IV SA/Gl 162/13 - Wyrok

Data orzeczenia	2013-12-13	
Data wpływu	2013-02-11	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Andrzej Matan /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Tadeusz Michalik	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2013 nr 0 poz 182; art.. 41; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta J., odmówił W.R. przyznania pomocy finansowej na wprawienie okien wraz z ich zabezpieczeniem, podłączenie instalacji wodnej, elektrycznej, gazowej, telefonicznej, zakupu drzewek owocowych w ilości 16 sztuk, zakupu drzwi, pieców, wyposażenia pokoi, akcesoriów łazienkowych, remontu trzech budynków gospodarczych, nowego ogrodzenia od ulic: [...] i [...] oraz telewizora cyfrowego.

W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, iż dom położony przy ul. [...], wskazany przez stronę jako miejsce zamieszkania, w obecnym stanie nie nadaje się do tych celów. Dom oraz posesja wokół niego są niemal całkowicie zdewastowane. Brak jest w nim drzwi, okien, nie ma elektryczności, wody, odprowadzania ścieków a nawet części murów. Również działka wokół domu jest zaśmiecona, zaniedbana, całość pokrywa dawno nieskoszona, wysoka trawa. Zdaniem organu I instancji zachodzi podejrzenie, iż strona nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. W.R. upoważnił do odbioru korespondencji swoją siostrę, pod adresem jej zamieszkania przy ul. [...]. Ponadto, jak ustalono w trakcie postępowania wyjaśniającego, miesięczny dochód strony wynosi [...] zł, przekraczając kryterium ustawowe. Składa się na niego renta inwalidzka w wysokości [...] zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Wniosek o przyznanie zasiłku celowego nie mieści się w katalogu potrzeb określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej W ocenie organu I instancji, nie zachodzą także szczególne okoliczności do przyznania stronie zasiłku celowego specjalnego lub celowego zwrotnego. W.R. nie reguluje opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie przedstawił żadnych rachunków ani faktur potwierdzających ponoszenie kosztów związanych z zakupem leków lub leczeniem. Z uwagi na niebezpieczeństwo przebywania i zamieszkiwania w domu przy uL [...] oraz zbliżającym się okresem zimowym zaproponowano stronie pomoc w formie schronienia w Noclegowni dla Bezdomnych Mężczyzn, jednak nie wyraziła ona zgody na taką formę pomocy.

W odwołaniu od powyższej decyzji W.R. podtrzymuje swoje stanowisko, iż zamieszkuje w domu przy ul. [...]. Ze względu na długotrwały pobyt w szpitalu, jego siostra została upoważniona do odbioru korespondencji. Kwestionuje wyliczenie dochodu dokonane przez organ I instancji. Ze względu na prowadzoną egzekucję otrzymuje jedynie [...] zł. z należnej mu renty. Znajduje się w bardzo trudnej sytuacji, dom wymaga remontu, brakuje mu pieniędzy na wszystko: żywność, leki, odzież oraz niezbędne przedmioty użytku domowego. Dom, wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu decyzji, nie jest zupełnie zdewastowany. Wymaga tylko pewnego remontu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Jak podkreślono w uzasadnieniu decyzji, ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie było możliwe przyznanie jej zasiłku specjalnego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Ustawodawca dopuszcza wyjątkowo, w takiej sytuacji, możliwość przyznania w trybie art. 41 ust 1 ustawy pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego. Zasiłek taki może zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, za które uznać trzeba przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (por. wyrok NSA z dnia 28.08.2008 r. OSK 1416/07 Lex nr 489088). Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. "Szczególnym przypadkiem" nie jest konieczność zakupu telewizora cyfrowego, drzewek owocowych czy też kompleksowe wyposażenie mieszkania. Przyjmując, iż strona zamieszkuje stale w domu (jak wskazuje w odwołaniu) przy ul. [...] w J., to wskazane przez nią potrzeby nie obejmują swoim zakresem pojęcia niezbędnej potrzeby życiowej, o jakiej mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Ustawodawca przewidział pomoc na drobne remonty w mieszkaniu, jednakże zakres pomocy wskazany przez W.R. kwalifikuje ją jako remont generalny domu, co z pewnością nie stanowi celu pomocy społecznej i nie mieści się w granicach i możliwościach pomocy społecznej. Organ odwoławczy kwestionuje także celowość przeprowadzenia wskazanych przez wnioskodawcę prac (wprawienie okien, zabezpieczenie okien, podłączenie instalacji wodnej, elektrycznej, gazowej, telefonicznej) ze względu na stanu technicznego budynku i pomieszczeń.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, zawarte w sentencji oraz uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż brak jest podstaw do przyznania wnioskowanej pomoc. Podkreśliło również, iż pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, a zatem powinna wspierać osoby i rodziny w ich wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Celem pomocy społecznej może być jedynie częściowe i chwilowe ułatwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych osób potrzebujących pomocy. Nawet w przypadku ubiegania się o zaspokojenie potrzeby zgodnej z celami pomocy społecznej i spełniania wymogów określonych w tych przepisach, potrzeba ta nie musi być przez organy pomocy społecznej zaspokojona. Konstrukcja zasiłku celowego nie nadaje mu charakteru publicznego prawa podmiotowego, stąd pomoc społeczna nie jest bezwzględnie zobowiązana do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie tych, które są niezbędne i odpowiadają jej możliwościom finansowym. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Nie mogą zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

W skardze z dnia [...] W.R. wnosi o przyznanie mu wnioskowanej pomocy ze względu na okres zimowy. Dom nie jest wyposażony w żadną instalację grzewczą, nie ma też okien i drzwi. Jeśli MOPS nie posiada środków finansowych, to powinien wystąpić o nie do Prezydenta Miasta J. Akcentuje, iż nie wskazano mu nawet mieszkania zastępczego, chociażby na okres zimowy. Przyczyny swojej sytuacji upatruje w działaniach MOPS, Prezydenta Miasta, Straży Miejskiej oraz Sądu, które to instytucje doprowadziły do jego hospitalizacji w wyniku fałszywych oskarżeń. W czasie pobytu w szpitalu dom nie był zabezpieczony, co powodowało jego niszczenie. W trakcie prowadzonej egzekucji zabrano mu szereg cennych rzeczy, w tym maszyny rolnicze i elektryczne wyposażenie mieszkań oraz budynku gospodarczego. Nie otrzymuje ze strony MOPS żadnej pomocy w kwestiach mieszkaniowych. Jeśli przyjdą większe mrozy może to doprowadzić do tragicznych skutków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zauważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012, poz. 270, dalej p.p.s.a.), Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd – na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi - stwierdził, że przy wydaniu decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też nie zostały naruszone przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zaskarżonym rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta J., z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy przyznania W.R. pomocy finansowej na wprawienie okien wraz z ich zabezpieczeniem, podłączenie instalacji wodnej, elektrycznej, gazowej, telefonicznej, zakupu drzewek owocowych w ilości 16 sztuk, zakupu drzwi, pieców, wyposażenia pokoi, akcesoriów łazienkowych, remontu trzech budynków gospodarczych, nowego ogrodzenia od ulic: [...] i [...] oraz telewizora cyfrowego.

Materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego określa art. 41 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm., dalej: u.p.s. ). W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi

Przepis art. 41 u.p.s. pozostaje w bezpośrednim związku z postanowieniami art. 39 u.p.s., regulującego zasady przyznawania zasiłku celowego. W wyroku z dnia 16 lutego 2011 r. I OSK 1770/10 (LEX nr 990194) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, ze: "Zasiłek celowy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowego świadczenia specjalnego, przyznawanego osobom, które korzystają ze stałych źródeł utrzymania, wykraczających wysokością poza charakter kryterium, a nadto przyznanie takiego świadczenia ma charakter wyjątkowy i może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Oznacza to, iż osoba, która ubiega się o takie świadczenie nie tylko powinna spełniać kryteria, o jakich stanowi przepis art. 39 ust. 1 ustawy lecz także winno to dotyczyć sytuacji drastycznych, niecodziennych nie tylko nadzwyczajnych, lecz także wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości."

zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Rozstrzygnięcia w sprawie przyznania zasiłku celowego z art. 39 u.p.s., jak i zasiłku celowego specjalnego z art. 41 u.p.s., noszą znamiona aktu uznaniowego. Przyjęcie tego rodzaju konstrukcji przez ustawodawcę oznacza wyposażenie organu administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych (wyrok NSA z 3 września 2010 r. , II GSK 745/09, Centralna Baza Orzecznictwa Sądów Administracyjnych). Ramy owej swobody prawo materialne może ograniczać w różny sposób, w szczególności zaś określając kierunkowe dyrektywy korzystania uznania w normie stanowiącej podstawę aktu , jak również w przepisach wskazujących na cel regulacji prawnej, w której zamieszczone zostało upoważnienie do podjęcia aktu uznaniowego. Jeśli chodzi o przepisy prawa procesowego, to ramy te wyznacza przede wszystkim zasada ogólna uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli określona w art. 7 k.p.a.

Warunkiem jednak przejścia organów orzekających w sprawie zasiłku celowego specjalnego do etapu rozstrzygnięcia, podejmowanego w ramach uznania, jest wcześniejsze spełnienie wstępnych warunków określonych w przepisie art. 39, a następnie w art. 41 pkt. 1 u.p.s. W pierwszym rzędzie chodzi o zakwalifikowanie potrzeby, stanowiącej przedmiot wniosku osoby zainteresowanej, jako "niezbędnej potrzeby bytowej" w rozumieniu art. 39 oraz brak zaspokojenia tej potrzeby, a następnie uznanie tej potrzeby za "przypadek szczególnie uzasadniony". Niezbędne potrzeby bytowe, w myśl ust. 2 art. 39 u.p.s., mogą polegać na konieczności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wyliczenie rodzajów niezbędnych potrzeb bytowych poprzedzone jest zwrotem " w szczególności", zatem mogą w grę wchodzić także inne potrzeby nie ujęte w przepisie, o ile zostaną przez organ zakwalifikowane jako niezbędne i bytowe.

Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych za niezbędną potrzebę bytową należy uznać taką, która jest niezbędna do normalnej egzystencji osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku, w warunkach odpowiadających godności człowieka (wyrok NSA z 3 października 2008 r., I OSK 1523/07, LEX nr 529118). Niezbędna potrzeba to taka zwłaszcza taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie (wyrok NSA z 30 września 2008 r., I OSK 1451/07 , LEX nr 489096).

W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z wniosku skarżącego oraz ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego, chodzi o wprawienie okien oraz ich zabezpieczenie, podłączenie instalacji wodnej, elektrycznej, gazowej, telefonicznej, zakupu drzewek owocowych w ilości 16 sztuk, zakupu drzwi, pieców, wyposażenia pokoi, akcesoriów łazienkowych, remontu trzech budynków gospodarczych, nowego ogrodzenia od ulic: [...] i [...] oraz telewizora cyfrowego.

W kontekście art. 39 u.p.s. można jedynie rozważać uznanie za niezbędne potrzeby bytowe tych, które dotyczą remontu domu należącego do skarżącego, zlokalizowanego w J. przy ul. [...]. Chodzi o wprawienie i zabezpieczenie okien (pewnie i ich zakup) oraz podłączenie instalacji wodnej, elektrycznej i gazowe, zakupu drzwi, pieców oraz akcesoriów łazienkowych. Są one związane z potrzebą mieszkania, mającą charakter egzystencjalny. Natomiast, jak wynika z przepisu art. 39 ust. 2 u.p.s., możliwość zaspokojenia tego rodzaju potrzeb podlega istotnemu ograniczeniu do "drobnych remontów i napraw w mieszkaniu". Nie budzi wątpliwości, iż wskazane przez skarżącego potrzeby wykraczają poza kategorię "drobnych remontów". Potrzeby te mieszczą się w zakresie remontu generalnego, wykraczającego poza granice wsparcia udzielanego w ramach pomocy społecznej. Potwierdzeniem konieczności przeprowadzenia zasadniczego remontu domu znajdujące się w aktach sprawy zdjęcia oraz oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia, jak również w odwołaniu i skardze. Wobec tego analizowanych powyżej potrzeb nie można uznać za "niezbędne potrzeby bytowe" w rozumieniu art. 39 ust. 1 w zw. z ust. 2 u.p.s. Nie budzi wątpliwości, iż brak jest podstaw aby zaliczyć do nich instalację telefoniczną, zakupu drzewek owocowych, wyposażenia pokoi, remontu trzech budynków gospodarczych, ogrodzenia oraz telewizora cyfrowego. Nie stanowią one potrzeb, bez zaspokojenia których skarżący nie może egzystować. Brak ich zaspokojenia nie zagraża jego życiu i zdrowiu, nie warunkuje także jego normalnej egzystencji.

Nie zachodzi również w tej sprawie przypadek szczególnie uzasadniony, o jakim mowa w art. 41 u.p.s. Pojęcie to nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się w szczególności, że: "Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r. I OSK 164/11 LEX nr 1080954).

Nie budzi wątpliwości, iż sytuacja skarżącego nie może zostać zakwalifikowana do kategorii szczególnych w takim rozumieniu. Nie spowodowało jej bowiem żadne zdarzenie niecodzienne czy nadzwyczajne.

Ustalenia stanowiące podstawę rozstrzygnięcia zostały dokonane w oparciu o prawidłową analizę zebranego w sposób kompletny materiału dowodowego. Uwzględnione zostały istotne okoliczności sprawy, a więc zostały przeprowadzone ustalenia w zakresie tego, czy wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie zasiłku celowego specjalnego , określonego w art. 41 pkt.. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i w związku z tym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało ją oddalić