Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na uchwałę Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr 975/24 w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; II. zasądza od Zarządu Województwa Małopolskiego na rzecz skarżącego A. P. 797 (słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

A. P. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na uchwałę nr [...] Zarządu Województwa Małopolskiego z 26 kwietnia 2024 r. o odwołaniu skarżącego ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkół – [...] w M. z dniem 29 kwietnia 2024 r. bez wypowiedzenia.

Wydanie tej uchwały poprzedziła pozytywna opinia Kuratora Oświaty w Krakowie w sprawie odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkół.

W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, że skarżący - działając w ramach udzielonego przez organ pełnomocnictwa - podejmował indywidualne decyzje, co do których występują poważne zastrzeżenia, wynikające z napływających skarg dotyczących działalności skarżącego, jak też z ustaleń zawartych w protokołach z kontroli przeprowadzonych przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego oraz przez Kuratorium Oświaty w Krakowie. W tym zakresie w uchwale wskazano na:

1) skargę wicedyrektora Zespołu Szkół, która wpłynęła do organu 27.11.2023 r. Dotyczyła ona sposobu zarządzania przez skarżącego placówką, a sformułowane zarzuty wskazywały na "liczne zmiany na stanowiskach kierowniczych wynikające z rezygnacji kolejnych wicedyrektorów, wakatów na stanowiskach kierowniczych, chaosu organizacyjnego wynikającego z ciągłych zmian planu lekcji, zmian przydziałów godzin dla nauczycieli związanych z ogromną rotacją kadry pedagogicznej, braków specjalistów, niezapewnienia uczniom i nauczycielom bezpieczeństwa w trakcje realizowanych zajęć dydaktycznych oraz dyskredytowanie rady rodziców".

W uchwale wskazano dalej, że w celu wyjaśnienia opisanych w skardze wicedyrektora nieprawidłowości, w dniu 14.12.2023 r. odbyło się spotkanie z przedstawicielami organu prowadzącego szkołę z którego został sporządzony protokół. Skarżący został zobowiązany do podjęcia czynności naprawczych w obszarze zarządzania jednostką, jednakże – jak stwierdzono w uchwale – nie zostały one przez niego zrealizowane.

2) skargę rodzica z 18.03.2024 r. (data wpływu) dotyczącą opieszałości skarżącego przy wydaniu zgody na nauczanie indywidualne ucznia oraz zarzucającą wykluczenie społeczne tego ucznia, z uwagi na jego niepełnosprawność.

W uchwale podano dalej, iż w reakcji na powyższe, Kuratorium Oświaty w Krakowie w dniu 10.04.2024 r. przeprowadziło kontrolę doraźną dotyczącą przedmiotowej sprawy, a wnioski z niej wskazywały na następujące nieprawidłowości: brak zapewnienia przez skarżącego temu uczniowi pomocy nauczyciela współorganizującego proces kształcenia, niezapewnienie ciągłości realizacji nauczania indywidualnego dla ucznia z niepełnosprawnością pomimo posiadanego przez ucznia orzeczenia, niezapewnienie pomocy psychologiczno-pedagogicznej zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ponadto stwierdzono liczne nieprawidłowości w zakresie organizacji wycieczek szkolnych również w aspekcie zapewnienia równego dostępu do uczestnictwa w tych imprezach. W ramach zaleceń zobowiązano skarżącego do przestrzegania obowiązujących przepisów oświatowych w szczególności w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz organizowania kształcenia dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, w tym w szczególności respektowania art. 23 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych.

3) skargę Samorządu Uczniowskiego działającego w Zespole Szkół (data wpływu 25.03.2024 r.), w której uczniowie zwrócili uwagę spadek poziomu nauczania spowodowany odejściem ze szkoły wielu nauczycieli, brakami kadrowymi, realizacją obowiązkowych zajęć w systemie doraźnych zastępstw, nierealizowaniem orzeczeń poradni psychologiczno-pedagogicznych (brak pedagoga specjalnego, nauczyciela wspomagającego, logopedy), panującym w szkole chaosem i dezorganizacją oraz na fakt organizowania przez skarżącego zebrań rady pedagogicznej podczas lekcji uniemożliwiający realizację zajęć dydaktycznych.

Uchwała wskazywała dalej, że opisana wyżej skarga potwierdziła pojawiające się wcześniej zarzuty, formułowane zarówno przez Radę Pedagogiczną, jak i wskazane w anonimowych skargach wpływających do organu prowadzącego.

4) napływające do organu prowadzącego wpływały liczne sygnały dotyczące poczucia zagrożenia przez uczniów i nauczycieli pochodzące ze środowiska wewnątrzszkolnego, w tym najpoważniejsze dotyczące naruszenia nietykalności cielesnej nauczyciela przez ucznia szkoły i bezczynności skarżącego w zakresie działań zapewniających bezpieczne warunki funkcjonowania jednostki.

Uchwała wskazywała, że w wyniku tych zgłoszeń, w dniach 14.02. i 19.02. 2024 r. w II. Liceum Ogólnokształcącym wchodzącym w skład Zespołu Szkół została przeprowadzona kontrola doraźna Kuratorium Oświaty w Krakowie, dotycząca zapewnienia bezpieczeństwa uczniów i nauczycieli, w trakcie której stwierdzono szereg uchybień i nieprawidłowości. Z przebiegu tej kontroli sporządzono protokół zawierający konkretne zalecenia, w tym bezwzględne zapewnienie bezpieczeństwa uczniom w trakcie realizowanych zajęć, zatrudnienie nauczyciela posiadającego kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia ucznia niepełnosprawnego, pedagoga specjalnego oraz logopedy, organizowanie kształcenia specjalnego zgodnie z przepisami prawa oraz organizowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli w formach dostosowanych do ich potrzeb. Zalecenia kontrolne nie zostały zrealizowane.

5) brak realizacji przez skarżącego zadań inwestycyjnych zaplanowanych na 2023 r. Wskazano w uchwale na przeprowadzoną w związku z tym kontrolę doraźną w zakresie wydatkowania środków finansowych na zadania inwestycyjne pn. "Renowacja [...]" oraz "Poprawa [...]". Z ustaleń kontroli wynikało, że skarżący nie informował organu prowadzącego o problemach z wykonawcą, nie wystąpił również o wpisanie zadań do Wieloletniej Prognozy Finansowej, co pozwoliłoby na zabezpieczenie środków finansowych na ich realizację w 2024 r. W wyniku tych zaniedbań inwestycja nie została zrealizowana w terminie. W ramach kontrolowanych inwestycji stwierdzono dodatkowo liczne naruszenia Prawa budowlanego, w tym dot. wymagań b.h.p. na budowie oraz dot. wykonywania robót bez uzyskania prawomocnego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. Prace inwestycyjne do dnia dzisiejszego (podjęcia uchwały) nie zostały zakończone.

Po przedstawieniu powyższych zarzutów, w części motywacyjnej uchwały podano, że w ocenie organu, powyższe argumenty, tj. skargi zarówno ze środowiska uczniów, rodziców, jak i przedstawicieli Rady Pedagogicznej Zespołu, wyniki przeprowadzonych kontroli oraz aktualna sytuacja panująca w Zespole Szkół nie dają gwarancji prawidłowej realizacji przez skarżącego powierzonych przez organ prowadzący zadań w zakresie kierowania Zespołem Szkół oraz w zakresie realizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego i zapewnienia bezpiecznych warunków nauki. Podano dalej, że nastąpiła utrata zaufania Marszałka Województwa Małopolskiego do skarżącego, a opisane uchybienia i okoliczności uzasadniają natychmiastowe odwołanie skarżącego z powierzonego stanowiska, a dalsze sprawowanie przez niego funkcji stanowi zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania placówki.

W skardze na opisaną wyżej uchwałę skarżący zarzucił:

1) prowadzenie postępowania z naruszeniem zasad określonych w art. 7 k.p.a. poprzez powołanie się na wyniki kontroli i pism, w stosunku do których skarżący nie mógł się odnieść mając na uwadze, że do wydania uchwały doszło w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, a sama uchwała i termin odwołania przypadały na okres zwolnienia lekarskiego na którym przebywał skarżący;

2) naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego poprzez odwołanie ze stanowiska dyrektora mimo, że przesłanki (którym skarżący zaprzecza) opisane w uzasadnieniu uchwały nie są przypadkami szczególnie uzasadnionymi.

Skarga żądała uchylenia uchwały i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący został odwołany z stanowiska w czasie swojej usprawiedliwionej nieobecności w pracy i w dużej mierze na podstawie czynności przeprowadzonych pod jego nieobecność, których nie zna i do których nie mógł się odnieść. Pomijając uzasadnienie uchwały, skarżący nie zna przyczyn jej podjęcia, jak również nie ma dostępu do swoich dokumentów, które w dobrej wierze zostawił w swoim gabinecie, do którego nie ma dostępu. Nie ma również dostępu do służbowej skrzynki mailowej, gdzie znajdowała się korespondencja, w szczególności w kwestiach, w których są kierowane przeciwko skarżącemu zarzuty np. dotyczących inwestycji w prowadzonej przez niego placówce. Zaznaczył, że od 25.03. do 09.07.2024 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym, podczas którego od 19.04. do 02.05.2024 r. był na zwolnieniu lekarskim.

Podkreślił następnie, że jego odwołanie narusza art. 66 ust 1 pkt 2 ustawy prawo oświatowe albowiem opisane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przypadki - nie są szczególnie uzasadnionymi. Zaznaczył, że stawiane zarzuty nie są prawdziwe, stanowią szereg pomówień, które nasiliły się w czasie gdy przebywał na urlopie. Wskazał, że jest nauczycielem dyplomowanym z ponad 25-letnim doświadczeniem, w tym kilkunastoletnim na stanowiskach kierowniczych. W 2022 r. oraz w październiku 2023 r. otrzymał nagrody Marszałka Województwa Małopolskiego za pracę dyrektorską, a ostatnia ocena pracy z 2022 r. wydana przez Małopolskiego Kuratora Oświaty była bardzo dobra.

W ocenie skarżącego, problemy zaczęły się po złożeniu skargi przez wicedyrektora szkoły, co nastąpiło po upomnieniu tej osoby i nakazaniu konsultowania wszystkich działań ze skarżącym i innymi wicedyrektorami. Ponadto wskazał, że szkoła z początkiem roku szkolnego miała problemy kadrowe, jednak nie wpłynęło to na jej funkcjonowanie, ponieważ ostatecznie udało się ustalić pełną siatkę zajęć. Nie udało się jednak uniknąć zmian w podziale godzin wynikających z organizacji pracy szkoły, tj. urlopów, praktyk, matur. Skarżący podkreślił, że ustosunkował się do wszystkich zarzutów.

Odnosząc się do skargi matki ucznia, który nie pojechał na wycieczkę skarżący wskazał, że sprawa była wyjaśniana w osobistej rozmowie z matką, która mimo wyjaśnienia sytuacji - po paru miesiącach - napisała skargę.

Zaznaczył, że kontrola kuratorium odbyła się w czasie jego nieobecności, nie przekazano mu zaleceń pokontrolnych, nie zna również treści skargi Samorządu Uczniowskiego z 25.03.2024.r, a ponadto Samorząd nie informował o problemach, obecnie wskazywanych w uzasadnieniu uchwały.

Odnosząc się do kontroli Kuratorium z 14.02. i 19.02 2024 r. skarżący wskazał, że skupiła się ona na jednym uczniu ze stwierdzonym spektrum autyzmu, z którym szkoła miała problem, ponieważ uczeń ten był agresywny. Uczeń miał zapewnioną możliwą pomoc – tj. pomoc nauczyciela, psychologa, pedagoga, pokój wyciszeń, zajęcia indywidualne z niektórych przedmiotów, skierowania do Ośrodka Autyzmu w K. Podkreślił, że szkoła przekazała do sądu wiosek o wgląd w sytuację rodzinną ucznia, a mimo to Kuratorium w zaleceniach napisało że tego nie uczyniono.

Odnosząc się natomiast do kwestii kontroli inwestycji skarżący wskazał, że pierwsza kontrola w tym przedmiocie nie wykazała żadnych problemów, natomiast druga już takie problemy stwierdziła. Zaznaczył, że nie miał możliwości zapoznania się z protokołem końcowym, gdyż mimo próśb - nie został on mu przesłany, a ponadto inwestycję prowadziła kancelaria prawna oraz inspektor budowlany, którzy wszystkie zarzuty uznali za bezpodstawne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga była zasadna i skutkowała stwierdzeniem nieważności zaskarżonej uchwały.

Uchwała o odwołaniu skarżącego z funkcji Dyrektora Zespołu Szkół podlega kontroli sądowoadministracyjnej z punktu widzenia legalności. Jest bowiem aktem organu jednostki samorządu terytorialnego podjętym w sprawie z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 par. 2 pkt 6 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej: p.p.s.a.) Zgodnie z tym przepisem kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5 (tj. inne niż akty prawa miejscowego) podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Zgodnie z art. 147 par. 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt z zakresu administracji publicznej, stwierdza ich nieważność w całości lub w części.

Stosownie do art. 82 ust. 1 ustawy z 5.06.1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r., poz. 566 dalej: u.s.w.) nieważna jest uchwała organu samorządu województwa, która sprzeczna jest z prawem, z tym że w przypadku nieistotnego naruszenia prawa nie stwierdza się nieważności uchwały ograniczając się do wskazania, że wydano ją z naruszeniem prawa. Ustawodawca wskazał w ten sposób, że podstawą stwierdzenia nieważności uchwały są istotne naruszenia prawa. Do tych "kwalifikowanych" naruszeń zalicza się: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy prawnej do podjęcia określonego rodzaju uchwały, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (np. wyrok NSA z dnia 24 marca 1992 r. sygn. akt II SA/Wr 96/92). W konsekwencji, stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wtedy, gdy pozostaje ona w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawa, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz miało wpływ na jej treść.

Zaskarżona uchwała została wydana na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14.12.2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 737; dalej "ustawa"). Stosownie do tego przepisu organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

W orzecznictwie wskazuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu przywołanej regulacji może dotyczyć sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych i nagłych – kiedy organ prowadzący ma prawo ocenić, czy dalsze kierowanie szkołą stanowi istotne zagrożenie dla funkcjonowania tej jednostki lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych przyczyn – jest nie do przyjęcia (wyrok NSA z 23.05.2023 r., III OSK 2235/21). Wskazuje się zarazem, że "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający możliwość odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia – winien być rozumiany wąsko, przy przyjęciu wykładni zawężającej jedynie do kwalifikowanych sytuacji i oznaczać takie sytuacje, w których nie jest możliwe spełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego ponieważ naruszenie prawa jest na tyle istotne, że nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków, a stwierdzone uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, a przy tym nie ma wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania funkcji z przyczyn etycznych, rażącej niekompetencji w realizacji obowiązków (wyrok NSA z 18.04.2008 r., sygn. akt I OSK 86/08, z 29.06.2017 r. sygn. akt I OSK 109/17).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13.11.2024 r. (sygn. akt III OSK 1021/24) – odwołując się do rozstrzyganych w orzecznictwie sądów administracyjnych przypadków, przedstawił typologię sytuacji realizujących analizowaną obecnie przesłankę odwołania dyrektora. Są to (przykładowo) takie sytuacje, jak: kradzież, błędy organizacyjne stawiające placówkę w stan zagrożenia likwidacją, zaniedbania w nadzorze nad pracownikami skutkujące molestowaniem podopiecznych, notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych, długotrwała choroba dezorganizująca szkołę.

Okolicznościami natomiast nierealizującymi przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – będzie np. negatywna ocena działalności dyrektora szkoły w zakresie gospodarki finansowej lub inne zaniedbania dotyczące organizacji pracy (tak wyrok NSA z 23.01.2024 r., sygn. akt III OSK 1035/22). Te, wymienione wyżej okoliczności nie stanowią bowiem – jak akcentował NSA we wskazanym wyroku – okoliczności będących wynikiem zdarzeń nagłych, które miały miejsce "tu i teraz" – co nieodzownie musi mieć miejsce przy korzystaniu organu z dyspozycji wskazanego przepisu. "Szczególnie uzasadnione przypadki" to zasadniczo takie sytuacje, które uzasadniałyby decyzję, iż nie można czekać z odwołaniem dyrektora, bo pozbawienie funkcji kierowniczej musi być podjęte natychmiast (por. wyrok NSA z 24.02.2023 r., sygn. akt III OSK 6929/21, z 2.10.2024 r., sygn. akt III OSK 4789/21).

Już na wstępie analiz odnoszących się do kontrolowanej sprawy dostrzec należy, iż zaskarżona uchwała o odwołaniu skarżącego bez wypowiedzenia ze stanowiska dyrektora szkoły podjęta została 26.04.2024 r., jednakże sam skutek w postaci odwołania skarżącego ze stanowiska odroczony został o 3 dni względem daty, w której uchwała ta zapadła, tj. na dzień 29.04.2024 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że przywołana treść uchwały w istocie wskazuje na to, że sam organ uchwałodawczy podejmując w dniu 26.04.2024 r. rozstrzygnięcie o odwołaniu skarżącego ze stanowiska dyrektora szkoły nie dostrzegał potrzeby natychmiastowego zakończenia pełnienia tej funkcji przez skarżącego skoro uznał, że celowym jest kontynuowanie przez niego zajmowanego stanowiska jeszcze przez kilka kolejnych dni następujących po dacie podjęcia uchwały o odwołaniu z tegoż stanowiska. W ocenie Sądu, mimo, iż uchwała została podjęta w piątek (26.04.2024 r.), a moment (skutek) odwołania przypadał na poniedziałek (29.04.2024 r.) to przyjęta przez organ, a oceniana obecnie konstrukcja, nie wpisuje się w – prezentowane powyżej – rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" zawartego w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - w jego temporalnym aspekcie. Jak bowiem już wskazano, przypadek "szczególnie uzasadniony" to m.in. taki, który uzasadnia decyzję, iż absolutnie nie można dłużej czekać z odwołaniem dyrektora, bo istnieją wyjątkowe okoliczności świadczące o tym, iż decyzja o pozbawieniu danej osoby funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast, albowiem w każdym kolejnym dniu pełnienia przez tę osobę funkcji dyrektora szkoły – aktualizują się daleko idące niebezpieczeństwa dla kierowanej przez nią placówki. Inaczej mówiąc, tryb uregulowany art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, jest trybem natychmiastowo kończącym pełnienie funkcji dyrektora przez piastującą ją osobę. W kontrolowanej natomiast uchwale, organ uchwałodawczy odraczając w czasie, względem daty podjęcia uchwały - moment wystąpienia skutku w postaci odwołania skarżącego z zajmowanego stanowiska – wprowadził w istocie sui generis okres 3-dniowego wypowiedzenia, co – w ocenie Sądu – sprzeczne jest z przedstawioną wyżej naturą regulacji art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy i istotnie ten przepis narusza.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy nie sposób też doszukać się cech, które zaprezentowane wyżej orzecznictwo sądowoadministracyjne przypisuje sytuacjom wypełniającym znaczenie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Dostrzec należy, iż zasadnicza motywacja organu mająca przemawiać za odwołaniem skarżącego w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy sprowadzała się do wskazania na skargi różnych podmiotów (wicedyrektora z 27.11.2023 r., samorządu uczniowskiego z 25.03.2024 r., rodzica z 18.03.2024 r., skarga dotycząca naruszenia nietykalności cielesnej przez ucznia) oraz na protokoły sporządzone z będących następstwem skarg kontroli przeprowadzonych w kierowanej przez skarżącego placówce (kontrola inwestycji prowadzonej w 2023 r., protokół z 14.12.2023 r., z 10.04.2024 r., z 14.02.2024 r. i z 19.02.2024 r.). Uchwała wskazywała, iż skargi oraz wyniki wdrożonych kontroli powodują utratę zaufania organu do skarżącego i "nie dają gwarancji prawidłowej realizacji przez skarżącego zadań w zakresie kierowania szkołą, realizacją procesu dydaktyczno-wychowawczego oraz zapewnienia bezpiecznych warunków nauki, co uzasadnia natychmiastowe odwołanie skarżącego z powierzonego stanowiska".

Zajmując stanowisko względem pierwszej skargi, tj. skargi wicedyrektora z 27.11.2023 r. zwrócić należy uwagę, że reakcja organu na podniesione w tym piśmie zarzuty (generalnie wskazujące na chaos organizacyjny występujący w szkole) – tj. spotkanie mające na celu omówienie i rozwiązanie m.in. tej sytuacji, odbyło się 14.12.2023 r. (k. 99). Zatem, już w grudniu 2023 r. organ zidentyfikował problemy związane z funkcjonowaniem placówki kierowanej przez skarżącego i zobowiązał go do podjęcia określonych działań (por. punkt 5-8 protokołu z 14.12.2023 r.; k. 100-101). Stwierdzić należy, iż dostrzeżone w trakcie tego spotkania uchybienia w działaniu szkoły nie zostały wówczas ocenione przez organ w ten sposób, iż ich charakter, rodzaj oraz skala – stanowić mogłyby powody do odwołania skarżącego z piastowanej funkcji. Skoro tak, to nie sposób też przyjmować, aby okoliczności stwierdzone w grudniu 2023 r. mogły aktualizować, określoną art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku" – kilka miesięcy po ich wystąpieniu, tj. w dacie podejmowania uchwały (koniec kwietnia 2024 r.). Jak trafnie podnosi się bowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, brak szybkiej reakcji organu prowadzącego szkołę na postępowanie jej dyrektora w naturalny sposób osłabia, a nawet z upływem czasu znosi możliwość odwołania z funkcji dyrektora na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, który to przepis jest przewidziany dla przypadków wymagających natychmiastowego działania (zob. wyroki NSA: z 19.02.2002 r., sygn. akt II SA 3053/01; z 12.05.2020 r., sygn. akt I OSK 1009/19; z 13.04.2022 r., sygn. akt III OSK 1059/21). Z kolei w piśmiennictwie wskazuje się, że ryzyko zwłoki w odwołaniu dyrektora ponosi organ odwołujący (tak M. Pilich [w:] A. Olszewski, M. Pilich, Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2022, art. 66, uwaga 5). Zaniechanie zatem organu polegające na braku wdrożenia adekwatnej czasowo reakcji na dostrzeżone uchybienia, wykluczało możliwość skutecznego powołania się na te same okoliczności w momencie podejmowania uchwały o odwołaniu skarżącego – tj. prawie 5 miesięcy po ich ustaleniu. Nadto, ani uchwała, ani akta sprawy nie dowodzą tego, że po wskazanej kontroli i wdrożonych zaleceniach – stan organizacji pracy w szkole – nosiłby wskazaną wyżej cechę przypadku tak wyjątkowego, że uzasadniającego natychmiastowe zakończenie pracy skarżącego na stanowisku dyrektora. W tym względzie uchwała nie naprowadza na żadne okoliczności mogące stanowić uzasadnienie dla przyjętego rozstrzygnięcia. Poza tym, w oparciu o treść uchwały oraz akta sprawy Sąd nie dostrzegł podstaw, aby podzielić stanowisko organu uchwałodawczego co do tego, że skarżący nie zrealizował czynności naprawczych do których został zobowiązany w protokole z 14.12.2023 r. Po pierwsze, protokół ten nie wskazywał daty, w której określone czynności miałby zostać podjęte przez dyrektora. Po drugie, uchwała nie wskazuje w istocie kluczowej kwestii, tj. tego – jakich właściwie czynności skarżący nie podjął i nie wdrożył. Tymczasem skarga akcentowała, że problemy w organizacji zajęć występujące na początku roku szkolnego, zostały opanowane i szkoła funkcjonuje normalnie. Akta nie obrazują informacji przeczących temu stanowisku, stąd też stawiany skarżącemu w uchwale zarzut wskazujący na brak wdrożenia, bliżej przez organ nieprzedstawionych czynności naprawczych, nie znajduje uzasadniania. Po trzecie wreszcie – jak wynika z niezakwestionowanych przez organ twierdzeń skarżącego, od 25.03.2024 r. do 9.07.2024 r. przebywał on na urlopie wypoczynkowym, przy czym – od 19.04. do 2.05.2024 r. był na zwolnieniu lekarskim. Zarzut więc braku wykonania przez skarżącego zaleceń pokontrolnych odnoszony do daty podejmowanej uchwały (26.04.2024 r.) nie mógł być uznany za w pełni zasadny także z tego względu, że skoro skarżący, z przyczyn wyżej wskazanych, już miesiąc przed podjęciem uchwały nie realizował obowiązków pracowniczych, to nie mógł też realnie wykonywać zaleceń, do których został wcześniej zobowiązany. Zarzut zaniechania realizacji zaleceń organu prowadzącego (o ile sytuacja taka miałaby miejsce) słusznie można byłoby natomiast kierować względem zastępujących skarżącego wicedyrektorów szkoły, którzy na czas jego nieobecności, zastępowali go w pełnionych czynnościach.

Przedstawione wyżej rozważania odnośnie do braku korelacji czasowej między datą uchwały, a datą stwierdzonego naruszenia, z którego organ uczynił argument przemawiający za odwołaniem skarżącego ze stanowiska dyrektora - odnieść należy także do skargi dotyczącej naruszenia nietykalności cielesnej przez ucznia. Z samej uchwały nie wynika przy tym nawet to, kiedy wystąpiły niebezpieczne zachowania ucznia i kiedy miała mieć miejsce pasywność skarżącego w przeciwdziałaniu tym zrachowaniom. Uchwała wskazuje natomiast, że reakcją organu na przywołaną sytuację były kontrole doraźne Kuratorium Oświaty z 14.02.2024 r. oraz z 19.02.2024 r. Z protokołu kontroli doraźnej (k. 89) wynika, że agresywne zachowanie uczenia (atak szału) – miał miejsce 9.11.2023 r. Wyniki przeprowadzonych kontroli wskazywały zasadniczo na potrzebę poprawy bezpieczeństwa w szkole, w tym zatrudnienie nauczyciela współorganizującego kształcenie, pedagoga i logopedę. Stwierdzić jednak należy, że kontrole te, ani poczynione w ich trakcie ustalenia, nie stanowiły jednak dla organu prowadzącego asumptu do uczynienia w lutym 2024 r. użytku z określonej art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy kompetencji odwołania skarżącego z funkcji dyrektora szkoły. Skoro tak, to podobnie jak w przypadku opisanej już wyżej skargi wicedyrektora i będących jej następstwem zaleceń - z zarzutów aktualnie ocenianych tym bardziej nie mógł organ zasadnie uczynić podstawy do odwołania skarżącego w dniu 26 kwietnia 2024 r. tj. – po upływie kilku kolejnych miesięcy od stwierdzenia wystąpienia braku reakcji skarżącego na niebezpieczne zachowania ucznia w szkole. Nadto, analizując powyższą kwestię nie sposób nie dostrzec tego, iż choć organ uchwałodawczy przytacza w uchwale treść wystąpienia pokontrolnego sformułowanego przez Kuratorium Oświaty w Krakowie w protokole kontroli doraźnej (k. 89 i nast.) i podaje, że skarżący nie wykonał zaleceń pokontrolnych wywiedzionych przez tę jednostkę, to stwierdzić należy, że uchwała nie naprowadza na to, których z szeregu zaleceń, skarżący miał nie wykonać. Jednocześnie organ uchwałodawczy, nie weryfikuje, ani wnikliwie nie analizuje wszelkich informacji i zaleceń zawartych w przedmiotowym protokole pokontrolnym. Dostrzec natomiast należy, że oceniany dokument wskazuje, iż skarżący w sprawie agresywnego ucznia podejmował szereg aktywnych działań mających na celu zapobieganie i przeciwdziałanie jego zachowaniom. Były to: 1) zwrócenie się do Specjalistycznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w S. z prośbą o wsparcie i ponowne zdiagnozowanie ucznia, a wobec otrzymanej odpowiedzi zwrócenie się o pomoc do Poradni w M., 2) organizowanie spotkań rady pedagogicznej w celu ustalenia sposobu pracy z uczniem autystycznym; 3) informowanie przedstawiciela prawnego tego ucznia o jego niewłaściwym funkcjonowaniu w szkole i potrzebie dostarczenia dokumentacji celem zapewnienia mu właściwej opieki medycznej; 4) od 13.11.2023 r. skarżący wprowadził w szkole procedura postępowania wobec ucznia przejawiającego trudne zachowania; 5) skarżący podjął działania zmierzające do znalezienia uczniowi odpowiedniej dla jego rozwoju placówki, w tym podjął rozmowy z Centrum Autyzmu w K., a brak zmiany w tym względzie wynikał wyłącznie z postawy opiekuna prawnego tego dziecka; 6) pismem z 23.11.2023 r. zwrócił się do sądu rodzinnego w M. i prowadził z tym sądem dalszą korespondencję w sprawie tego dziecka; 7) w dniu 4.12.2023 r. skarżący zawnioskował do Starostwa Powiatowego w M. o przydzielenie 32 godzin na indywidualne zorganizowanie wszystkich zajęć dla tego ucznia, a w piśmie z 16.01.2024 r. wskazany organ wyraził zgodę na indywidualne nauczenie w zakresie 12 godzin.

Z powyższego wynika, że niektóre z zawartych w protokole kontrolnym zaleceń (np. potrzeba wystąpienia skarżącego do sądu rodzinnego) były całkowicie nieadekwatne do stanu tej sprawy. Nadto, oczekiwane od skarżącego znalezienie w krótkim czasie ("niezwłocznie" – s. 6 protokołu) , w stosunkowo małej miejscowości w której znajduje się szkoła, szeregu specjalistów z zakresu pracy z autystycznym dzieckiem – jawi się jako zadanie całkowicie nierealistyczne. Organ uchwałodawczy wybiórczo i całkowicie bezkrytycznie przywołał treści analizowanego protokołu kontroli i formułując zarzut braku przeciwdziałania skarżącego niebezpiecznym sytuacjom pochodzącym od autystycznego ucznia – nie uwzględnił ogółu postawy skarżącego przejawianej w tym względzie. Postawa ta natomiast wskazuje, iż skarżący aktywnie działał celem rozwiązania problemu ucznia agresywnego, a wyłącznie opór ze strony opiekuna prawnego tego dziecka wykluczył możliwość wprowadzenia skutecznej zmiany w tym zakresie.

W ocenie Sądu, także argumentacja skargi wniesionej przez samorząd uczniowski (z 18.03.2024 r.) nie wskazuje na wystąpienie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku uprawniającego do natychmiastowego odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora szkoły. Dostrzegając istotną zbieżność argumentacji zawartej w tej skardze z treścią skargi z 27.11.2023 r. złożonej przez wicedyrektora szkoły - odwołać się należy w tym miejscu do zaprezentowanych już wyżej ocen i rozważań odnoszących się do definiowania przez orzecznictwo sądowe przesłanki warunkującej skorzystanie z trybu określonego art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. W istocie, skarga samorządu uczniowskiego zawiera same ogólniki wyrażające niezadowolenie uczniów z organizacji zajęć szkolnych, nie naprowadzając zarazem na występujące w dacie jej złożenia jakiekolwiek rzeczywistej i realnej okoliczności wyjątkowej i nagłej mogącej przemawiać za odwołaniem dyrektora ze stanowiska bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego.

Nie sposób też było przypisać decydującego znaczenia dla stwierdzenia wystąpienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" - kwestii wskazanej w punkcie 3. części historycznej uzasadnienia, tj. skardze rodzica dziecka z 18.03.2024 r. dotyczącej opieszałości w podjęciu decyzji wyrażającej zgodę na indywidualne nauczanie i wykluczenie tego ucznia. Dostrzec należy, że przesłane Sądowi akta nie zawierały powyższej skargi. Z kolei uzasadnienie uchwały nie naprowadza na bliższe okoliczności dotyczącego wskazanego zarzutu, co już samoistnie rodzi wątpliwości odnośnie do jego zasadności. Pewne informacje indywidualizujące tę kwestię odszukać można w znajdującym się w aktach protokole kontroli z 10.04.2024 r. We wnioskach z kontroli stwierdzono, że "dyrektor nie zapewnił uczniowi pomocy nauczyciela współorganizującego proces kształcenia w dniach 1.09. – 25.09.2022 r." Podniesiona zatem okoliczność, mająca stanowić uzasadnienie dla niezwłocznego odwołania skarżącego odnosiła się do okresu sprzed prawie dwóch lat poprzedzających podjęcie zaskarżonej uchwały. Stosownie zaś do przedstawionej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – tak odległa w czasie okoliczność nie mogła być uznana za przypadek "szczególnie uzasadniony" w rozumieniu w.w. przepisu. Takiego charakteru nie miał też wskazana w uchwale sytuacja niezapewnienia uczniowi ciągłości nauczania indywidualnego. Z protokołu kontroli doraźnej wynika, że chodziło o brak indywidualnego nauczania jedynie w dniach: 1 i 4 marca 2024 r. (k. 26). Była to zatem sytuacja incydentalna, niewpływająca szczególnie istotnie na sam proces kształcenia. Nadto podkreślić trzeba, że także w zakresie braku uczestnictwa dziecka w wycieczce szkolnej oceniana skarga dotyczy w istocie jednostkowej sytuacji nierealizującej cechy szczególnie uzasadnionego przypadku.

Odnośnie natomiast do ostatniej z zarzucanych skarżącemu kwestii (wadliwości prowadzenia procesu inwestycyjnego obejmującego wymianę dachu i docieplenie budynku szkoły) zwrócić ponownie należy uwagę na przywołane już na wstępie uzasadnienia poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazujące, iż zasadniczo negatywna ocena działalności dyrektora szkoły w zakresie gospodarki finansowej lub inne zaniedbania dotyczące organizacji pracy – nie stanowią okoliczności realizującej przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy (tak wyrok NSA z 23.01.2024 r., sygn. akt III OSK 1035/22). Powyższe świadczy o tym, iż kwestie zaniedbań w procesie inwestycyjnym (brak wpisania inwestycji do prognozy finansowej na kolejny rok, brak naliczania kar umownych wykonawcy, itp.), nie mogły samoistnie rzutować na odwołanie skarżącego z funkcji dyrektora. Z akt wynika przy tym, że zagadnienia związane z dostrzeżonymi przez organ prowadzący nieprawidłowościami procesu inwestycyjnego – omawiane były już podczas spotkania skarżącego z przedstawicielami organu prowadzącego w dniu 14.12.2023 r. (k. 99). W tej dacie organ dysponował już wiedzą o nieprawidłowościach realizacji inwestycji, a mimo powyższego uznał za celowe jedynie pouczenie skarżącego i podjęcie pewnych działań naprawczych (por. punkty 1-4 protokołu z 14.12.2023 r., k. 100). Samo natomiast wystąpienie pokontrolne organu z 11.04.2024 r. (k. 49) zawierało – poza opisem stwierdzonych uchybień (brak nadzoru skarżącego nad ich prawidłowym i terminowym wykonaniem zadania, brak naliczania kar umownych dla wykonawcy mimo naruszeń umownych, brak prowadzenia procesu inwestycyjnego w sposób zapewniający ciągłość jego finansowania, brak podjęcia działań w zakresie wpisania zadań do Wieloletniej Prognozy Finansowej) – zobowiązanie skarżącego do podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania nieprawidłowości oraz poinformowania dyrektora Biura Audytu i Kontroli – w terminie 10 dni od dnia otrzymania wystąpienia – o sposobie i terminie realizacji zaleceń. W tym aspekcie dostrzec trzeba, że z akt nie wynika, aby przedmiotowe zalecenie pokontrolne zostało w ogóle doręczone skarżącemu i aby mógł on zająć stanowisko i odnieść się do stawianych mu zarzutów. Skoro nie ma w aktach informacji co do tego, czy dokument ten został skarżącemu doręczony, to nie sposób zakładać, że skarżący mógł podjąć realną obronę względem postawionych mu zarzutów, a tym bardziej wdrożyć zalecenia pokontrolne, w szczególności jeśli uwzględni się, że w dacie ich formułowania, jak też w dacie wydawania zaskarżonej uchwały, skarżący przebywał na urlopie/zwolnieniu lekarskim. Sąd orzekający w niniejszej sprawie wyraża pogląd, iż w postępowaniu o odwołanie z funkcji dyrektora szkoły w trybie natychmiastowym powinny być skarżącemu zapewnione podstawowe gwarancje w postaci prawa do bycia wysłuchanym oraz prawa do odniesienia się do stawianych zarzutów. Zdaniem Sądu, prawa te tkwią immanentnie w zasadzie demokratycznego państwa prawnego i nawet bez istnienia szczegółowej regulacji w tym zakresie powinny zostać zastosowane przez organ. Sąd podziela prezentowany w doktrynie pogląd, w świetle którego zasady prawdy obiektywnej, interesu społecznego, słusznego interesu obywateli, a także zasada wysłuchania wyrażają wartości ogólne dla całego systemu prawa, a zatem wartości, na których opiera się cały porządek prawny (por. M. Zdyb, J. Stelmasiak, Zasady ogólne kodeksu postępowania administracyjnego. Orzecznictwo Sądu Administracyjnego z komentarzem, Lublin 1992, s. 5-6), a w rezultacie powinny być realizowane we wszystkich postępowaniach prowadzonych przez organy administracji publicznej z udziałem podmiotów zewnętrznych (tak wyrok WSA w Krakowie z 27.11.2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1005/24). W rezultacie, za zasadny Sąd uznał zarzut pozbawienia skarżącego prawa do bycia wysłuchanym i prawa do obrony. Nie można bowiem wykluczyć tego, że zaprezentowanie przez skarżącego własnej oceny tudzież przedstawienie dowodów, mogłoby istotnie rzutować na ocenę trafności zarzucanych mu zaniedbań w procesie inwestycyjnym.

Niezależnie od zaprezentowanych wyżej rozważań i ocen analizowanej kwestii wskazać należy, iż w istocie sformułowane przez organ zalecenia pokontrolne w związku z prowadzoną w szkole inwestycją nie naprowadzają na wystąpienie zaniedbań nieodwracalnych, czy skutkujących tak daleko idącymi konsekwencjami dla szkoły w sferze finansowej, że zagrażającymi jej dalszemu istnieniu. Wszak dostrzec trzeba, że oceniany dokument zawiera wyłącznie wymóg "wyeliminowania dostrzeżonych nieprawidłowości". Z akt nie wynika, czy np. kary umowne, których skarżący miał zaniechać naliczenia – nie mogą być aktualnie wyegzekwowane, a środki na realizowaną inwestycję pozyskane. Sama kontrolowana uchwała także nie dostarcza wiedzy odnośnie do nadanej przez organ uchwałodawczy kwalifikacji ustalonych uchybień w procesie inwestycyjnym – jako przypadku tak szczególnego, wyjątkowego, że skutkującego nieodzownością podjęcia decyzji o odwołaniu skarżącego ze stanowiska bez wypowiedzenia.

Reasumując, w ocenie Sądu żaden z zawartych w uchwale zarzutów stawianych skarżącemu nie dawał podstaw do zastosowania trybu nadzwyczajnego odwołania go ze stanowiska dyrektora w czasie trwania roku szkolnego. Odwołując się do orzecznictwa sądowego końcowo podkreślić bowiem trzeba, że negatywna ocena działalności dyrektora szkoły przez organ prowadzący, zaniedbania dotyczące organizacji pracy szkoły, zwłaszcza odmienna koncepcja prowadzenia placówki oświatowej, czy też nawet konflikt z organem prowadzącym szkołę lub współpracownikami nie mieszczą się w pojęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" i nie uzasadniają odwołania osoby sprawującej funkcję kierowniczą w szkole szkoły w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia (por. wyrok NSA z 20.10.2022 r., sygn. III OSK 6593/21). Czynione skarżącemu zarzuty mogłyby być ewentualnie podstawą do przeprowadzenia oceny jego pracy przez organ nadzoru i na tej podstawie potencjalnie prowadzić do zastosowania innego trybu odwołania.

Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała została wydana z istotnym naruszeniem prawa materialnego, a w konsekwencji na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a.) stwierdził jej nieważność.

O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku, na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje również wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego w postępowaniu sądowym, które zostało ustalone w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964).