Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. N. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 244/18, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. N. na decyzję Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty w związku ze stwierdzeniem wyłączenia z produkcji niezgodnie z przepisami gruntów leśnych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r.

S. N., reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką małoletnich dzieci. W uzasadnieniu wniosku podał, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie jego żony w wysokości 4.000 netto miesięcznie, które obecnie uległo zmniejszeniu z uwagi na przebywanie żony na zwolnieniu lekarskim po przebytym kleszczowym zapaleniu mózgu. Natomiast skarżący, jako osoba ubezpieczona w KRUS-ie i będąca dzierżawcą gruntu rolnego, otrzymuje co roku dotacje unijne w kwocie około 40.000 zł, które w całości przekazuje rodzicom na spłatę kredytu (którego jest współkredytobiorcą). Skarżący wraz z rodziną mieszka w domu będącym własnością jego rodziców. Ponadto oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości i zasobów pieniężnych, a uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie spowoduje zachwiane jego sytuacji materialnego i bytowej. Skarżący wskazał, że jego stałe miesięczne wydatki wynoszą ok. 3.000 zł.

Pełnomocnik skarżącego wykonując wezwanie referendarza sądowego, w zakresie uzupełnienia wniosku przez nadesłanie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową, złożył:

1. wyciąg z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez bank [...] z saldem 108,01 zł na dzień 5 lutego 2018 r.;

2. wyciąg z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez [...] z siedzibą w [...] z saldem 646,04 zł na dzień 19 lutego 2018 r.;

3. wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego prowadzonego przez [...] z siedzibą w [...] z saldem 25.268,01 zł na dzień 20 lutego 2018 r.;

4. wydruki potwierdzenia przelewu uposażenia żony skarżącego za ostatnie trzy miesiące.

Postanowieniem z dnia 7 marca 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wobec zgromadzenia na rachunku bankowym żony kwoty przekraczającej wielokrotnie wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie.

Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podtrzymał wcześniejszą argumentację oraz stwierdził, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim nie obliguje żony skarżącego do partycypowania w kosztach postępowania sądowego, które toczy się w stosunku do jednego z małżonków. Nadto zdaniem pełnomocnika skarżącego zawarta umowa o rozdzielności majątkowej powoduje, że żona skarżącego nie musi ponosić kosztów postępowania sądowego swego małżonka. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, iż fakt przelania przez skarżącego środków pochodzących z dopłat bezpośrednich na konto żony nie jest równoznaczny z tym, iż część środków zgromadzonych na koncie żony skarżącego stanowi jego własność. Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego stwierdził, że skarżący nie dysponuje środkami, które umożliwiłyby mu poniesienie kosztów postępowania niniejszej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Stosownie do art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego albo w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych.

Z wniosku przedstawionego przez skarżącego wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. Na utrzymanie rodziny skarżącego składa się obecnie wynagrodzenie żony z tytułu zatrudnienia w wysokości około 3.200 zł (z uwagi na długotrwałe zwolnienie chorobowe). W złożonym oświadczeniu skarżący wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych, natomiast dopłaty bezpośrednie w kwocie około 40.000 zł przeznacza na spłatę kredytu zaciągniętego wraz z rodzicami. Ponadto z przedstawionego zestawienia wynika, że na stałe wydatki i zobowiązania związane z utrzymaniem przeznacza miesięcznie ok. 3.000 zł. Nadto zdaniem skarżącego, z uwagi na rozdzielność majątkową, żona nie jest zobowiązana do ponoszenia kosztów postępowania sądowego, którego nie jest stroną.

Dokonując analizy złożonego wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych oraz oświadczeń i kserokopii dokumentów nadesłanych przez skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, że referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przy ocenie czy sytuacja finansowa strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również jego możliwości płatnicze.

Skarżący z jednej strony deklaruje, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony, a z drugiej strony w toku składanych wyjaśnień wskazuje, że płatności bezpośrednie w kwocie ok. 40.000 zł przeznacza w całości na spłatę kredytu, zatem nie dysponuje środkami umożliwiającymi uiszczenie wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący pomija przy tym zupełnie fakt, iż aby otrzymać płatności bezpośrednie, które przyznawane są co roku, należy prowadzić działalności rolniczą co najmniej na 1 ha użytków rolnych i utrzymując go w dobrej kulturze rolnej. Z powyższego wynika, że skarżący dzierżawiąc grunt rolny zobowiązany jest do prowadzenia aktywnej działalności rolniczej w celu otrzymania płatności bezpośrednich, które uzyskuje. Nadto zauważenia wymaga, że skarżący we wniosku wskazał, iż posiada 100 szt. drobiu. Odnosząc się natomiast do braku dysponowania przez skarżącego środkami powyżej 5.000 zł, co podkreślał wielokrotnie, wskazać należy, że z elektronicznego zestawienia operacji dotyczącego rachunku skarżącego wynika, iż po wniesieniu skargi do Sądu skarżący w dniu 24 stycznia 2018 r. zerwał lokatę terminową opiewającą na kwotę 9.000 zł, którą przekazał na rachunek żony.

Wobec tego stwierdzić należy, że skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. W konsekwencji nie można uznać, iż skarżący przedstawił wiarygodne oświadczenia, a tym samym określić jego rzeczywistych możliwości płatniczych.

Ponadto należy wyjaśnić, że w orzecznictwie wielokrotnie akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15).

Skarżący nie przedstawił również żadnego dokumentu dla potwierdzenia przeprowadzonej rozdzielności majątkowej. Brak dokumentów potwierdzających podział majątku oraz sposób podziału majątku uniemożliwia stwierdzenie, które ze składników majątkowych weszły w skład majątku odrębnego jego żony. Natomiast ze złożonego wyciągu bankowego rachunku żony skarżącego wynika, iż zgromadziła ona na swoim rachunku bankowym środki w wysokości 25.268,01 zł, obejmujące również przelew środków z rachunku skarżącego w kwocie 9.000 zł powstały z likwidacji lokaty po wniesieniu skargi do Sądu. Powyższe środki wielokrotnie przekraczają kwotę wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie.

Należy podkreślić, że treść przepisów p.p.s.a., pozwala na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone oświadczenia, nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Wskazać również należy, iż trudnej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać także konieczność spłaty kredytu. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (zob. np. postanowienia NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15 i z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 164/16). Zobowiązania prywatne nie mogą być bowiem uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09).

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie należało zatem utrzymać w mocy, bowiem skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.