Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt III SA/Po 1154/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżony postanowieniem z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt III SA/Po 1154/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu wniosku R. P. odmówił przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zapadły już rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii tej wypowiadał się referendarz sądowy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalał zażalenia skarżącego na rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania mu prawa pomocy. Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu wpadkowym był brak wykazania przez skarżącego jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności do ponoszenia kosztów postępowania. Dane zawarte w oświadczeniu o stanie majątkowym, finansowym i dochodach nie pozwalały na ocenę, czy zasoby materialne wnioskodawcy wystarczają tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznego utrzymania siebie i rodziny, czy też dysponuje on zasobami w rozmiarze pozwalającym na pokrycie kosztów sądowych. Samo oświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie stanowiło wystarczającego wykazania, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na rozprawie 9 maja 2017 r. skarżący wniósł m. in. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał częściowo wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Zarządzeniami z 20 czerwca 2017 r. i 21 września 2017 r. skarżącego wezwano do uzupełniania poszczególnych rubryk złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Pismami z [...] sierpnia 2017 r. i [...] października 2017 r. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu oświadczając, że jego sytuacja jako osoby bezdomnej jeszcze bardziej się pogorszyła - wzrost zadłużenia o dalsze 100.000 zł i egzekucje (w tym bankowe), zawał serca, brak dochodów, brak środków na życie i leczenie oraz ciężki fizyczny i psychiczny rozstrój zdrowia.

Jednocześnie skarżący przedłożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku wskazał na brak środków i bezdomność. W rubrykach odnoszących się do stanu rodzinnego oraz majątkowego wpisał: "nie dotyczy", "brak" lub "nie mam". Zastrzegł, że obecnie korzysta z jadłodajni Caritasu. Ponadto oświadczył, że jest zadłużony na kilkaset tysięcy złotych, a egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna.

Sąd I instancji wskazał, że złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że zbędne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W tym przypadku żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje obowiązku ponownego wzywania skarżącego do uzupełniania informacji dotyczących jego bieżącej sytuacji. Skoro strona postępowania, wbrew swoim obowiązkom prawnym, nie przedstawia informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej i osobistej, to należy przyjąć, że brak jest ustaleń faktycznych, które mogłyby stanowić tło dla weryfikacji twierdzeń o pogorszeniu się sytuacji majątkowej strony postępowania.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że prawidłowo Sąd I instancji potraktował kolejny wniosek skarżącego jako żądanie zmiany prawomocnego postanowienia Sądu I instancji odmawiającego mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wskazane wyżej prawomocne postanowienie należy do tzw. postanowień niekończących postępowanie w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona.

W kolejnym postępowaniu nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek skarżącego trafnie przyjął, że wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnia źródeł swoich dochodów. W ten sposób konsekwentnie uniemożliwia zbadanie, czy rzeczywiście uległy zmianie okoliczności i czy obecnie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i niezbędne jest ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Podobnie jak uprzednio, wnioskodawca powołuje się enigmatycznie na brak jakichkolwiek środków finansowych i majątku, zadłużenie oraz rozstrój zdrowia. Nadal nieznane pozostają m. in. źródła utrzymania koniecznego i ich rozmiary, struktura i charakter zadłużenia. Kolejne ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej nie pozwalają jednoznacznie rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy. W takiej sytuacji wniosek nie wskazuje na zmianę okoliczności przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by kolejny wniosek odwoływał się do okoliczności, które nakazywałyby ponownie odnieść się do sytuacji materialnej skarżącego w kontekście przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.