Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 279/18 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 29 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 14 września 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 279/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. S. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 29 stycznia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.

2. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 5 lipca 2018 r. skarżący został wezwany do wykonania zarządzenia z 6 kwietnia 2018 r. w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Do wykonania powyższego zobowiązania zakreślono skarżącemu siedmiodniowy termin, liczony od dnia następnego po dniu doręczenia przedmiotowego zarządzenia, informując jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania we wskazanym terminie spowoduje odrzucenie skargi.

Przesyłka zawierająca wezwanie, została skutecznie doręczona skarżącemu 7 sierpnia 2018 r. (k. 67 akt sądowych).Termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi upłynął 14 sierpnia 2018 r. Skarżący mimo upływu terminu nie uiścił wymaganego wpisu sądowego od skargi. Z tych względów, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Sąd I instancji odrzucił skargę.

3. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wnosząc o jego uchylenie zarzucił naruszenie:

3.1. art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), przez pozbawienie możliwości kontroli legalności działań organów administracji w wyniku błędnej oceny przez Sąd I instancji roli wpisu sądowego jako daniny publicznej i oceny możliwości wniesienia wpisu sądowego przez skarżącego;

3.2. art. 106 §1 i 5 w związku z art. 244 §1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na nieprzyznaniu prawa pomocy w sytuacji spełnienia przesłanek, o których stanowi art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

3.3 art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na skutek błędnej oceny przedstawionych przez skarżącego sytuacji w zakresie możliwości poniesienia wpisu sądowego w wysokości określonej przy aktualnej sytuacji ekonomicznej skarżącego, prowadzonych egzekucjach i stanie zdrowia oraz oceny co do możliwości dysponowania majątkiem odrębnym małżonki oraz błędną oceną ekonomicznych skutków prowadzonej działalności gospodarczej oraz pominięciu praw konstytucyjnych skarżącej, prawa do sądu zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, do oceny legalności postępowania organów administracyjnych oraz uznania wpisu sądowego jako środka zapewnienia wpływów budżetowych.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

4.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

4.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).

4.4. W tej sprawie prawomocne zakończenie postępowania w przedmiocie przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiło w dacie wydania przez sąd I instancji postanowienia 18 lipca 2018 r., którym utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z 8 czerwca 2018 r. odmawiające przyznania prawa pomocy.

Po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi (k. 65 akt sądowych). Odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi został skarżącemu doręczony skutecznie doręczony 7 sierpnia 2018 r. (k. 67 akt sądowych) Termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w tej sprawie bezskutecznie upłynął 14 sierpnia 2018 r.

4.5. Jak wynikało z powyższego odrzucenie skargi przez sąd I instancji nastąpiło po tym jak skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek sądu ponownego wezwania do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek strony jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118).

Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie zakreślonym w wezwaniu, nie uchyla skutków prawomocności wydanego uprzednio rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu przewidzianego w ustawie. Jedynie bowiem wydanie i uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy o odmiennej treści powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2002r., sygn. akt III RN 144/02, Wokanda 2003, nr 11, str. 29).

4.6. Podkreślić ponadto należy, że skarżący nie kwestionuje samego faktu nieuiszczenia wpisu od skargi w zakreślonym terminie jak i jego wysokości, lecz kwestionuje działanie Sądu I instancji w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy. Kwestie te wykraczają jednakże poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, przez co pozostały poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Kwestia zapewnienia skarżącemu dostępu do sądu wiążąca się z oceną jego sytuacji materialnej została przeanalizowana przez Sąd I instancji w postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia pełnego wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie NSA z 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i nast.).

Natomiast nie było przeszkód do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w oparciu o wniosek złożony po upływie siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu, bowiem zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy może zostać złożony w toku postępowania jak i na każdym jego etapie zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji (zob. P. Zaborniak, Wybrane kwestie stosowania prawa pomocy..., s. 21 i n.; G. Radecki, Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wpłynięciem skargi do sądu administracyjnego, ZNSA 2009, nr 4, s. 54 i n.).

4.7. Z uwagi na to, że zgodnie z art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega odrzuceniu skarga, od której - mimo wezwania - nie został uiszczony należny wpis, a spełnienie tych przesłanek w okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, należy uznać, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

4.8. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.