Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski,, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek,, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 października 2012 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. Inspektorat w P. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Inspektorat w P. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), postanowił utrzymać w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], którą odmówiono I. B. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

We wniosku z dnia [...] kwietnia 2011 r. I. B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości obejmującej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (42.445,34 zł), ubezpieczenie zdrowotne (7.398,00 zł) oraz Fundusz Pracy (3.412,28 zł). Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Zakład odmówił umorzenia powyższych należności.

W dniu [...] czerwca 2011 r. skarżąca zwróciła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że opłacenie należności pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymana została w mocy decyzja o odmowie umorzenia należności, na którą I. B. wniosła skargę.

Wyrokiem z dnia 18 października 2011 r. wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Lu 465/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję z tego względu, że organ zaniechał obowiązku wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, co stanowi podstawę wznowienia postępowania. Jednocześnie w uzasadnieniu tego wyroku negatywnie przesądzony został zarzut skarżącej dotyczący przedawnienia należności objętych wnioskiem o umorzenie.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o aktualne dane umożliwiające ocenę jej możliwości płatniczych. Na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię dokumentów oraz uwzględniając dokumentację uzyskaną przez Inspektorat ustalono, że skarżąca osiąga dochody w wysokości 1.620 zł brutto (1.132 zł netto) miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę świadczoną w pełnym wymiarze czasu pracy. Jest współwłaścicielką nieruchomości (na zasadzie wspólności ustawowej z mężem) lokalu mieszkalnego o pow. użytkowej 64,60 m2 oraz piwnicy o pow. 4,47 m2 położonych w D. Nie posiada ruchomości i wierzytelności. Ustalono także, że stałe wydatki I. B. związane z utrzymaniem wynoszą łącznie ok. 815 zł miesięcznie, na które składa się czynsz za wynajmowany lokal w kwocie 700 zł, energia elektryczna – ok. 50 zł, telewizja – ok. 30 zł, ubezpieczenie w PZU – 35 zł. Dodatkowo wyjaśniono, że skarżąca nie posiada nikogo na utrzymaniu oraz nie posiada również innych zobowiązań poza należnościami wobec ZUS.

Organ wyjaśnił, że całość zadłużenia z tytułu składek objęta jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, które jest częściowo skuteczne. Z informacji uzyskanej w dniu [...] stycznia 2012 r. od organu egzekucyjnego wynika, że w celu wyegzekwowania należności dokonane zostało zajęcie wynagrodzenia za pracę, a na poczet należności w okresie od dnia [...] grudnia 2007 r. do dnia [...] stycznia 2012 r. wyegzekwowano kwotę [...] zł. Biorąc to pod uwagę organ uznał, że na tym etapie sprawy nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Zakład podkreślił, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dostatecznych dowodów, aby uznać jej sprawę za uzasadniony przypadek umorzenia należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Rozważeniu poddane zostały okoliczności wskazywane przez skarżącą, m.in. to, że jej trudna sytuacja materialna związana jest z osiąganiem niskich dochodów oraz koniecznością ponoszenia dodatkowych wydatków za wynajem lokalu mieszkalnego, a także brakiem możliwości podjęcia lepiej płatnej pracy z uwagi na uwarunkowania rynku pracy w miejscu zamieszkania.

Odnosząc się do powyższych twierdzeń Zakład podniósł, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej i nie udokumentowała, że starała się o taką pomoc. Ponadto uzyskiwane przez nią dochody przekraczają wysokość minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które np. w miesiącu grudniu 2011 r. wyniosło 990,43 zł dla osoby samotnie gospodarującej w wieku produkcyjnym.

Nie podzielono także argumentacji skarżącej, że opłacanie składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano, że z uzyskiwanych dochodów opłaca ona wszystkie stałe opłaty, w tym bardzo wysokie koszty najmu lokalu mieszkalnego. Wydatki na mieszkanie niezaprzeczalnie stanowią największą część wykazywanych przez skarżącą kosztów utrzymania. Zdaniem organu skarżąca nie wykazała, że wynajem lokalu, pomimo posiadanego lokalu mieszkalnego (wspólność ustawowa z mężem), jest koniecznością po separacji z mężem orzeczonej w 2006 r. Podkreślono, że podejmowane przez I. B. decyzje życiowe dotyczące miejsca zamieszkania, które mają wpływ na koszty utrzymania gospodarstwa domowego, nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności.

Dodatkowo organ zauważył, że istnieje możliwość prowadzenia wobec skarżącej egzekucji z nieruchomości będącej jej współwłasnością, w przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny nieskuteczności egzekucji z innego majątku. W ocenie organu sprzedaż nieruchomości pozwoliłaby na spłatę całości długu. Skarżąca nie udokumentowała przy tym podjęcia jakichkolwiek działań w celu znalezienia pracy, która przynosiłaby wyższe dochody, a uchylanie się od aktywnego poszukiwania pracy w celu poprawienia jakości życia, a co za tym idzie, osiąganie niskich dochodów nie jest argumentem, który przemawia za umorzeniem należności. Organ zwrócił też uwagę, że nie ma konieczności opłacenia należności z tytułu składek jednorazowo, lecz istnieje możliwość udzielenia ulgi w spłacie należności, poprzez umożliwienie regulowania zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę w ramach układu ratalnego, dostosowanego do możliwości płatniczych skarżącej. Spłata należności z tytułu składek może również następować w ramach systematycznych wpłat dobrowolnych, w wysokości uzależnionej od sytuacji finansowej skarżącej.

Odnosząc się do niewiedzy I. B. o konieczności opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz kwestii zwłoki w uporządkowaniu danych zgromadzonych na koncie płatnika składek i ustaleniu stanu zadłużenia z tytułu składek, organ wyjaśnił, że zgodnie z generalną zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, okres przedawnienia należności z tytułu składek wynosi co najmniej 10 lat (od 1 stycznia 2012 r. – 5 lat). Jest to zatem okres, w którym Zakład jest zobligowany do dochodzenia należności wynikających z nieopłaconych składek. W okresie tym możliwe jest również sprawdzenie prawidłowości obliczania i opłacania składek przez płatnika, a w razie wykrycia błędów w tym zakresie, możliwe jest dokonanie stosownych korekt, co może spowodować zmianę stanu zadłużenia. Winy za czas opóźnienia nie można przypisać Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na przyjętą w art. 46 ust. 1 powołanej ustawy samoobliczeniową metodę ustalania należnych składek ubezpieczeniowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie I. B.wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zarzuciła organowi rażące naruszenie art. 24 i 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podniosła, że nie zostały wzięte pod uwagę skutki jakie pociągnie za sobą egzekucja nieopłaconych składek. W ocenie skarżącej jej sytuacja życiowa jest krytyczna, o czym świadczy zestawienie wydatków obejmujących koszty związane z najmem mieszkania, zakupem ubrań i jedzenia oraz dochodów na poziomie 100 zł miesięcznie. Zarzuciła również, że organ przerzucił ciężar udowodnienia sytuacji materialnej i rodzinnej na wnioskodawcę, pomijając wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek organu podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.).

Skarżąca odwołała się także do przewidzianej w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych instytucji przedawnienia należności z tytułu składek wskazując, że w jej ocenie powołany przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje:

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji. Natomiast uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który stanowi między innymi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej granicach należy stwierdzić, że skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów postępowania administracyjnego, ani też przepisów prawa materialnego – ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej jako "u.s.u.s.").

Rozważania w niniejszej sprawie należy poprzedzić uwagą, że rozpoznając sprawę po raz kolejny organ związany był wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 października 2011 r. w sprawie sygn. akt III SA/Lu 465/11. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że organ powinien ustalić wielkość wydatków skarżącej, zwłaszcza zaś wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, należących do podstawowych potrzeb życiowych i poddać je ocenie w kontekście przesłanek umorzenia należności przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm.), w szczególności zaś przesłankę wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Zawarte w przepisach normujących umarzanie należności z tytułu składek sformułowanie "mogą być umarzane" oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Uznanie oznacza zaś przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć, które organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc przede wszystkim, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części, o ile stwierdzone zostanie istnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a zatem, czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie istotne dla sprawy okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996/6/32).

Odmawiając skarżącej po raz kolejny umorzenia należności organ wyjaśnił wszystkie wskazane przez Sąd okoliczności, a przy tym szczegółowo rozważył zarówno przesłanki nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, jak i przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ trafnie uznał, że w aktualnym na datę wydania zaskarżonej decyzji stanie faktycznym sprawy nie zachodzi całkowita nieściągalność przewidziana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która zgodnie z ust. 2 tego przepisu stanowiłaby dopiero podstawę do umorzenia należności z tytułu składek.

Z prawidłowych ustaleń organu poczynionych w oparciu o zebrane dowody wynika, że skarżącej przysługuje (wspólnie z mężem na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej) odrębna własność lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w D. o pow. 64,60 m2, dla którego w Sądzie Rejonowym prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...], wraz z udziałem we współwłasności nieruchomości oraz częściach wspólnych budynku i urządzeniach, które nie służą do wyłącznego użytku właścicielom poszczególnych lokali (k. 94-95 akt adm.). To zaś oznacza, że brak podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., skoro istnieje realna możliwość zaspokojenia w drodze egzekucji chociażby części zadłużenia. To, że skarżąca w tym lokalu mieszkalnym nie zamieszkuje pozostaje dla prawidłowości powyższego wniosku prawnie obojętne. Dodatkowo zgodnie z informacją udzieloną w piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. przez prowadzącego postępowanie w celu wyegzekwowania należności Naczelnika Urzędu Skarbowego, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na poczet wymaganych należności wyegzekwowano od zobowiązanej w okresie od [...] grudnia 2007 r. do [...] stycznia 2012 r. kwotę [...] zł (k. 97 akt adm.). W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że pomimo sytuacji rodzinnej (separacji z mężem) i związanego z tym wynajęcia przez skarżącą innego lokalu mieszkalnego celem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, to w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego na rzecz wierzyciela wpływają określone środki.

Nie budzi też wątpliwości, że w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie występują także pozostałe, wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadki całkowitej nieściągalności.

W opisanej sytuacji istotne było rozważenie przesłanek umorzenia należności określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 3 przypadków nieściągalności, w odniesieniu do osób będących płatnikami składek organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności uwzględniając okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia.

Konieczność dokonania analizy stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia ostatnio wskazanego przepisu wynikała nadto z wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 października 2011 r. w sprawie sygn. akt III SA/Lu 465/11.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Cytowany przepis rozporządzenia umożliwia zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach, co oznacza, że przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco.

Rozpatrując przesłanki umorzenia w świetle powołanego § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ przeprowadził w szczególności ocenę sytuacji finansowej wnioskodawczyni. W tym zakresie prawidłowo przeanalizowano możliwości finansowe skarżącej w kontekście jej źródeł utrzymania – dochodu w wysokości 1.620,00 zł brutto (1.132,00 zł netto) miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Uwzględniając powyższe, Zakład dokonał wyliczenia wysokości dochodu i analizy wysokości zadeklarowanych przez stronę wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania. Ustalono, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. W oświadczeniach majątkowych nie wykazano posiadania przez I. B. żadnych środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, akcji, obligacji, papierów wartościowych, wierzytelności i mienia ruchomego. Skarżąca nie korzysta również z pomocy społecznej.

W tej sytuacji trafnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że aktualna sytuacja finansowa skarżącej nie wskazuje na spełnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, dlatego nie mogło nastąpić umorzenie należności na wskazanej podstawie, z zatem wydanie pozytywnej decyzji odnośnie wniosku strony (przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia w ogóle nie miały wobec skarżącej zastosowania).

W ocenie Sądu, prawidłowe było również odwołanie się przez Zakład do danych gromadzonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które dotyczą wzorca minimalnej konsumpcji dla niezamożnych gospodarstw domowych, opracowanego przy wykorzystaniu metod potrzeb podstawowych. Zgodnie z wyszczególnieniem zawartym w kategorii "minimum socjalnego" należy wskazać wydatki, które są uwzględnione w opisywanym "koszyku". Zgodnie z tabelą zmodyfikowanego minimum socjalnego, uwzględnia się wydatki ponoszone na żywność, mieszkanie, towary i usługi oraz edukację. Zawarte są tam również wydatki ponoszone na utrzymanie więzi ze społeczeństwem, a także grupa takich potrzeb jak rekreacja, transport i łączność oraz uczestnictwo w kulturze. Ważnym czynnikiem, który również jest uwzględniony w "koszyku minimalnym", jest higiena osobista oraz ochrona zdrowia, czyli wydatki ponoszone z niezbędnymi kosztami leczenia (P. Kurowski, Koszyki minimum socjalnego i minimum egzystencji – dotychczasowe podejście, dostępny: http://www.ipiss.com.pl). W tym kontekście zasadnym było powołanie się przez Zakład na fakt, że uzyskiwane przez I. B. dochody przekraczają wysokość minimum socjalnego, które w miesiącu grudniu 2011 r. wynosiło 990,43 zł dla osoby samotnie gospodarującej w wieku produkcyjnym.

Jak słusznie zauważył Zakład, o tym, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka pozbawienia wnioskodawczynię możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek, chociażby w formie ratalnej, świadczy fakt, że strona zdecydowała się na ponoszenie wysokich wydatków związanych z wynajmem lokalu mieszkalnego (700 zł miesięcznie) w sytuacji, gdy przysługuje jej prawo rzeczowe do innego lokalu mieszkalnego, a jednocześnie nie dąży do uregulowania odnośnie własnego lokalu jego sytuacji prawnej po orzeczeniu separacji z mężem.

Wymaga też zwrócenia uwagi, że podstawa umorzenia należności ZUS została w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem sytuacji wyjątkowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 roku, II GSK 884/08, LEX nr 558740). W świetle całokształtu ustalonych w tej sprawie okoliczności, w tym także możliwości poprawy sytuacji skarżącej w pewnej perspektywie czasowej, należy zaaprobować ocenę organu, zgodnie z którą w przypadku I. B. nie zachodzi tego rodzaju sytuacja, która uzasadniałaby umorzenie należności składkowych w oparciu o cytowany przepis ustawy oraz przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Okoliczności tego rodzaju nie zostały udowodnione. Trzeba przy tym zauważyć, że na istnienie braku podstaw do umorzenia należności wskazuje pośrednio fakt, że skarżąca nie posiada innego rodzaju zobowiązań, poza zaległymi składkami. Oznacza to, że pomimo skromnych środków jest w stanie ponosić obciążające ją bieżące koszty utrzymania bez żadnego uszczerbku. Nie można było zatem przyjąć, że w okolicznościach tej sprawy zachodziła niemożność całkowitego, choćby w systemie ratalnym, uiszczania jakichkolwiek kwot na poczet spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Bezpodstawnie skarżąca zarzuca Zakładowi nieprzeprowadzenie szerszych ustaleń w zakresie odnoszącym się do jej aktualnej sytuacji. Co do zasady, ciężar przedstawienia i udokumentowania podnoszonych przez wnioskodawcę okoliczności uzasadniających umorzenie należności, leży po stronie osoby zalegającej z płatnościami wobec ZUS, która zmierza do uwolnienia się od obowiązku uiszczenia zaległości publicznoprawnych. W tym zakresie ZUS dopełnił obowiązku wezwania strony do uzupełnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, wzywając ją pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. do przedłożenia licznych dokumentów, w tym wszelkich dokumentów dotyczących bieżących dochodów jak i wydatków związanych z opłatami stałymi oraz wydatkowanymi na zakup żywności, ubrań, zakup leków i wydatków na leczenie (k. 71 akt sprawy).

Odnosząc się do podnoszącego przez skarżącą zarzutu przedawnienia należności, podnieść należy, że był on przedmiotem analizy tut. Sądu, który w wyroku z dnia 18 października 2011 r. przesądził, że nie jest on uzasadniony.

Odnośnie zarzutów dotyczących zbyt późnego wszczęcia postępowania w przedmiocie wymiaru składek należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Skoro składki objęte wnioskiem o umorzenie były wymagalne za okres od lutego 2001 r. do grudnia 2005 r., to organ jest uprawniony do domagania się uiszczenia zaległych składek, które nie są przedawnione.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył reguł postępowania administracyjnego, gdyż ponownie rozpatrując sprawę zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Stan faktyczny ustalony został na podstawie zebranych dowodów w sposób niewadliwy, gdyż wyjaśnione zostały wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy.

Z tych wszystkich względów uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.