Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 października 2019 r. sygn. akt II SA/Po 538/19 w sprawie ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu na rzecz R. B. kwotę 1037 (jeden tysiąc trzydzieści siedem) złotych stanowiących zwrot kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 października 2019 r. sygn. akt II SA/Po 538/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. B. na postanowienie Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...], którym stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego w sprawie określenia wysokości odszkodowania z tytułu szkód w uprawie dyni zwyczajnej posadowionej we wsi Ł., gmina Ł., prowadzonej na działce nr [...] o powierzchni 4,42 ha oraz działce nr [...] o powierzchni 1,18 ha, obwód łowiecki nr [...].

W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 46d ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (Dz. U. z 2018 r. poz. 2033, z późn. zm.) właścicielowi albo posiadaczowi gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda oraz dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody. Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 albo art. 46c ust. 5 Prawa łowieckiego. Biorąc powyższe pod uwagę w tej sprawie organ prawidłowo przyjął, że dniem od którego należało liczyć bieg terminu do wniesienia odwołania był 9 listopada 2018 r. Data ta wynika bowiem wprost ze znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu nr [...] r., w którym pełnomocnik skarżącego R. B. wyraźnie wskazał, że końcowe rozliczenie odbyło się w tym dniu oraz z protokołu (bez numeru), który również został przez niego podpisany. Skierowanie przez skarżącego odwołania do Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] w dniu [...] marca 2019 r., a do Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu w dniu [...] kwietnia 2019 r. nastąpiło z uchybieniem 7-dniowego terminu określonego w ww. przepisie, co zostało prawidłowo stwierdzone w drodze zaskarżonego postanowienia wydanego w oparciu o art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.) dalej w skrócie K.p.a..

Wskazując na bezzasadność zarzutów podniesionych w skardze Sąd wyjaśnił, że nie budzi najmniejszych wątpliwości, że podpisujący w toku postępowania dokumenty – R. B. – działał w umocowaniu i nie podważono skutecznie zakresu ani ważności pełnomocnictwa, które upoważniało go do reprezentacji skarżącego. Brak wyraźnego pouczenia w protokole o terminie wnoszenia odwołania nie stanowi o tym, że skarżący nie naruszył przewidzianego w art. 46d Prawa łowieckiego terminu na złożenie środka zaskarżenia. Okoliczności opisane przez stronę w treści wniesionego odwołania, mogły stanowić podstawę do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 58 K.p.a. Instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w przedmiotowym postępowaniu na mocy odesłania wyrażonego w przepisach powołanej wyżej ustawy. Nie ulega wątpliwości, że z powyższego wniosku skarżący nie skorzystał.

Z tych względów skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i została przez Sąd oddalona na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) dalej w skrócie P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R. B., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz w związku z art. 58 § 1 k.p.a., a także w związku z art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 9 K.p.a. oraz w związku z art. 112 K.p.a. i 134 K.p.a. przez nieuzasadnione oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ:

a) nie podjął jakichkolwiek działań - zwłaszcza wobec braku pouczenia skarżącego o sposobie i terminie wniesienia odwołania - mających na celu ustalenie rzeczywistych intencji strony wnoszącej pisma (skierowane do Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] z dnia [...] marca 2019 r. oraz do organu z dnia [...] kwietnia 2019 r.), w szczególności w zakresie prawa strony do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania;

b) bezpodstawnie stwierdził o niedopuszczalności wniesienia odwołania wskutek uchybienia terminu do jego wniesienia w sytuacji skutecznego złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie tego terminu w treści wniesionych pism;

2) art. 151 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. przez nieuzasadnione oddalenie skargi w sytuacji jednoczesnego stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku, że zaistniałe w sprawie okoliczności stanowią podstawę do złożenia wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 § 1 K.p.a. i równolegle dowolne przesądzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu o braku skorzystania z takiego prawa przez skarżącego, w szczególności w sytuacji braku stosownych ustaleń organu w tym zakresie.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

W tej sprawie Sąd nie stwierdził wystąpienia przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając tę sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opub. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

Sprawa ta podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy.

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny, czy brak pouczenia w protokole o prawie i terminie wniesienia odwołania stanowi jedynie podstawę do złożenia odrębnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, czy też oznacza, że taki wniosek nie jest konieczny do merytorycznego rozpoznania odwołania wniesionego nawet po upływie ustawowego terminu, skoro strona nie została o prawie do wniesienia odwołania pouczona przez organ prowadzący sprawę.

Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 46d ust. 1 Prawa łowieckiego właścicielowi lub posiadaczowi gruntów rolnych na terenie których wystąpiła szkoda oraz dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody i odwołanie to wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu oględzin obejmującego w szczególności ustalenie, jaki gatunek zwierzyny wyrządził szkodę w uprawie polowej, jaki jest rodzaj, stan i jakość tej uprawy i obszar całej uprawy oraz szacunkowy obszar uszkodzonej uprawy i szacunkowy procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze (art. 46a ust. 1 i 4 Prawa łowieckiego).

Zgodnie zaś z art. 49a ust. 1 Prawa łowieckiego w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie lub przepisach wydanych na jej podstawie, do postępowania prowadzonego przez nadleśniczego lub dyrektora regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, nie budzi wątpliwości brak pouczenia przez organ prowadzący postępowanie skarżącego kasacyjnie o prawie i terminie wniesienia odwołania od podpisanego protokołu oględzin.

Zgodnie z art. 112 K.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.

Na tle powołanego przepisu nie ma jednolitości poglądów w orzecznictwie sądowym co do sposobu traktowania odwołania wniesionego przez stronę po terminie, jeżeli strona ta nie była pouczona o prawie do wniesienia odwołania.

Stosownie do pierwszego z poglądów, do którego przychylił się Sąd pierwszej instancji, ochrona strony przewidziana na podstawie art. 112 K.p.a. jest wprawdzie szeroka, ale nie ma charakteru absolutnego. Błędna informacja lub brak pouczenia co do prawa, trybu, terminu i sposobu złożenia przysługujących środków prawnych nie może powodować dla strony negatywnych konsekwencji, ale też nie może stronie dawać żadnych specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Brak informacji co sposobu wniesienia środków prawnych nie oznacza, że termin do złożenia stosownych środków zaskarżenia nie rozpoczyna biegu w ogóle. Tym samym art. 112 K.p.a. dla strony błędnie pouczonej stanowi gwarancję skutecznego uchylenia się od skutków uchybienia terminu stanowiącego skutek zastosowania się do błędnego pouczenia, ale przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu, pozwalających na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybienia terminu. Takim środkiem jest złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu na skutek braku lub błędnego pouczenia (por. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1363/15, opub. w Lex nr 2277846; wyrok NSA z 7 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2125/14, opub. w Lex nr 2143144; wyrok NSA z 29 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GSK 3250/15, opub. w Lex nr 2384089; wyrok NSA z 23 maja 2013 r. sygn. akt II FSK 1804/11, opub. w Lex nr 1328800; wyrok NSA z 15 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1330/12, opub. w Lex nr 1339582).

Zgodnie zaś z innym poglądem, wynikający z art. 112 K.p.a. brak pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia należy traktować na równi z błędnym pouczeniem. W przypadku braku pouczenia o prawie do złożenia środka zaskarżenia art. 112 K.p.a. przyznaje stronie prawo do skorzystania z takiego środka. Powołany artykuł z mocy prawa udziela stronie ochrony prawnej, a tym samym nie ma podstaw do odsyłania strony na inną drogę ochrony prawnej (np. poprzez złożenie prośby o przywrócenie terminu), jeżeli ta ochrona jest przyznana z mocy prawa. Potwierdza to treść art. 111 § 2 K.p.a. zgodnie z którym w sytuacji uzupełnienia decyzji co do pouczenia, termin dla strony do wniesienia odwołania, powództwa lub skargi biegnie od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia w tym zakresie, a nie od dnia doręczenia stronie decyzji nie zawierającej tego pouczenia. Analogicznie dla strony nie pouczonej, termin do jego wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu, a więc taka strona nawet uchybiwszy terminowi do wniesienia środka zaskarżenia na skutek braku pouczenia o przysługiwaniu takiego środka, może wnieść odwołanie w każdym czasie bez potrzeby dodatkowego składania wniosku o przywrócenie terminu (por. wyrok WSA w Szczecinie z 26 września 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 633/19, opub. w LEX nr 2729010; wyrok WSA w Szczecinie z 7 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 632/19, opub. w LEX nr 2750432; wyrok NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 193/11, opub. w Lex nr 121908; wyrok NSA z 4 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1553/11, opub. w Lex nr 1269625). Także w doktrynie wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym błędne pouczenie strony o braku przysługiwania środka zaskarżenia lub brak pouczenia o przysługiwaniu środka zaskarżenia nie może prowadzić do negatywnych skutków dla samej strony, która z uchybieniem terminu wniosła odwołanie. Taka strona może skutecznie wnieść odwołanie w każdej chwili, gdyż nie utraciła prawa do dopełnienia tej czynności w myśl wyraźnego przepisu prawa (A. Wróbel, [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, wyd. 8, Warszawa 2020 r.).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w sytuacji, w której dana norma prawna może podlegać odmiennej wykładni, Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie przychyla się do wykładni korzystniejszej dla strony. Argumenty bowiem wskazane powyżej w drugim z prezentowanych poglądów zasługują na akceptację. Skoro organ prowadzący postępowanie ustalił, że postępowanie zostało zakończone sporządzeniem protokołu oględzin w dniu 9 listopada 2018 r. i zarazem skarżący nie został pouczony ani o prawie do wniesienia odwołania, ani o organie rozpoznającym odwołanie, jak również nie pouczono go o terminie wniesienia odwołania, to takie postępowanie nie może szkodzić samej stronie. Stanowiłoby to wprost naruszenie art. 9 K.p.a., zgodnie z którym obowiązkiem organu jest czuwanie, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu organ ma obowiązek udzielania takiej stronie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień. Brak pouczenia strony o prawie do wniesienia odwołania stanowi także działanie naruszające zasadę pogłębiania zaufania do organu administracyjnego wyrażoną w art. 8 § 1 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w okolicznościach tej sprawy na skutek braku jakiegokolwiek pouczenia skarżącego kasacyjnie co do prawa do wniesienia odwołania, wniesione przez tę stronę po terminie odwołanie podlegało merytorycznemu rozpoznaniu, a nie stwierdzeniu na podstawie art. 134 K.p.a. uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Tylko wobec strony prawidłowo pouczonej o prawie i terminie do wniesienia odwołania, która wniosłaby ten środek zaskarżenia z uchybieniem terminu i bez składania odrębnego wniosku o jego przywrócenie, organ wydaje postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do skorzystania z tego środka zaskarżenia.

Mając powyższe należy stwierdzić, że zasadnym jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie przez Sąd pierwszej instancji błędnego zastosowania art. 151 P.p.s.a. i oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ administracyjny w zaskarżonym postanowieniu art. 7, art. 8 § 1, art. 9 K.p.a. w związku z art. 112 K.p.a. i 134 K.p.a.

Natomiast zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. i art. 58 § 1 K.p.a. nie jest uzasadniony. Z akt sprawy, a w szczególności z wniesionego odwołania nie wynika, aby R. B. w treści odwołania zawarł również wniosek o przywrócenie terminu. Wręcz przeciwnie, skarżący wyraźnie w odwołaniu wskazywał, że w związku z brakiem pouczenia o prawie, terminie i sposobie wniesienia odwołania uważa, że odwołanie nawet wniesione po terminie podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Tym samym skoro intencje skarżącego zostały prawidłowo ustalone przez Sąd pierwszej instancji, a dotyczyły one tylko wniesienia odwołania, to zarzut braku ustalenia innego jeszcze zamiaru nie ma oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Nie może odnieść zamierzonego przez stronę skarżącą kasacyjnie skutku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w sytuacji jednoczesnego stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, że zaistniałe w sprawie okoliczności stanowią podstawę do złożenia wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 § 1 K.p.a. i równolegle dowolne przesądzenie przez ten Sąd o braku skorzystania z takiego prawa przez skarżącego, w szczególności w sytuacji braku stosownych ustaleń organu w tym zakresie.

Jak bowiem wynika z akt sprawy, skarżący kasacyjnie nie składał wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a art. 141 § 4 P.p.s.a. wówczas może być naruszony, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku byłoby pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać przyjętego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd. Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie te elementy.

Wskazane wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny motywy i przyjęte oceny stanowią wystarczającą podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej R. B. i uchylenia zaskarżonego wyroku. Ponieważ sama istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, to działając na podstawie art. 188 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę R. B. na postanowienie Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Kontrolując zaskarżone postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie to narusza prawo, a sama skarga jest zasadna. W okolicznościach tej sprawy zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, ponieważ obowiązkiem organu administracyjnego było uznanie, że z powodu braku pouczenia o prawie i terminie do wniesienia środka zaskarżenia, odwołanie wniesione przez R. B. podlegało rozpoznaniu.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 188 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. związku z art. 193 P.p.s.a. i art. 112 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, stronie która wniosła tę skargę należą się niezbędne koszty postępowania od organu. W tej sprawie należało od Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu zasądzić na rzecz R. B. kwotę 1037 złotych stanowiących zwrot kosztów postępowania sądowego. Koszty te obejmuję kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi kasacyjnej wniesionej przez R. B., kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi, kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, kwotę 17 złotych uiszczoną jako opłata za udzielenie pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie radcy prawnego będącego pełnomocnikiem strony skarżącej kasacyjnie w wysokości 720 złotych obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).