Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku [...] o dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym w sprawie ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1093/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: odmówić dopuszczenia [...] do udziału w postępowaniu sądowym w sprawie o sygn. akt I GSK 786/21.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 30 grudnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 786/21 skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytanie prejudycjalne i zawiesił postępowanie w sprawie.

Sprawa została przekazana do TSUE i zarejestrowana pod sygn. akt T-177/25.

Prokurator Krajowy w dniu 22 października 2025 r. zgłosił swój udział w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I GSK 786/21 i jednocześnie wniósł o wyłączenie Sędziego NSA Joanny Wegner od orzekania w tej sprawie. W uzasadnieniu przedstawił szczegółową argumentację na poparcie wniosku wskazując na wady procesu powołania tego sędziego

Następnie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 18 listopada 2025 r., sygn. akt I GSK 786/21 podjął postępowanie w sprawie w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku Prokuratora Krajowego o wyłączenie sędziego.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 grudnia 2025 r. sygn. akt I GSK 786/21 oddalił wniosek Prokuratora Krajowego.

[...]" (wnioskodawca lub Stowarzyszenie) w Łodzi 7 stycznia 2026 r., wniosło o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postepowaniu na prawach strony wraz z wnioskiem o podjęcie postępowania w zakresie rozpoznania tego wniosku.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że postępowanie w sprawie dotyczy zakresu statutowej działalności Stowarzyszenia. Zgodnie bowiem z § 4 Statutu Stowarzyszenia jego celem jest upowszechnienie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji. Nadto, zgodnie z § 5 pkt 9 Statutu Stowarzyszenie, realizując swoje cele może, za zgodą osoby fizycznej wyrażona na piśmie, wnieść pozew na jej rzecz lub przystąpić do niej do już toczącego się postępowania lub przedstawić sądowi istotny dla sprawy pogląd wyrażony w uchwale lub oświadczeniu należycie umocowanego organu Stowarzyszenia.

W ocenie Stowarzyszenia w sprawie z uwagi na wniosek Prokuratora Krajowego w przedmiocie wyłączenia Sędziego NSA Joanny Wegner od rozpoznania sprawy z uwagi na fakt powołania tego Sędziego w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Z treści wniosku wynika, że prokurator kwestionuje status Sędziowski Sędziego NSA Joanny Wegner. Wstąpienie Stowarzyszenia reprezentującego środowisko sędziowskie do postępowania pozwoli na przedstawienie argumentacji prawnej i stanowiska stowarzyszenia w przedmiocie wniosku prokuratora.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał 28 stycznia 2026 r. wyrok w sprawie T-177/25, w którym odpowiedział na zadane w sprawie pytanie prejudycjalne.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 lutego 2026 r., sygn. akt I GSK 786/21 podjął zawieszone postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że z uwagi na podjęcie przez NSA postanowieniem z 13 lutego 2026 r., sygn. akt I GSK 786/21 zawieszonego postępowania w sprawie – z uwagi na rozstrzygnięcie TSUE – jako bezprzedmiotowy należy uznać wniosek stowarzyszenia o podjęcia postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu.

Wniosek stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika tego postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (art. 25 § 4 p.p.s.a.). Sprawa dotyczy zakresu statutowej działalności organizacji społecznej, gdy przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. W myśl art. 12 p.p.s.a. obie wyżej opisane kategorie uczestników postępowania traktuje się tak jak strony (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Opublikowano: LEX/el. 2019, teza 1 do art. 33).

Zatem, w świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie stowarzyszenia może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego. Celem wymienionym w statucie, uzasadniającym dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowym może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także na przykład propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt II OZ 440/18, LEX nr 2485599).

Naczelny Sąd Administracyjny, dostrzegając walory udziału czynnika społecznego w procesie sądowej kontroli działalności organów administracji publicznej, potwierdza eksponowaną w orzecznictwie sądowym konieczność ścisłej interpretacji art. 33 § 2 i art. 25 § 4 p.p.s.a. (zob. np. postanowienie NSA z 9 stycznia 2019 r., I GSK 1010/16 - dostępne na www.orzeczeia.nsa.gov.pl). Jednocześnie należy mieć na uwadze stanowisko wyrażone przez NSA w składzie 7 sędziów w postanowieniu z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz postanowieniu z 4 grudnia 2009 r. sygn. akt II OZ 1011/99 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazano, że rozpoznając na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. wniosek o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w sprawie dotyczącej innego podmiotu - sąd administracyjny powinien badać, czy udział ten, niezależnie od postanowień statutu takiej organizacji, służy zapewnieniu kontroli społecznej postępowania. Przy stosowaniu tego przepisu konieczne jest uwzględnianie, czy udział organizacji społecznej w postępowaniu dotyczącym innego podmiotu sprzyja właściwej realizacji sądowej kontroli administracji i czy realizuje cel publiczny, dla którego organizacja została powołana. Udział organizacji społecznej w sprawie innych osób nie może służyć interesom samej organizacji lub jej członków, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniami administracji (zob. też postanowienie NSA z 29 kwietnia 2013 r., II FZ 174/13 - dostępne na www.orzeczeia.nsa.gov.pl oraz M. Niezgódka-Medek (w) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VII, WKP 2018). Wymóg art. 33 § 2 p.p.s.a. dotyczący "statutowej działalności" organizacji społecznej, konieczny dla ustalenia, iż działalność ta dotyczy interesów prawnych innych osób, winien się mieścić w zakresie celów statutowych i powinien być on interpretowany ściśle, co oznacza, że działalności takiej nie można domniemywać z ogólnych zapisów określających cel organizacji społecznej (por. post. NSA z 17 października 2012 r. sygn. akt II OZ 864/12, Lex nr 1270309). Podkreśla się przy tym, że na gruncie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie wystarczy samo proste zestawienie zakresu działalności statutowej organizacji społecznej z przedmiotem sprawy administracyjnej. Organizacja nie ma bowiem zapewnionego z mocy prawa udziału w postępowaniu przed sądem dotyczącym innej osoby, ale może brać udział w postępowaniu, oczywiście w zakresie swojej działalności statutowej, w przypadkach określonych w ustawie - tak przepis art. 9 p.p.s.a. Art. 198 Konstytucji przesądza, że jest to kontrola oparta na obiektywnym kryterium zgodności z przepisami prawa. Organizacja społeczna może zatem zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli jej udział ma na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego (por. post. NSA z 3 lipca 2014 r. sygn. akt II OZ 662/14, Lex nr 1495318, postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010, Nr 2, poz. 23 oraz B. Adamiak, Glosa do ww. post. NSA, OSAP 2011, z. 11, poz. 108).

W sprawie podstawę materialnoprawną do prowadzenia postępowania administracyjnego i wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej O.p.), art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2020 r., poz. 1382 ze zm.). Nie może ujść uwadze to, że postępowanie w sprawie zostało zainicjowane skargą spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 2020 r., mocą której utrzymano w mocy decyzję Pomorskiego Urzędu Celno- Skarbowego w Gdyni z dnia 27 marca 2018 r. w przedmiocie określenia wymaganej kwoty należności celnych.

Tymczasem, jak wynika z § 4 statutu wnioskodawcy, celem Stowarzyszenia jest upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich a także działań wspomagających rozwój demokracji w tym w szczególności: 1) działanie na rzecz poprawy i rozwoju wymiaru sprawiedliwości; 2) propagowanie idei równości społecznej wobec prawa; 3) integracja i doskonalenie zawodowe środowiska sędziowskiego; 4) przywracanie obywatelom zaufania do wymiaru sprawiedliwości; 5) podnoszenie świadomości prawnej społeczeństwa; 6) krzewienie kultury prawnej i wiedzy na temat władzy sądowniczej; 7) ochronę równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli w wymiarze sprawiedliwości.

W złożonym wniosku Stowarzyszenie nie wykazało merytorycznego powiązania przedmiotu postępowania celnego z celami i zakresem jego działalności (por. postanowienie NSA z 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 679/13 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadniając wniosek Stowarzyszenie nie odwołuje się do przedmiotu sprawy lecz do kwestii wpadkowej w sprawie, tj. wniosku Prokuratora Krajowego w przedmiocie wyłączenia Sędziego NSA Joanny Wegner od rozpoznania sprawy z uwagi na fakt powołania tego Sędziego w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Zapisy Statutu, w takim ujęciu jak przedstawia to Stowarzyszenie w złożonym wniosku, legitymowałyby go do występowania w charakterze uczestnika we wszystkich sprawach sądowoadministracyjnych, niezależnie od ich przedmiotu, co w sposób oczywisty nie odpowiada celowi regulacji zawartej w art. 33 § 2 p.p.s.a. W art. 25 § 4 p.p.s.a., do którego odsyła art. 33 § 2 tej ustawy, mowa jest o statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów innych osób. Tak więc ta statutowa działalność musi mieć swój zdefiniowany przedmiot, nie polegający jedynie na reprezentowaniu interesów prawnych innych osób. Zatem ta statutowa działalność musi mieć konkretnie określony zakres, który będzie obejmował przedmiot danej sprawy sądowoadministracyjnej (por. też postanowienie NSA z 5 listopada 2012 r. sygn. akt II FZ 827/12, czy z 29 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 174/13 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto stowarzyszenie powinno wykazać, że jego udział w sprawie związany jest z reprezentowaniem interesu zbiorowego, który wiąże się z jego statutowym działaniem.

W uzasadnieniu wniosku nie sprecyzowano, który konkretnie cel Stowarzyszenia ma być zrealizowany poprzez jego wstąpienie do sprawy. Czy przywracanie obywatelom zaufania do wymiaru sprawiedliwości czy działanie na rzecz poprawy i rozwoju sprawiedliwości. Nie przedstawiono, za wyjątkiem sytuacji jednego z sędziów składu orzekającego, żadnej argumentacji pozwalającej na ocenę, czy jego wstąpienie do sprawy służy, z uwzględnieniem przedmiotu sprawy, interesowi społecznemu.

Wreszcie nietrafione jest odwołanie się do zapisu § 5 pkt 9 Statutu, bowiem stroną postępowania nie jest osoba fizyczna.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia