Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2009 r. [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej [...] z dnia [...] października 2008 r. [...] o odmowie wpisu na listę adwokatów i zarządził dokonanie wpisu A. W. na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej [...].

Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] marca 2008 r. A. W. złożyła do Okręgowej Rady Adwokackiej [...] wniosek o wpis na listę adwokatów w tej Izbie w trybie art. 65 i 66 ust.1 pkt 2 Prawa o adwokaturze. Do wniosku dołączyła m. in. życiorys, kwestionariusz osobowy, odpis dyplomu ukończenia studiów prawniczych, wyciąg z Krajowego Rejestru Karnego, dokument potwierdzający złożenie egzaminu sędziowskiego, kserokopie świadectw pracy, opinie.

Rada ta uchwałą z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] odmówiła wpisu na listę adwokatów uznając, iż kandydatka nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata z uwagi na brak odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, nabytej po złożeniu we wrześniu 2003 r. egzaminu sędziowskiego.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania od powyższej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lipca 2008 r. [...] uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania Okręgowej Radzie Adwokackiej [...].

Okręgowa Rada Adwokacka [...] po ponownym rozpoznaniu sprawy, uchwałą z dnia [...] października 2008 r. nr [...] odmówiła A. W. wpisu na listę adwokatów Izby uznając, iż kandydatka nadal nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata z uwagi na brak odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym.

Od powyższej uchwały A. W., cyt. dalej uczestnikiem postępowania, złożyła odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, które uchwałą z dnia [...] maja 2009 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę podzielając pogląd organu I instancji o braku odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym.

A. W. złożyła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości od ww. uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej [...].

Wskazała m. in., iż w dniu [...] października 2008 r. została wpisana na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych [...], akcentowała fakt posiadania odpowiedniej praktyki z racji zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym [...]. Zwróciła uwagę, iż po nowelizacji ustawy Prawo o adwokaturze, 3 letni okres zatrudnienia w charakterze asystenta sędziego, po zdaniu egzaminu sędziowskiego, jest wystarczający do ubiegania się o wpis na listę adwokatów. Wskazała, że od dnia [...] stycznia 2009 r. prowadzi własną działalność gospodarczą – Kancelaria Radcy Prawnego – A. W..

Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia z dnia [...] lipca 2009 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 68 ust. 6a w zw. z art. 65 i art. 66 ust.1 pkt 3 oraz art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 58 z późn. zm.) uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2009 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej [...] z dnia [...] października 2008 r. o odmowie wpisu na listę adwokatów i zarządził dokonanie wpisu A. W. na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej [...].

Minister Sprawiedliwości uznał, że zarówno uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej [...] jak i uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni art. 66 Prawa o adwokaturze. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529), którym Trybunał orzekł, iż art. 66 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Trybunał podkreślił, że podczas oceny kandydatów do wykonywania zawodu adwokata powinno się uwzględnić, nie tylko czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia, ale również praktyczny kontakt z wykonywaniem tego zawodu.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego należało odczytywać jako przesądzenie, że niedopuszczalne, bo naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata, jest wprowadzenie do zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, lub notarialny, ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego.

Zwrócił uwagę na zmianę, od dnia 29 marca 2009 r. art. 66 Prawa o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 37, poz. 286). Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana będzie praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę adwokatów.

Minister Sprawiedliwości dokonał oceny sytuacji prawnej uczestnika postępowania, przy uwzględnieniu treści przepisu art. 66 Prawa o adwokaturze, zarówno sprzed, jak i po wskazanej nowelizacji i uznał, iż A. W. spełnia przesłanki wynikające z art. 66 ww. ustawy, zarówno sprzed, jak i po nowelizacji, ponieważ legitymuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym po zdanym w październiku 2003 r. egzaminie sędziowskim a ponadto w dniu [...] sierpnia 2008 r. została wpisana na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych [...], a od dnia [...] stycznia 2009 r. prowadzi własną działalność gospodarczą – Kancelaria Radcy Prawnego – A. W..

W tym stanie rzeczy, Minister Sprawiedliwości uznał za zasadne uchylić obie uchwały o odmowie wpisu na listę adwokatów i zarządzić dokonanie wpisu A. W. na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej [...].

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosło o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ew. jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej cyt. jako skarżący) zarzuciło naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 6a prawa o adwokaturze w zakresie stwierdzenia uprawnień Ministra Sprawiedliwości do dokonania wpisu na listę adwokatów. Podniosło, iż zgodnie z art. 68 ust. 2 oraz ust. 4 ww. ustawy, wpisu na listę oraz skreślenia dokonuje właściwa Okręgowa Rada Adwokacka. Niemożliwe jest zatem dokonywanie wpisu na listę adwokatów przez jakikolwiek inny organ, w tym Ministra Sprawiedliwości. Minister sprawuje nadzór nad legalnością uchwał organów adwokatury, co daje mu tylko uprawnienie do ew. uchylenia niezgodnej z prawem uchwały. Podkreśliło, że przyjęcie, iż Minister Sprawiedliwości jest władny do dokonywania wpisu na listę adwokatów prowadziłoby do ograniczenia samorządności i niezależności adwokatury.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Nie zgodził się z poglądem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, iż nie posiada uprawnień do zarządzenia dokonania wpisu na listę adwokatów, zauważył, iż nie dokonał wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej [...], a jedynie nakazał wpisanie A. W. na listę adwokatów przez Okręgową Radę Adwokacka [..].

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego nie kwestionując już uprawnień A. W. do wpisania jej na listę adwokatów podtrzymał swoje stanowisko odnośnie braku uprawnień Ministra Sprawiedliwości do zarządzenia dokonania wpisu na listę, wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania – A. W. wniosła o oddalenie skargi podtrzymując argumentację prezentowaną przez organ.

Na rozprawie, pełnomocnik organu wnosząc o oddalenie skargi podkreślał, iż Minister Sprawiedliwości nie dokonał wpisu na listę, a jedynie zarządził dokonanie tego wpisu przez właściwy organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a.).

Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Niesporne między stronami jest posiadanie uprawnień uczestnika postępowania do wpisania jej na listę adwokatów. Spór dotyczy tylko kwestii, który organ posiada uprawnienie do dokonania tego wpisu. Skarżący uważa, powołując się na treść art. 68 ust. 2 prawa o adwokaturze, iż uprawnienie to posiada tylko okręgowa rada adwokacka.

Przed rozstrzygnięciem tego sporu należy ustalić, jakiego rodzaju rozstrzygnięcie wydał Minister Sprawiedliwości, będąc organem odwoławczym w sprawach wpisu na listę adwokatów.

Na wstępie należy przytoczyć treść art. 68 ust. 6a ww. ustawy, dodany do niej od 27 czerwca 2007 r., który stanowi: "Od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego." Z treści art. 68 ust. 5 i ust. 6 wynika, iż zaskarżone uchwały dotyczą określonego rodzaju spraw, tj. uchwał w sprawie wpisu na listę adwokatów.

W ocenie Sądu z powyższych przepisów wynika, iż Minister Sprawiedliwości jest organem odwoławczym (w sprawach uchwał dotyczących wpisu na listę adwokatów) ze wszystkimi prawami i obowiązkami, jakie wynikają z regulacji zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Zgodnie z poglądami doktryny przepis art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego. Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej, niż wymienione w komentowanym przepisie (tak m.in. R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 354, tak również: P. Przybysz /w:/ Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 272 i cyt. tam orzecznictwo).

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister uchylił obie uchwały, zatem miał obowiązek wydania decyzji co do istoty sprawy. Istotą sprawy jest wpis na listę adwokatów. Minister po uchyleniu uchwał użył sformułowania: "zarządzam dokonanie wpisu pani A. W. na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej [...]".

Minister Sprawiedliwości jako organ odwoławczy obowiązany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą przez ORA [...], a następnie przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, przy czym chodzi tu o rozpatrzenie sprawy ponownie merytorycznie w jej całokształcie.

Wydane rozstrzygnięcie – zarządzenie wpisu na listę adwokatów oznacza, iż Minister wbrew obowiązkowi, jaki ciąży na nim jako na organie odwoławczym, nie orzekł co do istoty sprawy. Brak orzeczenia co do istoty sprawy Minister Sprawiedliwości potwierdził zarówno w odpowiedzi na skargę, jak i na rozprawie, iż nie dokonał wpisu na listę tylko zarządził dokonanie tego wpisu przez inny organ.

Rozpatrując ponownie sprawę wpisu uczestnika postępowania na listę adwokatów, Minister Sprawiedliwości uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym wyroku i wyda stosowną decyzję mieszczącą się w katalogu określonym w art. 138 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.

O wstrzymaniu wykonania uchylonej decyzji, do czasu uprawomocnienia wyroku, Sąd orzekł na zasadzie art. 152 p.p.s.a. a o zwrocie kosztów postępowania, na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 3 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).