Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...].

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. Wójt Gminy [...] ustalił, iż wypłacona A. B. tytułem świadczeń pielęgnacyjnych w okresie od dnia [...] sierpnia 2022 r. do dnia [...] lutego 2024 r. kwota 46.067 zł stanowi świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał adresata decyzji do jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W odwołaniu z dnia [...] lipca 2024 r. od powyższej decyzji A.B. zwrócił się do Wójta Gminy [...] m.in. o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W rezultacie rozpoznania wniosku organ ten decyzją nr [...] z dnia [...] września 2024 r., powołując się na art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2024 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 323) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej k.p.a.), odmówił wnioskodawcy umorzenia należności wraz z odsetkami.

Dnia [...] września 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]decyzją reformatoryjną nr [...] uchyliło decyzję ustalającą Wójta Gminy [...] nr [...]z dnia [...] czerwca 2024 r. i ustaliło, iż kwota 49.055 zł wypłacona odwołującemu się w okresie od dnia [...] sierpnia 2022 r. do dnia [...] marca 2024 r. z tytułu sprawowania opieki nad żoną A.B. stanowi nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne i zobowiązał pobierającego do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Po rozpoznaniu odwołania A.B. od decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] września 2024 r. (odmawiającej umorzenia należności), Kolegium decyzją kasacyjną nr [...] z dnia [...] grudnia 2024 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swego stanowiska organ odwoławczy wskazał, iż tylko indywidualna, zobiektywizowana ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, dokonana przy uwzględnieniu racjonalnych przesłanek, może stanowić podstawę rozstrzygnięcia. Organ II instancji uznał, że zgromadzone przez Wójta Gminy [...] dowody są niewystarczające i winny być uzupełnione w znacznym zakresie.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2025 r., wydaną na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił A.B. umorzenia należności z tytułu pobranych świadczeń pielęgnacyjnych wraz z odsetkami. Uzasadniając odmowę organ wskazał m.in., że sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa poprawie w związku z podjęciem przez niego w dniu [...] listopada 2024 r. zatrudnienia na czas określony do dnia [...] maja 2025 r. (z tytułu którego w miesiącu grudniu uzyskał dochód w wysokości 4.101,91 zł netto). Przedstawiając i odnosząc się do sytuacji zdrowotnej oraz mieszkaniowej wnioskodawcy i jego żony, a także ponoszonych przez nich wydatków i ich zobowiązań, organ I instancji uznał, że w sprawie nie występują szczególnie uzasadnione okoliczności, o których stanowi ustawodawca w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozwalające na zastosowanie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń.

Kolejną decyzją kasatoryjną (nr [...] z dnia [...] marca 2025 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A.B., uchyliło decyzję organu I instancji nr [...] z dnia [...] stycznia 2025 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie Kolegium w pierwszej kolejności przywołało dyspozycję art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na mocy którego organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może je umorzyć łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z uwagi na posłużenie się w jego treści klauzulą generalną "szczególnych okoliczności", oceniając spełnienie tejże przesłanki uwzględnić należy całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. Oceniając przeprowadzone w I instancji postępowanie i wskazując na dostrzeżone w nim uchybienia, Kolegium zwróciło m.in. uwagę na obowiązek precyzyjnego określenia wysokości należności, o których umorzenie ubiega się odwołujący. Podkreśliło także, że to do wysokości tej kwoty, powinien się odnosić Wójt Gminy [...] dokonując rozważenia zasadności wniosku w kontekście omawianych, "szczególnych okoliczności". Ponadto w sprawie nie zostało wyjaśnione jakie zaległości posiada rodzina (m.in. te podlegające egzekucji komorniczej), a w konsekwencji jaką kwotą dysponuje odwołujący po uwzględnieniu tych wydatków. Wyczerpujących ustaleń wymagają również wydatki bieżące rodziny odwołującego, w tym koszty wyżywienia, czy zakupu środków czystości. Z kolei w kontekście możliwości uregulowania należności wymaga uzasadnienia, jak organ I instancji rozumie wskazaną perspektywę (przy uwzględnieniu wysokości miesięcznego dochodu odwołującego się, miesięcznych wydatków oraz zaległości). Kolegium, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazało nadto, że organ wydając decyzję w oparciu o art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest związany treścią wniosku zobowiązanego do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych i w przypadku wystąpienia przez stronę o przyznanie najdalej idącego zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o jakim mowa w art. 30 ust. 9 omawianej ustawy, w razie negatywnego załatwienia wniosku o umorzenie świadczeń w całości, winien rozważyć możliwość udzielenia tożsamej ulgi w części. Tymczasem takie rozważania nie zostały przez organ I instancji poczynione.

W rezultacie ponownego rozpoznania sprawy Wójt Gminy [...] decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2025 r. odmówił A.B. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego ustalonego decyzją nr [...] z dnia [...] września 2024 r. w kwocie 49.055 zł wraz z odsetkami wynoszącymi, na dzień wydania tej decyzji, 10.666,40 zł.

Uzasadniając odmowę Wójt wskazał, iż dnia [...] marca 2025 r. Ośrodek Pomocy Społecznej wezwał wnioskodawcę m.in. do sprecyzowania, czy wnosi o umorzenie należności oraz odsetek w całości, czy w części. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca wraz z żoną w piśmie z dnia [...] kwietnia 2025 r. (data wpływu) oświadczyli, iż proszą o umorzenie całości należności wraz z odsetkami, a jeśli nie jest to możliwe to o umorzenie odsetek i ich nienaliczanie, umorzenie części należności oraz o odroczenie terminu jej płatności. Wedle organu I instancji Ośrodek "ponownie 10.04.2025r. wezwał Stronę do usunięcia braków formalnych wniosków poprzez sprecyzowanie o co Pan A.B. wnosi (...)". W odpowiedzi na ostatnie z wezwań małżonkowie wskazali, że wnoszą o umorzenie zaległości w całości wraz z odsetkami. Z ustaleń organu I instancji wynika m.in., iż dochód wnioskodawcy (po potrąceniu komorniczym z wynagrodzenia) wyniósł w miesiącu kwietniu 2025 r. 3070,42 zł netto. Po uwzględnieniu wydatków rodziny wnioskodawca dysponować ma kwotą 265,28 zł (bez wydatków na odzież, czy środki czystości, które nie zostały zadeklarowane podczas wywiadu środowiskowego). Na zaległości wnioskodawcy składać się mają zadłużenie w wysokości 4.356,20 zł spłacane przez stronę komornikowi w miesięcznych ratach po 400 zł, zadłużenie w wysokości 810,91 zł płatne przez stronę komornikowi w miesięcznych ratach po 150 zł, a także egzekwowane przez komornika z wynagrodzenia dwie zaległości w wysokości 8.175,03 zł oraz 1.209,88 zł. Żona wnioskodawcy nie spłaca w ogóle swoich zobowiązań, wynoszących łącznie 29.387,88 zł. A.B. nie ma dochodu, jest osobą schorowaną, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ważne do dnia [...] grudnia 2026 r., deklarującą zamiar wystąpienia o wydanie stopnia niepełnosprawności uwzględniającego jej pogarszający się stan zdrowia (do dnia przeprowadzenia wywiadu złożenie wniosku nie zostało jednakże udokumentowane). Odmawiając umorzenia należności oraz odsetek Wójt stwierdził, iż sytuacja wnioskodawcy jest trudna, lecz nie jest - na tle innych rodzin - szczególna. Zdaniem organu zobowiązania wobec innych podmiotów nie mogą być uprzywilejowane wobec zobowiązań z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organ odniósł się także do okoliczności, w efekcie których wydana została decyzja ustalająca nienależnie pobrane świadczenie, tj. do zaniedbania obowiązku dostarczenia organowi orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności żony, z tytułu opieki nad którą wnioskodawca pobierał nienależne mu już świadczenie pielęgnacyjne.

Pismem z dnia [...] czerwca 2025 r. A.B. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] maja 2025 r., zwracając się w nim ponownie o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2025 r. decyzję organu I instancji utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu swego stanowiska Kolegium powtórzyło przedstawiony uprzednio w uzasadnieniu decyzji Wójta opis sytuacji finansowej i zdrowotnej wnioskodawcy oraz jego żony i za słuszną uznało końcową konkluzję organu I instancji o braku podstaw do akceptowania sytuacji, w której zobowiązania wobec innych podmiotów byłyby uprzywilejowane względem zobowiązań, o których umorzenie wnioskuje strona. Kolegium podkreśliło, że rodzina osiąga regularne dochody, a posiadanie przez żonę wnioskodawcy umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie eliminuje jej z rynku pracy. Ponadto organ II instancji, przyznając, że zwrot pobranych nienależnie świadczeń nie jest możliwy jednorazowo, wskazał jednocześnie na możliwość jego zwrotu w ratach, wymagającą złożenia do organu I instancji wniosku o odroczenie płatności i rozłożenie jej na raty. Kolegium podkreśliło także, że strona odwołująca nie wnioskowała o udzielenie innych ulg w spłacie zobowiązań, o których stanowi art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a "trudna sytuacja materialna i zdrowotna Wnioskodawcy nie uzasadnia umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia". Kolegium szeroko odniosło się także do okoliczności w których doszło do nienależnego pobrania świadczeń. Zdaniem organu II instancji przyznanie wnioskowanej ulgi byłoby sprzeczne z ogólnie przyjętym interesem społecznym i nagradzałoby wnioskodawców, którzy w pełni świadomie pobierali świadczenia, do których nie byli już uprawieni.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2025 r. A.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję organu odwoławczego, przedstawiając w niej szczegółowo sytuację swoją oraz żony, w tym odnosząc się do depresji i stanów lękowych A.B., mających utrudniać jej od wielu lat normalne funkcjonowanie i "odnalezienie się w życiu". W skardze zaznaczono również, że odbiór orzeczenia o zaliczeniu żony skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności został dokonany pod nieaktualnym adresem zamieszkania strony przez kogoś innego, a skarżący nie miał o nim wiedzy. Wskutek ponaglenia wystosowanego do "komisji orzekającej" orzeczenie zostało ponownie wysłane żonie skarżącego "w ubiegłym roku", o czym strona poinformowała także Ośrodek Pomocy Społecznej.

Podnosząc powyższe, A.B. wniósł o umorzenie zaległości wobec Ośrodka.

Odpowiadając na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rezultacie przeprowadzonej przez Sąd, stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, uznać należało zasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił przywołany w opisie stanu faktycznego sprawy art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyznający organowi stwierdzającemu nienależne pobranie świadczeń rodzinnych kompetencję do zastosowania wyszczególnionych w tym przepisie ulg w ich spłacie, o ile zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W judykatach zwraca się uwagę na konieczność uwzględnienia w sprawach inicjowanych wnioskami o zastosowanie tychże zwolnień całokształtu sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy, w tym wszystkich okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują warunki życia wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególne z punktu widzenia słuszności i zasadności ich zastosowania. Podstawą dla podjęcia decyzji w tym zakresie musi być ustalenie faktycznie istniejących ważnych powodów mających wpływ na funkcjonowanie rodziny wnioskodawcy i skonfrontowanie ich z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2025 r., sygn. akt I OSK 1752/24).

Wskutek przeprowadzonej przez Sąd, niezależnej od zarzutów skargi, kontroli decyzji Kolegium z dnia 21 lipca 2025 r. Sąd stwierdził, iż organy nie dopełniły przedstawionych powyżej obowiązków, wobec czego za przedwczesne i nieznajdujące potwierdzenia w zgromadzonym materiale uznać należało stanowisko o nieziszczeniu się w sprawie, nieodzownej do zastosowania zwolnienia, przesłanki "szczególnie uzasadnionej sytuacji" rodziny wnioskodawcy. Za błędne także uznać należało procedowanie wyłącznie w zakresie zwolnienia najdalej idącego, mającego - wedle organów obu instancji - stanowić jedyny rodzaj wnioskowanej przez skarżącego ulgi, co nie odzwierciedlało fatycznego stanowiska skarżącego co do zakresu ulgi, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż nie zostały zrealizowane i tym samym nie straciły na aktualności trafne - w ocenie Sądu - zastrzeżenia co do przeprowadzonego przez Wójta Gminy [...] postępowania oraz wskazówki dla dalszego procedowania nad wnioskiem skarżącego, sformułowane przez Kolegium w decyzji kasacyjnej nr [...]z dnia [...] marca 2025 r. W prowadzonym po wydaniu tejże decyzji postępowaniu nie zostały bowiem usunięte dostrzeżone przez Kolegium uchybienia w zakresie prawidłowości ustalenia kwoty zobowiązań wnioskodawcy, jak i ponoszonych przez skarżącego kosztów utrzymania prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa domowego. Odnośnie zobowiązań skarżącego pominięta została niespłacana przez stronę kwota 6.937,45 zł tytułem zobowiązania wobec P. sp. z o.o., a w części poświęconej wydatkom strony pominięte zostały z powołaniem na okoliczność ich niepodania podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wyszczególnione w decyzji kasacyjnej - jako wymagające uzupełnienia - koszty zakupu środków czystości. Organy obu instancji w prowadzonym ponownie postępowaniu nie uwzględniły, iż koszty te były konsekwentnie szacowane i przedstawiane przez stronę w skierowanych do organu I instancji pismach, w których określone były wraz z kosztami zakupu żywności na łączną kwotę około 1.500 zł (pisma z dnia [...] kwietnia 2025 r. - k. 222 akt administracyjnych oraz z dnia [...] kwietnia 2025 r. - k. 252). W aspekcie kosztów utrzymania rodziny skarżącego zwrócić trzeba nadto uwagę, iż w dotychczas prowadzonym postępowaniu nie były również czynione ustalenia dotyczące kosztów ogrzewania zajmowanej przez skarżącego i jego żonę nieruchomości, które to koszty, mimo iż nie zostały zadeklarowane cyklicznie muszą być przez stronę regulowane. Powyższe oznacza konieczność uzupełnienia materiału dowodowego także o te informacje.

Analizując w dalszym ciągu wydatki rodziny wnioskodawcy i ponoszone przez nią koszty zakupu leków (określone przez organy na kwotę 300 zł), nie można tracić z pola widzenia, iż występowały miesiące generujące większe zapotrzebowanie rodziny na leki, jak chociażby styczeń 2025 r., w których wydatki na ten cel oscylowały wokół kwoty 500 zł (rachunek z apteki - k. 187). Co niepokojące, wnioskodawca wraz z żoną w kierowanej do Ośrodka Pomocy Społecznej korespondencji (wysłanej drogą elektroniczną w dniu [...] grudnia 2024 r. - k. 166 oraz w dniu [...] kwietnia 2025 r. - k. 248 akt adm.) konsekwentnie wskazywali na niewystarczalność środków na zakup leków i konieczność rezygnacji z realizacji recept. Organy natomiast nie uwzględniły tejże okoliczności i nie rozważyły, czy odmowa umorzenia należności nie doprowadzi u skarżącego i jego żony do nieakceptowalnych społecznie skutków w aktualnie już trudnej sytuacji życiowej, czy nie wpłynie na zaspokojenie elementarnych potrzeb żony skarżącego (w tym nie spotęguje problemu z zakupem niezbędnych jej leków). W ocenie Sądu już teraz, nawet bez wymagalności zwrotu nienależnych świadczeń, uzasadnione zdają się być obawy o zachwianie prawidłowości leczenia cierpiącej na wiele chorób (w tym także zaburzenia natury psychicznej) żony wnioskodawcy, a w konsekwencji obawy o jej zdrowie i życie.

W decyzji kasacyjnej z dnia [...] marca 2025 r. Kolegium słusznie także wskazało, iż rozważenie zasadności wniosku w kontekście "szczególnych okoliczności" z art. 30 ust. 9 ustawy dokonywane być musi z uwzględnieniem wysokości kwoty nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych. Tymczasem w ocenie orzekających w obu instancjach organów, o ile jednorazowa spłata nienależnych świadczeń (wynoszących wraz z odsetkami około 60 tys. zł) nie jest możliwa, to jednak nic nie stoi na przeszkodzie w dokonywaniu jej w ratach. Organy nie uwzględniły, że zestawienie sytuacji materialnej i zdrowotnej rodziny wnioskodawcy z wysokością przypadającej do zwrotu kwoty, nawet w przypadku jej egzekwowania w ratach w dłuższej perspektywie czasowej, uniemożliwiać będzie rodzinie skarżącego funkcjonowanie na poziomie minimum egzystencji, w którym zaspokajane mogłyby być w pełni - już teraz niezapewniane dostatecznie - potrzeby zdrowotne żony wnioskodawcy. Dodatkowo zwrócić należy uwagę na judykaty podkreślające, iż w tego rodzaju sprawach organy obowiązane są do ustalania, czy pozbawienie wnioskodawcy tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych: w Łodzi z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 243/16, w Warszawie z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 785/21, w Rzeszowie z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 551/24).

Nie zostały również zrealizowane słuszne zalecenia decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia 17 marca 2025 r., zgodne z poglądami orzecznictwa sądowadministracyjnego (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 13 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1006/23 oraz z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 983/24), wedle których organ administracji wydając decyzję w oparciu o art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest związany treścią (zakresem) wniosku zobowiązanego do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, lecz może w pewnym zakresie dokonać jego samodzielnej modyfikacji iw przypadku wniosku o przyznanie najdalej idącego zwolnienia, przy braku podstaw do uwzględnienia go w pełnym zakresie, winien rozważyć możliwość udzielenia tożsamej ulgi w części. O rozważenie umorzenia należności w części - w przypadku braku możliwości całkowitego umorzenia - wnioskował również sam skarżący w skierowanym do Wójta Gminy [...] piśmie z dnia [...] kwietnia 2025 r. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w oderwaniu od decyzji kasacyjnej, jak i wniosku strony z dnia 1 kwietnia, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ogranicza się w tej mierze do wskazania, że strona odwołująca się nie wnioskowała o udzielenie innych ulg w spłacie swoich zobowiązań, a sytuacja wnioskodawcy nie uzasadnia umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Organ II instancji z jednej strony pominął fakt nieuprawnionego wystosowania do skarżącego (po jego deklaracji z dnia 1 kwietnia 2025 r.) wezwania Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2025 r. do dokonania wyboru "jednej możliwości" z przywołanego w wezwaniu katalogu ulg z art. 30 ust. 9 ustawy, z drugiej zaś strony Kolegium nie uwzględniło, że niezależnie od wymuszonego przez organ ograniczenia się do jednej z ulg (tej najdalej idącej), nie tracą na aktualności poglądy zaprezentowanego powyżej orzecznictwa o możliwości zastosowania w takim przypadku ulgi innego rodzaju.

Sąd za błędne uznał nadto przyjmowanie przez Kolegium - jako podstawy do odmowy umorzenia należności - założenia o możliwości podjęcia przezżonę wnioskodawcy zatrudnienia. Abstrahując od faktycznych możliwości świadczenia przez A.B. pracy, z którymi można jednak polemizować, podkreślić należy, iż rolą organu rozpatrującego tego rodzaju wniosek jest dokonanie realnej oceny sytuacji rodziny, aktualnej na dzień rozstrzygania sprawy. Za nieuprawnione więc uznać należy zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu, dla wzmocnienia argumentacji przemawiającej za odmową pozytywnego załatwienia wniosku, abstrakcyjnych, hipotetycznych kryteriów.

Sąd nie podziela także pejoratywnej oceny braku wykazania przez stronę zrealizowania deklarowanego przez A.B. zamiaru wystąpienia o zmianę stopnia niepełnosprawności. Należy pamiętać, iż żona wnioskodawcy doznawać może ograniczeń wywołanych czynnikami chorobowymi, co winno być również uwzględniane w procesie kompletowania w sprawie materiału dowodowego (tym bardziej, że ze składanych w sprawie pism wynika, iż ich autorem jest właśnie A.B., a nie cierpiący na zaburzenia dysleksyjne wnioskodawca).

Niezależnie od powyższego podnieść jeszcze trzeba, iż brak jest podstaw do swoistego piętnowania skarżącego i uznawania - jak czyni to organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - że przyznanie wnioskowanej ulgi byłoby sprzeczne z ogólnie przyjętym interesem społecznym i nagradzałoby wnioskodawców, którzy w pełni świadomie pobierali świadczenia, do których nie byli już uprawieni. Zaznaczyć trzeba, że aspekt okoliczności, w których doszło do nienależnego pobrania świadczenia (przy czym, w niniejszej sprawie, okoliczności niejednoznacznych wobec podnoszonej przez stronę nieprawidłowości w doręczeniu A.B. orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) nie składa się na ocenę spełnienia określonej w art. 30 ust. 9 omawianej ustawy przesłanki "szczególnie uzasadnionej sytuacji" rodzin wnioskodawców, którzy pobrali, z różnych przyczyn, nienależne im świadczenia.

Z powodu opisanych powyżej nieprawidłowości Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji naruszają zasady ogólne postępowania administracyjnego sformułowane w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mającym niewątpliwy, istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji za przedwczesną uznać należało wydaną na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu pobranych się w okresie od dnia [...] sierpnia 2022 r. do dnia [...] marca 2024 r. świadczeń pielęgnacyjnych wraz z odsetkami.

Wobec stwierdzonego przez Sąd naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], jak i przez Wójta Gminy [...] przywołanych powyżej przepisów postępowania, koniecznym stało się uchylenie decyzji organów obu instancji, o czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143) orzeczono w sentencji wyroku. Dalsze procedowanie nad wnioskiem skarżącego uwzględniać musi wskazania wynikające z zaprezentowanej powyżej przez Sąd oceny przeprowadzonego dotychczas w sprawie postępowania.