II SA/Gl 1468/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-02-26	
Data wpływu	2025-11-20	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Aneta Majowska
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2026 nr 0 poz 143;  art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2025 nr 0 poz 1691;  art. 134; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2026 r. sprawy ze skargi O. Z. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 października 2025 r. nr 010070/680/4774487/2022 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ I instancji) decyzją z dnia 25 marca 2024 r. uchylił O.Z. (strona, skarżąca) prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko A.Z. w okresie 1 kwietnia 2022 r. do 31 maja 2022 r. przyznane informacją z dnia 10 maja 2022 r. Organ I instancji stwierdził, że strona nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego dostęp do rynku pracy w Polsce. Organ I instancji pouczył stronę, że odwołanie powinna złożyć w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Wyjaśnił dalej, że po upływie 14 dniowego terminu decyzja stanie się ostateczna i nie będzie można od niej złożyć odwołania .

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wskazała, że w świetle dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko dołączyła dokumenty, które potwierdzają jej prawo do wnioskowanego świadczenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ II instancji) postanowieniem z dnia 23 października 2025 r. stwierdził uchybienie przez stronę terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną postanowienia wskazał art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 – dalej "k.p.a."). Wyjaśnił, że zgodnie z zapisami w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin decyzja organu I instancji z 25 marca 2024 r. została skutecznie doręczona stronie w dniu 26 marca 2024 r. w formie elektronicznej na profil strony na platformie PUE-ZUS. Pouczenie decyzji organu I instancji zawierało informację, iż stronie przysługuje prawo do wniesienia odwołania do Prezesa ZUS, które należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W sytuacji nieskorzystania z tego prawa, decyzja staje się ostateczna, a zachowanie ustawowego terminu jest jednym z warunków skuteczności wniesienia odwołania. Strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji 22 kwietnia 2024 r., a zatem po upływie ustawowego terminu. Nie złożyła również wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

W osobistej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję ZUS z dnia 23 października 2025 r. zarzuciła, że została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Stwierdziła, że decyzja ZUS jest niesłuszna i powinna zostać uchylona. Podtrzymała stanowisko zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

W replice odpowiedzi na skargę z dnia 18 grudnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę skarżącej w całości i odnosząc się do odpowiedzi na skargę dodatkowo zarzucił naruszenie prawa procesowego, a to art. 10 § 1 k.p.a., art. 64 § 2 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z uiszczoną opłatą skarbową. W uzasanieniu wskazał, że organ nie pouczył skarżącej o prawie do złożenia wniosku o przywrócenia terminu i dokonanie czynności prawnej. Nie wezwał skarżącej do zajęcia stanowiska z jakich przyczyn nastąpiło opóźnienie i nie pouczył o konieczności złożenia dodatkowych dokumentów w postaci wniosku o przywrócenie terminu, a tym samym nie ustalił w pełni stanu faktycznego sprawy. Zdaniem pełnomocnika skarżącej organ wydał postanowienie automatycznie nie uwzględnił słusznego interesu strony. Dodatkowo wskazał, ze organ wydał decyzję po upływie ponad roku od złożenia odwołania przez skarżącą, samo świadczenie zostało wydatkowane na dziecko, zgodnie z jego przeznaczeniem. W ocenie pełnomocnika skarżącej postanowienie o uchybieniu terminu stanowi nieproporcjonalny formalizm proceduralny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.

Zaznaczyć też trzeba, że zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., na podstawie którego sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice sprawy z kolei wytyczone są aktem, który jest przedmiotem skargi. Kontrolując zaskarżone postanowienie, zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia go mocy wiążącej.

W niniejszej sprawie kontroli sądu stało się postanowienie w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 25 marca 2024 r., uchylającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie 1 kwietnia 2022 r. do 31 maja 2022 r.– co za tym idzie, Sąd władny jest wyłącznie ocenić zasadność stwierdzenia niedopuszczalności tego odwołania.

Uwzględniając, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów (art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.). Jak bowiem stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W przypadku skarg na tego rodzaju postanowienia skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest więc uzależnione od wniosku strony.

Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 – dalej "k.p.a."), który stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy organ odwoławczy obowiązany jest zbadać, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Warunkiem bowiem skuteczności wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania.

Zgodnie z art. 129 § 1 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Z kolei § 2 tego przepisu stanowi, że odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie.

Wniesienie odwołania w terminie, umożliwia stronie niezadowolonej z wydanego rozstrzygnięcia ponowne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy. Konsekwencją wniesienia odwołania po terminie jest obowiązek stwierdzenia takiego faktu przez organ odwoławczy i - co za tym idzie - uzyskanie przymiotu ostateczności przez decyzję organu I instancji. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, zgodnie z art. 134 k.p.a., w drodze postanowienia niedopuszczalności odwołania lub uchybienie terminu do wniesienia odwołania, nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz całe postępowanie odwoławcze. Przyjmuje się przy tym, że przesłanki niedopuszczalności odwołania obejmują przyczyny zarówno o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Podstawowe przyczyny niedopuszczalności odwołania natury przedmiotowej to nieistnienie w sensie prawnym przedmiotu zaskarżenia, niezaskarżalność określonych rodzajów decyzji administracyjnych wydawanych w postępowaniu jednoinstancyjnym czy też wyczerpanie toku instancji. Podmiotowy charakter mają natomiast przyczyny w postaci oczywistego braku po stronie określonego podmiotu legitymacji odwoławczej oraz niezdolności odwołującego się do czynności prawnych. W sytuacji zaś wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania lub o stwierdzeniu uchybienia terminu do jego wniesienia, do czego zobligowany jest organ w przypadku stwierdzenia zaistnienia przyczyny wskazującej na niedopuszczalność wniesionego środka zaskarżenia, merytoryczne rozpatrzenie odwołania nie jest możliwe, prowadziłoby bowiem do wydania orzeczenia dotkniętego wadą nieważności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1805/22). W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną, niezależną od uznania organu odwoławczego i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 9/09). Tym samym stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2126/12). Gdy organ II instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, lecz ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 1995 r., sygn. akt SA/Ka 2111/94). Wskazać przy tym należy, że organ procedując w przedmiocie terminowości wniesienia środka odwoławczego jest zobligowany zbadać wnikliwie okoliczności dotyczące prawidłowości i daty doręczenia adresatowi zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bowiem doręczenie decyzji jest czynnością materialno-techniczną, z której dokonaniem prawo wiąże określone prawnie doniosłe skutki. Jednym z nich jest rozpoczęcie biegu terminu do dokonania określonej czynności procesowej.

W przedmiotowej sprawie ustalono bezsprzecznie, że decyzja organu I instancji została odebrana przez skarżącą w dniu 26 marca 2024 r. w formie elektronicznej. w Termin do wniesienia odwołania upływał więc w dniu 9 kwietnia 2024 r. Tymczasem skarżąca odwołanie wniosła w dniu 22 kwietnia 2024 r., a więc po terminie. Skarżąca nie złożyła przy tym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wobec przekroczenia ustawowego terminu do wniesienia odwołania oraz braku wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, organ odwoławczy był zobligowany wydać przedmiotowe postanowienie.

Wbrew zarzutom skargi organ II instancji nie dopuścił się naruszenia wskazanych w niej przepisów. Decyzja organu I instancji zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia odwołania od decyzji (art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a.), przy jednoczesnym braku obowiązku pouczenia o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Również pozostałe zarzuty skargi są bezpodstawne. Zauważyć bowiem należy, że przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie na wyraźną prośbę zainteresowanego. Oparcie omawianej instytucji na zasadzie skargowości oznacza, że wnoszący podanie musi w sposób niebudzący wątpliwości domagać się przywrócenia terminu. Nie można więc złożyć wniosku o przywrócenie terminu w sposób dorozumiany. Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu (wyrok NSA z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2389/14).

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.