Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi K. C. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia odwołania - postanawia - odrzucić skargę.

Przedmiotem skargi K. C. (dalej: "Skarżący") jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ", "Prezes ZUS") w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. Skarżący wnioskiem z 14 kwietnia 2024 r. wystąpił o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko: M. C. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.

Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, ZUS decyzją z [...] czerwca 2024 r. znak sprawy: [...] odmówił przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko: M. C. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z wyrokiem Sądu z [...] lutego 2020 r. dziecko znajduje się pod faktyczną opieką matki, a określone przez Sąd kontakty Skarżącego z synem nie wskazują, aby opieka nad dzieckiem była sprawowana w systemie opieki naprzemiennej. Skarżący odebrał przedmiotową decyzję w dniu 28 czerwca 2024 r.

Od powyższej decyzji, Skarżący pismem z 15 lipca 2024 r. złożył odwołanie, w którym podniósł, że pomimo wyroku Sądu, miejsce zamieszkania jego syna jest przy nim i to on sprawuje nad nim faktyczną i wyłączną opiekę. Do odwołania Skarżący dołączył m.in. dwa zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przez B. C.; wykaz połączeń telefonicznych oraz korespondencję prowadzoną przez Skarżącego z nauczycielami syna.

Postanowieniem z [...] listopada 2024 r. Prezes ZUS stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z [...] czerwca 2024 r. W tym samym dniu Prezes ZUS wydał również postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowego odwołania. W treści tych postanowień błędnie wskazano datę odwołania, jako 28 października 2024 r., zamiast prawidłowej daty 15 lipca 2024 r. W związku z powyższym postanowieniem z [...] listopada 2024 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską.

Pismem z 26 października 2025 r. Skarżący złożył do WSA w Rzeszowie skargę na bezczynność Prezesa ZUS w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji odmawiającej przyznania mu świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025.

W skardze Skarżący opisał stan faktyczny sprawy i wskazał, że przewlekłe działanie ZUS uniemożliwia realizację praw dziecka i jego rodziny, powodując kumulujące się szkody finansowe i emocjonalne, w tym narażenie na nierówne traktowanie wobec innych beneficjentów świadczeń. Skarżący podał, że do dnia wniesienia niniejszej skargi, Prezes ZUS nie rozpoznał jego odwołań mimo, że od ich złożenia upłynęło ponad 3 miesiące, co jego zdaniem przekracza wszelkie ustawowe terminy przewidziane w art. 35 i 36 k.p.a.

W ocenie Skarżącego, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia przepisów procedury administracyjnej i sądowoadministracyjnej, w szczególności:

a) art. 36 § 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek zawiadomienia strony o przyczynach opóźnienia i wskazania nowego terminu załatwienia sprawy – ZUS takiego zawiadomienia nigdy nie dokonał;

b) art. 37 § 1 i 2 k.p.a., przewidujący prawo strony do wniesienia ponaglenia w przypadku bezczynności Organu – z prawa tego Skarżący skorzystał, jednak Organ całkowicie je zignorował;

c) art. 149 § 1a P.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłość Organu miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

d) art. 154 § 6 P.p.s.a., pozwalający sądowi wymierzyć organowi grzywnę w sytuacji, gdy nie załatwia on sprawy w terminie;

e) art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 EKPC, gwarantujące prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie i bez nieuzasadnionej zwłoki;

f) art. 72 Konstytucji RP, zgodnie z którym w sprawach dotyczących dzieci nadrzędnym kryterium pozostaje ich dobro – w jego sprawie całkowicie pominięte przez ZUS.

Skarżący podniósł również, że Organ nie przeprowadził żadnych rzeczywistych działań: nie dokonał kontroli w miejscu zamieszkania oraz nie zweryfikował oświadczeń Skarżącego i B. C1., ani załączonej dokumentacji.

Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności ZUS; o zobowiązanie ZUS do wydania decyzji w terminie 14 dni; o wymierzenie grzywny za przewlekłość (>12 miesięcy, z uwzględnieniem rażącego naruszenia prawa; o połączenie spraw II SA/Rz 1467/24 i II SA/Rz 1468/24; o zabezpieczenie roszczenia (400 zł miesięcznie). Ponadto Skarżący wniósł o uchylenie decyzji ZUS z [...] czerwca 2024 i [...] września 2024 r. oraz o przyznanie świadczeń z odsetkami. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów; o przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność ZUS i rozpoznanie sprawy w trybie pilnym, wobec groźby niepowetowanej szkody dla dobra dziecka; o przyznanie sumy pieniężnej do 10.000 zł, jako rekompensaty za przewlekłość; o orzeczenie o istnieniu uprawnienia do świadczeń, a także o stwierdzenie, że bezczynność Organu w zakresie nierozpatrzenia materiału dowodowego i złożonych oświadczeń stanowi rażące naruszenie prawa. Ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku o kontynuację, Skarżący wniósł o nadanie niniejszej sprawie nowej sygnatury i rozpoznanie jej jako samodzielnej skargi na bezczynność i przewlekłość Organu.

Skarżący podał, że podstawą jego działania jest fakt, że od złożenia jego odwołań do Prezesa ZUS upłynęło ponad trzy miesiące, a organ nie rozpoznał ich ani nie poinformował go o przyczynach opóźnienia. Bezczynność trwa nadal, co wypełnia przesłanki z art. 3 § 2 pkt 8 i art. 149 P.p.s.a., niezależnie od

stanowiska Sądu w poprzednich postępowaniach.

W odpowiedzi na skargę Organ reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Organ opisał stan faktyczny sprawy i wskazał, że jego zdaniem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1467/24 zapadło postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi na decyzję ZUS z [...] czerwca 2024 r. znak sprawy: [...], a następnie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, a następnie akta zostały przekazane z zażaleniem do NSA.

W ocenie Organu w przedmiotowej sprawie nie doszło do jego bezczynności, gdyż Organ administracji pozostaje w bezczynności, jeśli w terminie wynikającym z przepisów obowiązującego prawa nie podejmuje żadnych czynności, do podjęcia których jest zobowiązany albo, że jakkolwiek czynności te podjął i prowadził postępowanie, to jednak nie były to czynności celowe służące załatwieniu sprawy co do jej istoty, albo - mimo istnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.

Postanowieniem z 3 lutego 2026 r. sygn. akt II SAB/Rz 240/25 tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności (art. 3 § 2 pkt 1 - 7 P.p.s.a.), a także bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 8 - 9 P.p.s.a.).

Jednocześnie niedopuszczalność skargi, powoduje, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., przy czym ocena dopuszczalności skargi następuje na dzień wniesienia skargi. Dzień ten determinuje również ocenę co do istnienia przedmiotu zaskarżenia.

Stosownie do art. 53 § 2b P.p.s.a., skargę na bezczynność można wnieść w każdym czasie, po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Badanie przez sąd administracyjny dopuszczalności skargi polega w pierwszej kolejności na ocenie, czy istnieje przedmiot zaskarżenia, co w realiach niniejszej sprawy oznacza konieczność zbadania, czy na dzień wniesienia skargi istniał zarzucany przez Skarżącego stan bezczynności.

Jeżeli bowiem postępowanie uległo zakończeniu przed wniesieniem skargi, to zachodzi jej niedopuszczalność z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.). Przestaje bowiem istnieć przedmiot kontroli sądu administracyjnego. W takim przypadku prowadzenie kontroli sądowoadministracyjnej staje się niedopuszczalne, gdyż nie ma czego kontrolować (por. T. Woś, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 6, art. 58, Warszawa 2016 s. 528).

Sąd dokonując analizy akt administracyjnych sprawy nadesłanych wraz ze skargą ustalił, że ZUS po rozpoznaniu wniosku Skarżącego z 14 kwietnia 2024 r., decyzją z [...] czerwca 2024 r. znak: [...] odmówił prawa do przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2024/2025 na dziecko M. C.

Decyzję doręczono Skarżącemu 28 czerwca 2024 r. W związku ze złożeniem przez Skarżącego odwołania w dniu 15 lipca 2024 r. Prezes ZUS postanowieniem z [...] listopada 2024 r. (sprostowanym postanowieniem z [...] listopada 2024r.), znak sprawy jak wyżej, stwierdził uchybienie przez Skarżącego terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.

Skargę na bezczynność Skarżący złożył 26 października 2025r.

W związku z powyższym należy wskazać, że uchwałą z 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" (zgodnie z tym przepisem, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania).

Zdaniem NSA, treść art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie uprawnia do wniosku, że dopuszczalne jest merytoryczne orzekanie przez sąd w sprawie ze skargi na bezczynność, złożonej w dacie, gdy kwestionowane postępowanie zostało zakończone, zaś z samego "deklaratoryjnego" charakteru wydanego na tej podstawie orzeczenia nie można wyprowadzać żadnych innych wniosków, niż wynikające z analizy treści przepisu, na podstawie którego orzeczenie zastało wydane. Stwierdzenie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności następuje w wyniku uwzględnienia skargi na bezczynność, której przedmiot określony jest zdefiniowanym w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stanem bezczynności, istniejącym w dacie wniesienia skargi i zakwestionowanym ponagleniem. Z tego powodu należy przyjąć, że ocena zasadności skargi na bezczynność może być dokonana jedynie na dzień wniesienia skargi.

W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził również, że skarga na bezczynność lub przewlekłe postępowanie jest skargą na bezczynność w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a skarga na przewlekłe prowadzenie jest skargą na przewlekłość, o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. W obu przypadkach skarga skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo postępowaniu, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje. Kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia skargi aktualny, a nie historyczny (tak: A. Kabat, Komentarz do art. 149 p.p.s.a. (w:) Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, WKP/el. 2021).

Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela przytoczone wyżej stanowisko płynące z ww. uchwały NSA, której konsekwencją jest konieczność odrzucenie skargi na bezczynność Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na lata 2024-2025.

Skarga na bezczynność została bowiem wniesiona w dniu 26 października 2025r. a więc po wydaniu przez ZUS ostatecznej decyzji z [...] czerwca 2024 r., którą odmówiono Skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2024/2025 oraz po stwierdzeniu przez Prezesa ZUS postanowieniem z [...] listopada 2024 r. uchybienia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji.

Nie budzi więc wątpliwości, że przed wniesieniem skargi na bezczynność sprawa przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2024/2025 została rozstrzygnięta ostatecznymi aktami Organu. Ewentualny stan bezczynności postępowania administracyjnego ma w tych okolicznościach czasowych walor historyczny, a nie aktualny, niezbędny do merytorycznego rozpatrzenia skargi

Należy też wyjaśnić, że w postępowaniu zainicjowanym skargą na bezczynność Sąd nie dokonuje kontroli samej decyzji rozstrzygającej o uprawnieniach i obowiązkach Strony. W związku z powyższym Sąd nie był uprawniony do rozpoznania zarzutów Skarżącego, dotyczących wadliwego pozbawienia prawa do świadczenia wychowawczego.

Skoro zatem w opisanych okolicznościach Sąd nie był uprawniony do merytorycznego rozpoznania skargi, skutkowało to jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji postanowienia.