystano w przewidzianym terminie, do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla strony wywołać wykonanie takiej decyzji, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem jej legalności.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia NSA: z 20 grudnia 2018 r., sygn. akt II OZ 1239/18; z 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OZ 211/21) na gruncie spraw dotyczących decyzji o odmowie udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej wskazuje się, a stanowisko to podziela również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, że w tego rodzaju sprawach rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wymaga uwzględnienia prawa cudzoziemca do pobytu na terytorium Polski do zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji w zakresie wynikającym z art. 46 ust. 5 dyrektywy 2013/32/UE. Przepis ten stanowi, że państwa członkowskie zezwalają wnioskodawcom na pozostawanie na terytorium do upływu terminu, w jakim mogą oni skorzystać z prawa do skutecznego środka zaskarżenia, a jeśli z tego prawa skorzystano w przewidzianym terminie, do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia.

Przywołane wyżej stanowisko odnosi się w równym stopniu także do spraw dotyczących pozbawienia cudzoziemca ochrony międzynarodowej. Ochrona wynikająca z art. 46 ust. 5 dyrektywy 2013/32/UE wiąże się bowiem z prawem do skutecznego środka zaskarżenia we wszystkich rodzajach spraw wymienionych w art. 46 ust. 1 tego aktu, w tym decyzji o cofnięciu statusu ochrony międzynarodowej zgodnie z art. 45 (art. 46 ust. 1 lit. c). Państwa członkowskie muszą zatem zapewnić prawo do pozostania na swoim terytorium do czasu zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji nie tylko osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową, ale także osobom, wobec których wydano decyzję o pozbawieniu takiej ochrony (zob. postanowienia NSA: z 29 października 2025 r., sygn. akt II OZ 1491/25; z 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OZ 177/24).

W tym miejscu należy także zauważyć, że analogiczne rozwiązanie zostało zawarte w obowiązującym od 12 czerwca 2026 r. rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1348 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnej procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową w Unii i uchylenia dyrektywy 2013/32/UE (Dz.U.UE.L.2024.1348 z 22 maja 2024 r.) Z art. 68 ust. 2 tego rozporządzenia wynika, że osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową oraz osoby pozbawione ochrony międzynarodowej mają prawo do pozostania na terytorium państw członkowskich do czasu upływu terminu skorzystania przez te osoby z prawa do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem lub trybunałem pierwszej instancji, a w przypadku gdy z takiego prawa skorzystano w wyznaczonym terminie - do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia. Nie ulega wątpliwości, że pojęcie "rozpatrzenia środka zaskarżenia", o którym mowa w tej normie odnosi się do postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że w niniejszej sprawie postępowanie przed Sądem I instancji nie zostało jeszcze zakończone (termin rozprawy wyznaczono na dzień 20 sierpnia 2026 r.).

Zaszła zatem podstawa do udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej.

Wobec powyższego zbędne jest rozważanie innych kwestii, a które zostały podniesione w złożonym zażaleniu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 61 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.