Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Bydgoszcz o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Bydgoszcz a Miastem Stołecznym Warszawą w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka G.M. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Miasto Stołeczne Warszawę jako właściwe w sprawie.

Pismem z 9 października 2024 r. miasto B. (dalej: "wnioskodawca"), złożyło do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem B. a Miastem Stołecznym Warszawa w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka G.M. umieszczonej w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z 11 września 2023 r. Sąd Rejonowy w B. wydał postanowienie w sprawie o sygn. akt V Nsm 540/23, którym udzielone zostało zabezpieczenie na czas trwania postępowania, poprzez umieszczenie ww. małoletniej w spokrewnionej rodzinie zastępczej. W ocenie wnioskodawcy w sprawie nie ma możliwości ustalenia właściwości miejscowej na podstawie miejsca zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, przez co ustalenie właściwości powinno nastąpić na podstawie jej ostatniego miejsca zameldowania, które znajdowało się w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa.

W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy Miastem B. a Miastem Warszawa – miastami na prawach powiatu – w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka G.M. umieszczonej w rodzinie zastępczej z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 11 września 2023 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. sygn. akt V Nsm 540/23.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).

Z akt sprawy wynika, że matka małoletniej – S.K. – zamieszkuje w O. gmina O. – która nie znajduje się na obszarze działania organów pozostających w sporze (pismo z Sądu Rejonowego w B. z 19 lipca 2024 r.). Jednocześnie adres ojca dziecka jest nieznany, a sama małoletnia nigdy nie zamieszkiwała stale z którymkolwiek z rodziców, od urodzenia przebywa z babcią która obecnie pełni funkcję rodziny zastępczej (ibidem). W opisanej sytuacji ustalenie miejsca zamieszkania dziecka na podstawie art. 26 kc nie jest możliwe, gdyż rodzice dziecka mają osobne miejsca zamieszkania, przy czym miejsce zamieszkania jednego z nich nie jest znane, a w aktach sprawy brak jakichkolwiek informacji co do władzy rodzicielskiej, co wyklucza zastosowanie art. 26 § 1 kc, ponadto małoletnia nigdy nie zamieszkiwała stale z rodzicami a jednocześnie sąd opiekuńczy nie określił miejsca jej zamieszkania, co nie pozwala zastosować również art. 26 § 2 kc. Podkreślić należy, że fakt, iż małoletnia faktycznie zamieszkuje z babcią w B. nie przesądza o jej miejscu zamieszkania w sensie prawnym – to bowiem może zostać określone wyłącznie na podstawie art. 26 kc. Brak możliwości ustalenia miejsca zamieszkania na podstawie powyższego przepisu oznacza, że należy zastosować kolejną regułę ustalania właściwości, tj. art. 191 ust. 2 upz – zgodnie z którym powiatem właściwym jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, że w realiach rozpoznawanej sprawy jest to miasto na prawach powiatu Warszawa (wydruk z systemu PESEL z 3 października 2023 r.).

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.