Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S.A. w R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 1391/16 w zakresie zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi A. S.A. w R. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej za prowadzenie działalności bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych postanawia: uchylić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

Wyrokiem z 22 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 1391/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi A. S.A. w R., reprezentowanej przez r.pr. K. B., uchylił decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie opłat eksploatacyjnych.

Postanowieniem z 21 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 1391/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (pkt 1) zasądził od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego na rzecz A. S.A. w R. zwrot kosztów postępowania w wysokości 697 zł i (pkt 2) oddalił wniosek o zasądzenie kosztów w pozostałej części.

Sąd I instancji stwierdził, że w skardze, uwzględnionej ww. wyrokiem, spółka wniosła o zasądzenie kosztów postępowania. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej przedstawił spis kosztów, jakie poniósł w sprawie, na które składały się: wpis od skargi w wysokości 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 480 zł, koszt dojazdu z Rzeszowa do Gliwic i z powrotem 468,05 zł oraz opłata za przejazd na autostradzie między Krakowem a Katowicami – 40 zł.

WSA wskazał, że przyznał skarżącej 697 zł, na którą to kwotę złożyły się wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).

Sąd nie przyznał zaś zwrotu kosztów dojazdu pełnomocnika na rozprawę, gdyż nie uznał ich do celowego dochodzenia praw. WSA podkreślił, że obecność pełnomocnika na rozprawie nie była obowiązkowa, a ponadto pełnomocnik ograniczył się do podtrzymania wniosków i twierdzeń wyrażonych w skardze i Ne podał żadnych nowych okoliczności, które wywarłyby wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła spółka, reprezentowana przez r.pr. K. B., zaskarżając je w części oddalającej wniosek pełnomocnika spółki o zasądzenie kosztów postępowania ponad kwotę 697 zł (pkt. 2 zaskarżonego postanowienia).

Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez niesłuszne oddalenie wniosku pełnomocnika skarżącej o zasądzenie zwrotu dalszych kosztów postępowania związanych z dojazdem pełnomocnika na rozprawę przed WSA w Gliwicach na skutek błędnego przyjęcia, że kwoty te nie były niezbędne do celowego dochodzenia praw skarżącego, co w konsekwencji skutkowało zasądzeniem na rzecz skarżącej kwoty 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego zamiast kwoty 1.205,05 zł

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącej do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym , określonych w art. 205 § 2 p.p.s.a. należy zaliczyć wydatki tego pełnomocnika, w tym koszt dojazdu na rozprawę.

Spółka wskazała, ze z samego faktu, że stawiennictwo na rozprawie nie było obowiązkowe, nie można wykluczać zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów dojazdu na te rozpraw, gdyż wniosek taki nie wynika z p.p.s.a.

Skarżąca podniosła, że błędne jest założenie Sądu, że koszty dojazdu pełnomocnika nie były niezbędne do dochodzenia praw, gdyż pełnomocnik nie przedstawił nowych okoliczności na rozprawie. Założenie takie – zdaniem spółki – sugeruje, że aby skarżącemu należał się zwrot kosztów dojazdu na rozprawie, musiałby przedstawić dodatkowe argumenty, niż te przedstawione w skardze, co mogłoby powodować, że pełnomocnicy będą przedstawiać tylko część argumentacji w skardze, a resztę na rozprawie, naruszając w ten sposób zasady staranności zawodowej.

Ponadto, zdaniem spółki stawiennictwo jej pełnomocnika na rozprawie było konieczne, aby odeprzeć ewentualne argumenty organu, w razie stawiennictwa jego przedstawiciela, a także odpowiedzieć na pytania Sądu. To, że na rozprawie nie stawił się nikt ze strony organu i nie było potrzeby do ustosunkowania się do dodatkowej argumentacji, jak również to, że Sąd nie miał pytań do pełnomocnika nie może świadczyć o tym, że koszty dojazdu na rozprawę nie były kosztami niezbędnymi w celu ochrony praw skarżącej.

W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. zażalenie do NSA przysługuje na postanowienie sądu I instancji, którego przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Oznacza to, że jeżeli strona kwestionuje orzeczenie jedynie w zakresie zwrotu kosztów postępowania, powinna zaskarżyć to rozstrzygnięcie zażaleniem, co też prawidłowo zrobiła skarżąca w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej zasady stanowią przepisy art. 200-201 p.p.s.a. (na etapie postępowania przed sądem I instancji) i art. 203-204 p.p.s.a. w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną. Art. 200 p.p.s.a., mający zastosowanie w niniejszej sprawie, wprowadza tzw. "zasadę rezultatu", zgodnie z którą stronie, której środek zaskarżenia okazał się skuteczny należy się zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Jak wynika z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego oraz koszty nakazanego przez sąd stawiennictwa strony.

Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi to, czy do wydatków, o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., należy zaliczyć również koszty dojazdu pełnomocnika strony – będącego radcą prawnym – na rozprawę przed WSA na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

W orzecznictwie panował pogląd, że ww. przepis nie stanowi podstawy do zwrotu kosztu dojazdu do sądu profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego przez stronę z wyboru (wyroki z 5 stycznia 2007 r., II FSK 1179/05, z 5 lipca 2007 r., sygn. akt I FSK 1079/06, postanowienia z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 196/09, z 20 marca 2014 r., sygn. akt I FZ 32/14). Składy NSA stojące na powyższym stanowisku uznały, że za niezbędne koszty postępowania ustawodawca uznał w zakresie dojazdu na rozprawę tylko koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Analogiczne stanowisko prezentowane było przez sądy powszechne, orzekające na podstawie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.; dalej k.p.c.). Przykładowo należy w tym zakresie powołać postanowienie SN z 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt II CZ 137/10, w którym Sąd uznał, że nie można uznać kosztów dojazdu adwokata, będącego pełnomocnikiem uczestniczki, za koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw w rozumieniu art. 98 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Należy jednak poddać analizie powyższy pogląd, biorąc pod uwagę stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale z 18 lipca 2012 r., sygn. akt III CZP 33/12. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy stwierdził, że koszty przejazdów pełnomocnika do sądu można zaliczyć do kosztów niezbędnych i celowych do dochodzenia praw, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy – uwzględniając jej przedmiot i stopień skomplikowania – uzasadnione było ustanowienie pełnomocnika, który nie wykonuje zawodu w siedzibie sądu rozpoznającego sprawę. Jeżeli z tej oceny wynika, że ustanowienie takiego pełnomocnika było niezbędne, należy się mu zwrot kosztów w wysokości rzeczywiście poniesionej. Zdaniem Sądu Najwyższego należy więc zbadać, czy wydatek w postacie przejazdu do siedziby sądu był na gruncie rozpoznawanej sprawy wydatkiem obiektywnie koniecznym.

Powyższa uchwała nie wiąże sądów administracyjnych, lecz stanowi istotną wskazówkę co do kierunku wykładni art. 205 § 2 p.p.s.a., stanowiącego odzwierciedlenie art. 98 § 3 k.p.c.

Kierując się stanowiskiem wyrażonym w ww. uchwale, NSA uznał, że zwrot kosztów wydatków poniesionych przez profesjonalnego pełnomocnika za dojazd na rozprawę przysługuje, gdy sąd stwierdzi, że stawiennictwo profesjonalnego pełnomocnika na rozprawie było niezbędne do celowego dochodzenia przez stronę praw (por. postanowienie NSA z 16 września 2015 r., sygn. akt II GZ 465/15). W postanowieniu z 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GZ 302/16, NSA wskazał zaś, że co do zasady koszty przejazdu profesjonalnego pełnomocnika do sądu stanowią wydatki tego pełnomocnika, w rozumieniu art. 205 § 2 p.p.s.a.

Powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela.

Wobec tego NSA uznał postanowienie WSA w Gliwicach, odmawiające uznania kosztów dojazdu pełnomocnika do sądu na rozprawę za wydatki tego pełnomocnika w rozumieniu art. 205 § 2 p.p.s.a., za nieprawidłowe.

Po pierwsze, pomimo tego, że stawiennictwo pełnomocnika na rozprawie nie było obowiązkowe, to za jego obecnością przemawiał charakter sprawy. Należy bowiem stwierdzić, że przedmiotem sprawy jest decyzja o ustaleniu opłaty podwyższonej za prowadzenie działalności bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych. Sprawy z zakresu prawa geologicznego nie są sprawami powtarzalnymi i z reguły są sprawami o wysokim stopniu skomplikowania. Wobec tego uzasadnione było, dla należytej ochrony praw spółki, aby jej pełnomocnik stawił się na rozprawie.

Po drugie, okoliczność, że wystąpienie r.pr. K. B. sprowadzało się do podtrzymania stanowiła wyrażonego w skardze nie przemawia za odmową zasądzenia kosztów dojazdu na rzecz strony. Jak słusznie bowiem podniósł w zażaleniu pełnomocnik spółki, jego obecność na rozprawie była konieczne, aby odeprzeć argumenty organu, inne niż wskazane w odpowiedzi na skargę bądź udzielić odpowiedzi na ewentualne pytania Sądu. Z faktów, że ani przedstawiciel organu nie stawił się na termin sprawy, ani Sąd nie miał dodatkowych pytań, nie można zaś wnioskować, że obecność pełnomocnika skarżącej na rozprawie była zbędna, a w konsekwencji uznać, że koszty dojazdu do Sądu nie były wydatkami, wskazanymi w art.205 § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżącego, stawiając się na rozprawę przed WSA w Gliwicach, na której podtrzymał wszystkie argumenty podniesione w skardze, prawidłowo reprezentował interesy skarżącej i bronił jej praw. Wobec tego Sąd ten powinien był przyznać skarżącej zwrot wydatków pełnomocnika poniesionych na dojazd na rozprawę.

WSA, ponownie rozpoznając sprawę zasądzenia kosztów postępowania w zakresie zwrotu kosztów dojazdu pełnomocnika na rozprawę, ustali, czy kwota określona w zestawieniu kosztów złożonym na rozprawie przed Sądem I instancji, o której zwrot wniósł pełnomocnik spółki, została prawidłowo obliczona i udokumentowana (wykazana) i wyda postanowienie w zakresie zwrotu wydatków.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny, pomimo uwzględnienia zażalenia, nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ nie ma podstaw do ich zasądzenia. Należy bowiem stwierdzić, że art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania przez NSA, nie mają zastosowania do postępowań zażaleniowych.