Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Specjalista Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi Z.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lipca 2025 r. nr UP-510/2025 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z 24 lipca 2025 r. nr UP-510/2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: "ZUS" lub "organ") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 stycznia 2023 r. nr [...] odmawiającą Z. J. (dalej: "skarżąca"; "strona") umorzenia należności z tytułu składek.

Podstawą prawną decyzji stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2 kwietnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm. – dalej zwana: u.s.u.s.).

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco.

Strona 17 listopada 2022 r. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, gdzie powołano się na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 17 stycznia 2023 r. nr [...] na podstawie art. 28 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

1. nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 2) nie wykazała Pani zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony gospodarstwa domowego;

2. strona nie wykazała, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia;

3. strona nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zakwestionowała legalność wydanej decyzji.

ZUS decyzją z 1 czerwca 2023 r. nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpoznanie i utrzymał w mocy sporną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (WSA w Gliwicach) wyrokiem z 23 stycznia 2024 r., III SA/Gl 606/23, uwzględnił w całości skargę strony i orzekł o uchyleniu zaskarżonego rozstrzygnięcia ZUS. W pisemnych motywach ww. orzeczenia argumentowano, że wydana decyzja wymyka się spod kontroli Sądu. Zaznaczono, że organ nie ustalił czy należności są wymagalne i czy uległy przedawnieniu, gdyż decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany.

W ocenie Sądu przy rozpoznawaniu wniosku strony w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek doszło do naruszenia przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., a w konsekwencji i naruszono art. 28 ust. 3 u.s.u.s i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Naruszenie w/w przepisów procesowych polega na tym że organ dokonując oceny przesłanek w tych regulacjach opisanych wskazał na okoliczności przeczące ich zaistnieniu, a jednocześnie w żaden sposób ich nie wykazał ich dowodami zwartymi w aktach. Organ odnosząc się do zaistnienia poszczególnych enumeratywnie wymienionych przesłanek w w/w przepisach i powołując się na ustalone okoliczności stanu faktycznego w zakresie sytuacji finansowej materialnej, majątkowej strony, jej dzieci, ustalenia hipoteki na mieszkaniu nie poparł swych twierdzeń dokumentami źródłowymi w oparciu o które wywiódł swe ustalenia. W konsekwencji wydana decyzja przez Zakład nie znajduje jakiegokolwiek oparcia w materiale dowodowym z akt sprawy.

WSA w Gliwicach w wyroku z 23 stycznia 2024 r., III SA/Gl 606/24, nakazał, aby organ ponownie rozpoznając sprawę organ wziął pod uwagę stanowisko poczynione w treści uzasadnienia orzeczenia i nakazał uwzględnienie go przez ZUS ponownie oceniając wniosek strony o ponowne rozpoznanie sprawy. Nadto zobowiązano organ, aby włączył w poczet materiału dowodowego dokumenty na podstawie których dokonał oceny materialnoprawnych przesłanek istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt-1-6 u.s.u.s. Podobnie, dalej wskazał WSA w Gliwicach, aby organ w sposób wyczerpujący ustalił i ocenił czy w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, i aby dał temu wyraz w treści ponownie wydanej decyzji.

Po ww. wyroku strona na wezwanie organu uzupełniła akta sprawy. Nadto we własnym zakresie organ ustalił, że: 1) 7 maja 2015 r. strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej; 2) od 1 marca 2016 r. posiada tytuł do ubezpieczeń w ZUS jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej ma obowiązek opłacać składki i podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w 2024 r. wynosi 5.976,0 zł miesięcznie; 3) nie są zarejestrowane żadne pojazdy na jej nazwisko; 4) jest współwłaścicielką w 1/2 części lokalu mieszkalnego o powierzchni 68,5 m2, obciążoną hipotecznie na rzecz banku oraz ZUS, który na jej udziale w prawie własności nieruchomości zabezpieczył należności z tytułu składek hipotekami przymusowymi w łącznej wysokości 176.506,26 zł.

Następnie organ wykazał, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. ZUS po kilku miesiącach od powstania zaległości wystawił bowiem na każdą z nich tytuł wykonawczy, a wszczęte na ich podstawie postępowanie egzekucyjne trwa nadal. Wskazał także na zabezpieczenie hipoteczne obejmujące całość zadłużenia, wpisane 14 września 2016 r.

Decyzją z 26 czerwca 2024 r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z 17 stycznia 2023 r. nr [...] o odmowie umorzenia skarżącej należności z tytułu składek. W jej uzasadnieniu stwierdził, że uwzględniając publiczny charakter należności i cele, na jakie są przeznaczone, ZUS jest odpowiedzialny za szczególnie staranne i ostrożne procedowanie wniosków o umorzenie. Dlatego przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej strony, aktualnie umorzenie całości zadłużenia nie jest uzasadnione, a strona może złożyć wniosek o ich rozłożenie na raty.

WSA w Gliwicach wyrokiem z 26 lutego 2025 r., III SA/Gl 715/24, uwzględnił w całości skargę strony i orzekł o uchyleniu zaskarżonego rozstrzygnięcia ZUS.

Sąd uznał, że zasadne są zarzuty skargi co do tego, że organ dokonał błędnej wykładni art. 28 u.s.u.s. i dowolnie, bez odniesienia do dowodów zgromadzonych w sprawie uznał, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie została spełniona. Również § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stał się przedmiotem wykładni błędnej, bo prowadzącej do wniosku, że jest w istocie martwy.

Ponownie rozpoznając sprawę, WSA w Gliwicach w ww. wyroku z 26 lutego 2025 r., nakazał, aby organ zastosował się do przedstawionej przez Sąd wykładni przepisów u.s.u.s i rozporządzenia. W szczególności rozważy i da temu wyraz w uzasadnieniu decyzji dlaczego kilka kolejnych postanowień komorników sądowych o umorzeniu egzekucji nie jest wystarczających do stwierdzenia przesłanki bezskuteczności egzekucji. Po wtóre, rozważy czy wyegzekwowanie należności pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych przy uwzględnieniu choroby obu córek wnioskodawczyni i konieczności poniesienia związanych z tym wydatków, których osoby zdrowe nie ponoszą. To oczywiście będzie wymagało od skarżącej aktywności dowodowej, bo chociaż postępowanie dowodowe prowadzi organ, to strona we własnym interesie winna przedłożyć dowody na poparcie swych twierdzeń, o których istnieniu organ po prostu nie wie, albo nie ma możliwości ich uzyskania.

Uwzględni także, że jakkolwiek kwota świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywana z racji opieki nad dziećmi winna być brana pod uwagę przy ustalaniu dochodów rodziny i badaniu jej możliwości płatniczych, to sam fakt ich uzyskiwania nie może automatycznie eliminować spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W przeciwnym razie żadna z osób pobierających taki zasiłek, który ma przecież charakter powszechny dla opiekunów osób niepełnosprawnych i jest niezależny od spełnienia innych warunków, w tym od zaniechania wykonywania pracy nie mogłaby skorzystać z umorzenia zaległości. Dopiero po zbadaniu i analizie tych wszystkich okoliczności podejmie rozstrzygniecie w przedmiocie umorzenia

Ww. wyrok WSA w Gliwicach z 26 lutego 2025 r., III SA/Gl 715/24 nie został zaskarżony przez strony sporu i jest prawomocny.

Z kontrolowanych akt administracyjnych wynika, że po ich zwrocie wraz z odpisem prawomocnego wyroku WSA w Gliwicach z 26 lutego 2025 r. organ, pismem z 2 czerwca 2025 r. (odebranym przez stronę 9 czerwca 2025 r.) wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów potwierdzających obecną sytuację materialną i rodzinną. Poinformowano przy tym stronę w szczególności, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z precyzyjnym wykazaniem i udowodnieniem wszystkich aktualnych wydatków oraz osiąganych w gospodarstwie dochodów (w tym dochodów uzyskiwanych przez Pani męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej) jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie. Poza tym strona miała dołączyć postanowienie komornika sądowego o umorzeniu egzekucji wobec jej bezskuteczności z 11 lutego 2025 r. okazane Sądowi administracyjnemu na rozprawie.

Akta sprawy zostały uzupełnione o dostarczone przez stronę dokumenty, a mianowicie: (1) oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 23 czerwca 2025 r.; (2) zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. A. M. z 2 stycznia 2025 r.; (3) postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. A. M. z 5 maja 2025 r. (2 szt.); (4) zawiadomienie o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszego TW/odpisu TW wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z 31 marca 2022 r.; (5) wezwania do zapłaty z [...] z 23 kwietnia 2024 r. i 22 maja 2024 r.; postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. K. L. z 7 listopada 2022 r.; (6) postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Zastępcę Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. M. S. z 15 grudnia 2022 r.; (7) wezwania do przystąpienia do spłaty zadłużenia wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] B. B. z 29 grudnia 2014 r. i 5 marca 2015 r.; (8) zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i wezwanie do dobrowolnego wykonania wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. I. S. z 29 maja 2023 r.; (9) wezwanie do złożenia wykazu majątku wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. P. L. z 5 marca 2024 r.; (10) zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. P. L. z 5 marca 2024 r.; (10) postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w W. M. P. z 24 czerwca 2022 r. (2 szt.); (11) zawiadomienie o wszczęciu egzekucji przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w L. P. S. z 24 lipca 2015 r.; (12) zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w P. P. S. z 17 października 2014 r.; (13) zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] we W. R. R. z 11 września 2015 r.; (14) zawiadomienie o zajęciu świadczeń z tytułu zasiłku macierzyńskiego wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. M. M. z 16 października 2015 r.; (15) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. A. B.; (16) zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i wezwanie do zapłaty zadłużenia wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. M. Z.; (17) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w W. M. P. z 8 stycznia 2016 r.; (18) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. A. S.; (19) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. K. L; (20) zawiadomienie wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] B. B. z 9 października 2014 r.; (21) zawiadomienia o wszczęciu egzekucji przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. A. S. z 29 września 2021 r. (2 szt.); (22) postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. A. S. z 2 września 2022 r.; (23) zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. A. B. z 10 sierpnia 2015 r.; (24) informację o zadłużeniu z 12 marca 2025 r.

Pismem z 30 czerwca 2025 r. (doręczonym skarżącej 8 lipca 2025 r.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Aktualnie zaskarżoną decyzją z 24 lipca 2025 r. nr 510/2025 ZUS orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z 17 stycznia 2023 r. nr [...] (tj. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek), gdyż:

1) cyt. "zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.";

2) istotnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma możliwość przeprowadzenia egzekucji z tego majątku, to jednak należy zważyć na fakt, że z treści Księgi Wieczystej nr [...] wynika, że przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych swoją wierzytelność zabezpieczył Bank [...] S.A. w W. [...] Oddział w K. na kwotę zł (1 miejsce wpisu) z tytułu udzielonego 6 października 2009 r. na 30 lat kredytu i tą samą kwotę (2 miejsce wpisu) tytułem odsetek i kosztów mogących powstać z przymusowego ściągnięcia hipoteki wpisanej pod numerem bieżącym wpisu 1;

3) należy wziąć pod uwagę zasadność społeczną przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości, która jest jedynym miejscem zamieszkania rodziny skarżącej i fakt, że posiada udział tylko w 34 jej części; ewentualna licytacja może być zatem utrudniona, a sprzedaż nie pozwoli na pokrycie należności z tytułu składek ZUS;

4) z informacji będących w posiadaniu organu egzekucyjnego wynika, że strona nie posiada żadnych środków transportu, innych nieruchomości, praw majątkowych, które mogłyby być przedmiotem skutecznej egzekucji; mając na uwadze ww. okoliczności i argumenty w zakresie efektywności prowadzonego na przestrzeni lat przymusowego dochodzenia należności, w ocenie organu w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w najbliższej przyszłości nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne;

5) dokonując oceny wystąpienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. należy bowiem porównać spodziewane koszty egzekucji z realną szansą na ich wyegzekwowanie, przede wszystkim ustalając informacje o nadającym się do egzekucji majątku; formalny aspekt prowadzenia wobec majątku egzekucji winien być powiązany nie tylko z ustaleniami dotyczącymi dotychczasowej ściągalności zadłużenia, ale także z prognozami co do efektywności egzekucji w przyszłości.

W konsekwencji ww. ustaleń, oraz w oparciu o wszechstronnie rozważony materiał dowodowy organ następnie wskazał, że – cyt.: "Wobec powyższego zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o zapis art. 28 ust. 3 u.s.u.s." (podkreślenie własne Sądu).

Następnie organ argumentował (strona 16 – 19 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), że:

1) przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej;

2) Jeżeli więc w danym okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to cyt. "obecnie jest Pani zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę";

3) W toku prowadzonego postępowania strona nie przedstawiła również żadnych dokumentów medycznych potwierdzających np. fakt konieczności stałego leczenia (w tym: wyników przeprowadzonych badań lub kart informacyjnych), czy zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania;

4) "Pomimo wystąpienia w przedmiotowej sprawie wskazanej wyżej przesłanki oraz wcześniej spełnionych z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. mogących skutkować umorzeniem należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału - odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek";

5) postawa skarżącej dyskwalifikuje wprost wniosek w świetle kategorii "ważnego interesu" strony stanowiącego podstawowy wymóg zastosowania art. 28 ust. 3b u.s.u.s.;

6) Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie udowodniła skarżąca, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych;

7) Strona nie przedstawiła pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu wyżywienia, artykułów higienicznych, ubrań itd.

8) Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem;

9) podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

W osobistej skardze na tę decyzję strona zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 1,2,3 u.s.u.s. poprzez błędne zastosowanie. Wskazano przy tym na "niezgodność stanowiska organu rentowego ze zgromadzonym przed nim materiałem dowodowym". Zdaniem strony wszystkie przesłanki z ww. przepisu zostały bowiem należycie udokumentowane (udowodnione). Natomiast w uzasadnieniu skargi dodatkowo strona podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 12 k.p.a., a także przepisów Konstytucji RP (art. 2, art. 32 i art. 72).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie 4 grudnia 2025 r. skarżąca podtrzymała swoje twierdzenia. Wskazała, że musiała zlikwidować działalność gospodarczą z uwagi na chorobę dzieci, opiekuje się dwójką niepełnosprawnych dzieci, nie może wiec podjąć zatrudnienia (karta nr 41 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, że sprawa, której dotyczy niniejsze postępowanie była już przedmiotem dwukrotnej kontroli WSA w Gliwicach.

Zgodne z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w konkretnej sprawie administracyjnej. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy (por.: M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera, Warszawa 2011 r., s. 546). Między oceną prawną a wskazaniami istnieje ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2020 r., I OSK 896/19, Legalis nr 2344882). Zaznaczyć należy, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Związanie oceną prawną i wskazaniami oznacza, że zarówno organy, jak i inne sądy, nie mogą formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz są zobowiązane do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Uwzględniając zasadę ekonomiki postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, sąd po to wyraża swoją ocenę prawną, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy zakres tej oceny nie był już przedmiotem kolejnego rozpoznania. Uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2022 r., III FSK 450/21, Legalis nr 2779646).

Natomiast zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Prawomocny wyrok wiąże nie tylko w zakresie jego sentencji, ale także jego uzasadnienia (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz do art. 170 p.p.s.a., Warszawa 2023, s. 862). Zawiera ono bowiem konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne do określenia jego zakresu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 stycznia 2023 r., III OSK 1702/21, opublikowano w: centralna baza orzeczeń sądów administracyjnych; i z 30 czerwca 2022 r., I OSK 884/19, Legalis nr 2710888). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w konkretnej sprawie administracyjnej. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy (por.: W. Piątek, w: P. Daniel, F. Geburczyk, P. Ostojski, W. Piątek, Wykonywanie wyroku sądu administracyjnego, Warszawa 2017, s. 192 i 199).

Zważyć należy, że WSA w Gliwicach w wyroku z 26 lutego 2025 r., III SA/Gl 715/24, przesądził, że: "organ dokonał błędnej wykładni art. 28 i dowolnie, bez odniesienia do dowodów zgromadzonych w sprawie uznał, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie została spełniona. Również § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stał się przedmiotem wykładni błędnej, bo prowadzącej do wniosku, że jest w istocie martwy" (podkreślenie własne Sądu). Oznacza to, że organ ponownie rozpoznając sprawę powinien oceniać wniosek strony o umorzenie należności z uwzględnieniem przepisu art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a następnie dać temu wyraz z uzasadnieniu decyzji, poprzez odpowiedź: "dlaczego kilka kolejnych postanowień komorników sądowych o umorzeniu egzekucji nie jest wystarczających do stwierdzenia przesłanki bezskuteczności egzekucji".

Dokonując analizy ww. okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że organ rentowy nie wykonał należycie zaleceń Sądu zawartych w poprzednio wydanym, prawomocnym wyroku z 26 lutego 2025 r., III SA/Gl 715/24. Przede wszystkim brak jest odpowiedzi na zadane pytanie o wyjaśnienie, dlaczego szereg kolejnych postępowań egzekucyjnych, które zostały umorzone nie kwalifikują strony w dalszym ciągu do skorzystania z możliwości objętej art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Z kontrolowanych akt administracyjnych wynika, że w odpowiedzi na wezwanie organu z 2 czerwca 2025 r. strona uzupełniła materiał dowodowy o dalsze postanowienia komornicze, które wskazywały na jej nieskuteczność z uwagi na brak majątku. Ich analiza obejmująca podstawę umorzenia, a także następstwo czasowe pozwala stwierdzić, że taki stan – na co zwrócił uwagę już WSA w Gliwicach w wyroku z 26 lutego 2025 r., III SA/Gl 715/24 – ma charakter trwały.

Równocześnie organ w uzasadnieniu decyzji (por. karty nr 14 i 15 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) twierdzi, że zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s i wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz – w ocenie organu - w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w najbliższej przyszłości nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Następnie organ stwierdza, że "w ramach uznania administracyjnego" nie widzi podstaw do umorzenia należności (por. karty nr 16 – 19). Organ uzupełnił następnie swoją wypowiedź, że czyni tak również – cyt. "w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału" jednak nie precyzuje (nie indywidualizuje) swoich rzeczywistych motywów w tym zakresie. Zatem ani strona, a obecnie Sąd administracyjny nie wie z jakich konkretnie dokumentów wynika, że ostatecznie oraz na skutek prowadzonego od listopada 2022 r. postępowania administracyjnego strona nie zasługuje na umorzenie należności.

Sąd zatem wskazuje, że sporządzone uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest arbitralne oraz wewnętrznie sprzeczne w stopniu uniemożliwiającym należyte zinterpretowanie rzeczywistych podstaw, które skłoniły organ do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Strona słusznie zatem podnosiła wewnętrzną sprzeczność w argumentacji organu jaki ten zaprezentował w ramach uzasadnienia zaskarżonej decyzji (art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.) oraz w związku z treścią ostatecznie przyjętego rozstrzygnięcia (odmowa umorzenia należności).

Dodać należy, że działanie organu w ramach uznania administracyjnego nie może prowadzić, jak w niniejszej sprawie, do dowolnego i sprzecznego z logiką łączenia faktów i wyprowadzania wewnętrznie sprzecznych wniosków. Błędne i sprzeczne z zasadą doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania są rozważania organu prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do możliwości podjęcia przez stronę w jej aktualnej sytuacji życiowej (opieka nad niepełnosprawnymi dziećmi) pracy zarobkowej. W tym zakresie uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest nader ogólnikowe; posługuje się przypuszczeniami i jedynie generalnymi założeniami co do postawy skarżącej bez powiazania jej z konkretną, udokumentowaną przez stronę sytuacją rodzinną. Stanowi to również wyraz niezastosowania się do zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z 26 lutego 2025 r., III SA/Gl 715/24.

W ocenie Sądu, w ten sposób doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. i do naruszenia art. 170 p.p.s.a., oraz do istotnego naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. Organ (ponownie) oceniając wniosek strony powinien przedstawić w analizowanej sprawie adekwatne i aktualne do obecnego stanu prawnego i faktycznego konkluzje. Powinny być one przy tym stanowcze i jednoznaczne, a nie wewnętrznie sprzeczne.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę ma na uwadze fakt, że niniejsza sprawa została zainicjowana wnioskiem strony złożonym jeszcze w 2022 r. Dlatego też organ ponownie rozpoznający niniejszą sprawę powinien ocenę wniosku rozpocząć od realizacji (czyli wykonania) zaleceń przedstawionych zwłaszcza w ostatnim prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z 26 lutego 2025 r., III SA/Gl 715/24, oraz przedstawionych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

W konsekwencji, rozważając zasadność wniosku strony, w tej części decyzji, która zawiera ustalenia faktyczne (i historyczne – bowiem związane z przebiegiem prowadzonego od 2022 r. postępowania administracyjnego), organ czytelnie przedstawi zalecenia nakazane mu przez orzekające w sprawie sądy administracyjne. Następnie bardzo dokładnie oceni i przedstawi, czy zalecenia WSA w Gliwicach znalazły rzeczywiste odzwierciedlenie w uzasadnieniu prawnym wydawanej decyzji. Konstruując uzasadnienie prawne decyzji organ skoncentruje się na zaleceniach WSA w Gliwicach zawartych w uzasadnieniach wyroków jakie zapadały w tej konkretnej sprawie (art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a.) i które przede wszystkim stanowiły bezpośrednią przyczynę, dla której uchylano wcześniejsze rozstrzygnięcia organu jako błędne.

Z wyżej przedstawionych przyczyn Sąd ocenił również, że w sprawie doszło do oczywistego naruszenia przez organ obowiązku objętego dyspozycją z art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, jak również z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. (wyjaśniania zasadności przesłanek) oraz z art. 8 § 1 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W ocenie Sądu rozpoznającego (po raz kolejny) niniejszą sprawę formułowanie ocen prawnych oczywiście sprzecznych z jasnymi stwierdzeniami sądów administracyjnych przedstawionymi w prawomocnych a zatem wiążących również w stosunku do organu wyroków jakie zapadały z udziałem skarżącej Z. J. – stanowią istotne naruszenie ww. zasad postępowania administracyjnego. Dlatego też, ponownie oceniając wniosek strony, organ będzie miał na uwadze również obowiązek należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, a uczyni to z uwzględnieniem przesłanek wynikających z art. 11 k.p.a., a zatem "wnikliwie i szybko".

W konsekwencji rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że organ naruszył przepis art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a., nie stosując się do wskazań zawartych we wcześniejszych prawomocnych orzeczeniach WSA w Gliwicach. Wydając decyzję o odmowie umorzenia należności, a zatem tożsamą co do jej wyniku z decyzją, która poprzednio została uchylona przez sąd administracyjny nie przedstawił w sposób wyczerpujący i niesprzeczny motywów rozstrzygnięcia.

Stwierdzone uchybienia dowodzą, że niniejsza sprawa kolejny raz nie została należycie wyjaśniona, oceniona oraz uzasadniona, co stanowi naruszenie przepisów art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. oraz 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a., mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit "c" p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i kolejny raz sprowadzają się do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, w tym sformułowanymi w powołanych wyżej przepisach, w szczególności zaś należytego i wyczerpującego – oraz niesprzecznego – przedstawienia motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji odnoszących się indywidualnie do zaleceń formułowanych we wcześniejszych, prawomocnych wyrokach tut. Sądu, jak również przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji.