Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Masternak - Kubiak Sędziowie: Sędzia WSA Marcin Miemiec Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Protokolant: Krzysztof Caliński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2005 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Anny Głowacińskiej sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.

We wniosku z dnia [...] r. H. O. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. o udzielenie pomocy pieniężnej na zakup żywności i lekarstw, ponieważ nie posiada środków utrzymania.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w W. na podstawie art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ) odmówił H. O. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności i leków oraz specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji organ pomocy stwierdził, że dochód wnioskodawczyni wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 461 zł, w związku z czym nie przyznano zasiłku celowego. Pomimo niepełnosprawności wnioskodawczyni nie przyznano również specjalnego zasiłku celowego, ponieważ środki społeczne są nie wystarczające do przyznania świadczeń wszystkim osobom domagającym się pomocy. Sytuacja ta zmusza Ośrodek do rygorystycznego stosowania przepisów i przyznawania świadczeń najbardziej potrzebującym, wielokrotnie w symbolicznym wymiarze.

W odwołaniu wnioskodawczyni zarzuciła, że organ pomocy nie wyjaśnił, w jaki sposób ustalił wysokość jej dochodu, a ustalenia te nie odzwierciedlają jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Kwota [...] zł uzyskana przez wnioskodawczynię ze sprzedaży mieszkania została darowana siostrze, co umożliwiło siostrze uiścić podatek od spadku oraz koszty sądowe związane z wpisem prawa własności lokalu mieszkalnego do księgi wieczystej. W dacie ubiegania się o zasiłek celowy wnioskodawczyni nie posiadała majątku i dochodu, toteż zamieszkuje u swojej siostry. Organ pomocy kwestionuje prawo wnioskodawczyni do uzyskania pomocy w oparciu o ogólnikowe, niczym nie uzasadnione stwierdzenie, że inne osoby bardziej potrzebują owej pomocy. Zainteresowana wskazała również na przypadki nadużywania przez pracowników pomocy społecznej prawa do kontrolowania sposobu wykorzystywania przez uprawnionych środków społecznych postawionych im do dyspozycji, a także uprawnień związanych z powinnością przeprowadzania wywiadu środowiskowego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśniając że wnioskodawczyni uzyskała w [...] r. kwotę [...] zł z tytułu sprzedaży nieruchomości położonej w W. przy ul K. [...]. Kwota ta podzielona na 12 części stanowi dochód powodujący przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Bez znaczenia jest, w jaki sposób kwota ta została rozdysponowana przez stronę. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego wnioskodawca może ubiegać się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Jednakże przyznanie tego zasiłku jest fakultatywne i zależy od wystąpienia szczególnych okoliczności oraz od sytuacji finansowej organu pomocy społecznej. Z przedstawionej analizy posiadanych środków wynika, że Ośrodek Pomocy posiada ograniczone środki finansowe na realizację zadań o charakterze nieobowiązkowym, w ostatnim okresie wzrosła i ciągle rośnie liczba osób kwalifikujących się do pomocy społecznej, a posiadane środki na zaspokojenie potrzeb są niewystarczające, nawet dla osób kwalifikujących się do pomocy.

W skardze na decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując że sposób zadysponowania pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży mieszkania nie może być pomijany przy ocenie okoliczności niniejszej sprawy. Kwota [...] zł pierwotnie miała być przeznaczona na darowiznę dla siostry w zamian za ustanowienie na rzecz skarżącej służebności mieszkania. Ostatecznie jednak skarżąca zdecydowała się kupić od niej mieszkanie za wzmiankowaną kwotę, przy potrąceniu z ceny sprzedaży wartości udziału spadkowego, jaki przypadł skarżącej. Skoro kwota uzyskana ze sprzedaży mieszkania zostaje przeznaczona na zakup innego mieszkania, a więc służy zaspokojeniu elementarnych potrzeb życiowych, a nie zostaje lekkomyślnie roztrwoniona, nie można twierdzić, że nie ma znaczenia na co zostają wydane pieniądze. Odmienny pogląd prowadziłby do absurdalnych wniosków, w myśl których osoba potrzebująca pomocy nie mogłaby pod rygorem utraty otrzymywanej do tej pory pomocy dążyć do choćby nieznacznego poprawienia swojej sytuacji bytowej. Postępowanie mające na celu zawarcie transakcji zakupu mieszkania jest bliskie zakończenia. Ponadto skarżąca wskazała na sprzeczność tkwiącą w rozumowaniu mającym usprawiedliwić odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego brakiem środków i liczbą uprawnionych, których to twierdzeń przy lakonicznym wywodzie organu nie sposób zweryfikować. Skarżąca zarzuciła również, że "nagminne przypadki przeprowadzania swoistych rewizji w mieszkaniu skarżącej przez aroganckich pracowników socjalnych" są upokarzające i nie znajdują podstaw w przepisach prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Sąd rozpatrujący sprawę w pierwszej kolejności rozważa zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, gdyż merytoryczna ocena decyzji możliwa jest jedynie, gdy przy jej wydaniu organy nie uchybiły procedurze regulującej postępowanie administracyjne.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego na zakup żywności i leków oraz odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Skarga na decyzję jest zasadna.

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną pomiędzy stronami jest fakt uzyskania przez skarżącą przychodu w wysokości [...] zł ze sprzedaży lokalu mieszkalnego w dniu [...] r. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( ... ) przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony ( art. 8 ust. 11 pkt 1 cyt. ustawy ). Wobec powyższego organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na przekroczenie kwoty kryterium dochodowego. Natomiast okoliczność przeznaczenia całości przychodu uzyskanego ze sprzedaży wymagającego remontu lokalu mieszkalnego na zakup udziału w lokalu mieszkalnym stanowiącym przedmiot spadku ( jeżeli znajdzie to potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy ) może podlegać rozważeniu jako jedna z okoliczności składających się na "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest od ustalenia przez organ pomocy społecznej, że sytuacja osoby ubiegającej się o pomoc stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek".

Organy orzekające w sprawie uznały przypadek H. O. za szczególny, ponieważ występują szczególne okoliczności, takie jak niepełnosprawność skarżącej, choroba i wydatki związane z leczeniem. Odmowa przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego nastąpiła z uwagi na niewystarczające środki finansowe ośrodka pomocy społecznej i przyznawanie świadczeń tylko osobom najbardziej potrzebującym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że " z przedstawionej analizy posiadanych środków wynika, że Ośrodek posiada ograniczone środki finansowe na realizację zadań o charakterze nieobowiązkowym, w ostatnim okresie wzrosła i ciągle rośnie liczba osób kwalifikujących się do pomocy społecznej, a posiadane środki na zaspokojenie potrzeb są niewystarczające nawet dla osób kwalifikujących się do pomocy". W aktach sprawy brak jest jednak wspomnianej w uzasadnieniu Kolegium analizy środków finansowych ośrodka pomocy społecznej.

Należy wskazać, że stosownie do art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. ) decyzja powinna zawierać między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa ( art. 107 § 3 k.p.a. ). W pewnych okolicznościach organ może odstąpić od uzasadnienia. Można odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony; nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania ( art. 107 § 4 k.p.a. ).

W rozpatrywanej sprawie decyzje organów obu instancji, a zwłaszcza decyzja Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. nie spełniają wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie nie wystąpiły przesłanki zwalniające organy z obowiązku sporządzenia uzasadnienia wymienione w art. 107 § 4 k.p.a.

Należy podkreślić, że w przypadku specjalnego zasiłku celowego przepisy ustawy o pomocy społecznej nie nakładają na organy pomocy społecznej obowiązku jego przyznania, lecz stanowią, że zasiłek ten może zostać przyznany. Oznacza to, że kwestia przyznania zasiłku została pozostawiona uznaniu organów pomocy społecznej. Uznanie to nie może mieć dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osoby potrzebującej pomocy oraz możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej, który musi zadbać także o potrzeby innych osób oczekujących i wymagających pomocy.

Organy obu instancji, odmawiając skarżącej przyznania zasiłku z powodu braku środków finansowych stwierdziły, że spełnia ona wszystkie przesłanki z art. 41 ustawy o pomocy społecznej do przyznana tego zasiłku. W ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd zobowiązany był więc do rozważenia, czy w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji rzeczywiście nie dysponował niezbędnymi środkami finansowymi do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pomocy społecznej powinna jednoznacznie wynikać z ustaleń dokonanych przez organ. Samo stwierdzenie braku takich środków jest niewystarczające, bowiem organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, aby należycie i dokładnie ustalić stan faktyczny (art. 7 i 77 k.p.a.). Twierdzenia organów, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w W. nie dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi na wypłatę świadczeń o charakterze fakultatywnym jest jedynie ogólnikowym stwierdzeniem bez jakiegokolwiek poparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Jak już powyżej wskazano przepisy postępowania administracyjnego w art. 107 k.p.a. wskazują wymagania, jakim powinien odpowiadać akt administracyjny. Niezachowanie tych wymagań powoduje dotknięcie decyzji wadami, do których należy zaliczyć między innymi wadliwość uzasadnienia decyzji, polegającej na tym, że organ nie wskazał dowodów, na podstawie których ustalił fakty, będące podstawą rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.).

W tych okolicznościach Sąd uchylił decyzje organów obu instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie zawarte w pkt II oparto o art. 152 cyt. ustawy.