Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia doradcy podatkowego [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 440/16 w zakresie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skarg [...] na decyzje Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 440/16 po rozpoznaniu wniosku doradcy podatkowego [...] (dalej: pełnomocnik) o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i zwrot wydatków w sprawie ze skarg [...] na decyzje Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 7 749 zł oraz kwotę 173,72 zł tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków, na środki transportu (pkt I). Natomiast w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi oraz wydatków poniesionych na opłatę skarbową od pełnomocnictwa substytucyjnego oddalił wniosek (pkt II).

Uzasadniając motywy miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika Sąd I instancji podkreślił, że sprawa jest jedną z wielu rozpoznawanych przez sądy obu instancji. Sprawy ze skarg [...] dotyczą w przeważającej części określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów różnych marek, w zależności od postępowania. Sprawy te są rodzajowo takie same, a analiza faktyczno – prawna podejmowanej w nich materii jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne, o czym świadczy fakt, że praktycznie zarzuty sformułowane w poszczególnych skargach i skargach kasacyjnych są identyczne. Dodatkowo wynagrodzenie pełnomocnika przyznane za postępowanie przed sądem I instancji uwzględniało już nakład pracy doradcy podatkowego i jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie WSA kolejne wywody pełnomocnika stanowiły jedynie uzupełnienie wcześniejszych argumentów odnośnie zagadnień z zakresu prawa materialnego. Udział w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie powodował więc konieczności analizy nowych problemów prawnomaterialnych. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia Sąd I instancji uwzględnił również aspekt fiskalny tj. finansowy interes Państwa podkreślając, że trudne za reprezentację z urzędu w takich samych rodzajowo sprawach przyznawać pełnomocnikowi każdorazowo pełną stawkę wynagrodzenia. Powyższe w ocenie WSA uzasadniało przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną stronie z urzędu w wysokości 25% należnej stawki.

W kwestii zwrotu "niezbędnych, udokumentowanych wydatków", wyliczonych przez doradcę podatkowego, Sąd I instancji rozróżnił i odrębnie zanalizował zwrot kosztów przejazdu a odrębnie zwrot za nocleg w hotelu. W ocenie WSA cena przelotu samolotem oraz przejazd pociągiem mieszczą się w kwotowych ramach "niezbędnych wydatków" poniesionych w związku z dojazdem na rozprawę w porównaniu do hipotetycznych kosztów podróży samochodem.

Odnosząc się do wydatków poniesionych na hotel Sąd I instancji uznał, że nie są one niezbędne w realiach niniejszej sprawy. Przedstawiona kwota noclegu w hotelu odbiega od przeciętnych cen noclegów i jest stosunkowo wysoka w polskich realiach. WSA wskazał, że "niezbędność" odnosi się do konieczności przenocowania pełnomocnika, wywołanej ewidentnym brakiem połączeń komunikacyjnych i nie może być utożsamiana z noclegiem, którego koszty przekraczają zwyczajną, przeciętną, wartość noclegu w danym miejscu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł doradca podatkowy [...] domagając się jego zmiany poprzez:

- odrębne rozstrzygnięcie (w odrębnych punktach sentencji jednego dokumentu) w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej z urzędu po pierwsze, za świadczenie pomocy prawnej z urzędu w II instancji sądowoadministracyjnej oraz po drugie, za to samo świadczenie w I instancji sądowoadministracyjnej;

- przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej na zasadzie prawa pomocy przed sądem II instancji w zakresie w jakim złożono skargę kasacyjną według stawki, o której mowa w § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. 2011, nr 31, poz. 153 – dalej: rozporządzenie) przy niestosowaniu art. 250 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu administracyjnym (tj. Dz.U. 2016, poz 718 z poźn. zm., dalej: ppsa) tj. w wysokości 75% przyznanego wynagrodzenia postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r., I SA/Kr 1630/13 tj. w wysokości adekwatnej do nakładu pracy pełnomocnika i jego przyczynienia się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, biorąc od uwagę rozstrzygnięcie Sądu II instancji w tej sprawie;

- zwrot pełnomocnikowi kwoty niezbędnych wydatków, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w tym również poniesionych na zakwaterowanie w hotelu w Warszawie jako, co wynika z uzasadnienia postanowienia w sprawie będącego przedmiotem zaskarżenia niespornym jawi się niezbędność tego wydatku, związane ze świadczeniem pomocy prawnej w II instancji;

ewentualnie o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie.

Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucił naruszenie:

I. art. 258 § 1 i 2 pkt 8 w zw. z art. 250 § 1, art. 260 zd. 1 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r.) ppsa oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia poprzez nierozstrzygnięcie w zaskarżonym postanowieniu odrębnie (w odrębnych punktach sentencji jednego dokumentu) o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej z urzędu po pierwsze, za postępowanie drugoinstancyjne, po drugie, za postępowanie pierwszoinstancyjne, tym samym pominięcie odrębności nakładu pracy pełnomocnika i jego wkładu w przyczynienie się do rozstrzygnięcia spraw sądowoadministracyjnych w dwóch odrębnych instancjach sądowoadministracyjnych.

II. § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia przez błędne jego zastosowanie polegające na odmowie zwrotu pełnomocnikowi niezbędnych wydatków poniesionych na hotel.

III. art. 250 § 2 w zw. z art. 209 ppsa przez błędne jego zastosowanie, pomimo że WSA w Krakowie brak jest przydanej kompetencji do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w II instancji w przypadku złożenia skargi kasacyjnej.

IV. art. 141 § 4 zd. 1 ppsa w zw. z art. 166 ppsa poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu postanowienia WSA w Krakowie przesłanek uzasadniających tożsame miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu za I oraz II instancję sądowoadministracyjną, uniemożliwiając tym samym NSA instancyjną kontrolę zaskarżonego postanowienia, które zawiera jedno rozstrzygnięcie w zakresie zarówno I jak i II instancji sądowoadministracyjnej;

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik kwestionuje rozstrzygnięcie w zakresie miarkowania wynagrodzenia za pomoc prawna świadczoną z urzędu w II instancji, jak również wskazuje na konieczność orzeczenia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w I i II instancji sądowoadministrcayjnej w dwóch odrębnych rozstrzygnięciach. Pełnomocnik wskazuje na błędne rozstrzygnięcie w zakresie oddalenia wniosku o zwrot kosztów noclegu w hotelu podkreślając, że koszty przelotu wraz z noclegiem stanowiły ekonomiczniejszą opcję niż codzienne dojazdy do Warszawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy podnieść, że przepisem, który reguluje zwrot kosztów postępowania jest art. 200 ppsa, który stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Ponadto należy mieć na uwadze treść art. 205 § 1 oraz § 2 ppsa, zgodnie z którym do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdu i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego (§ 1), natomiast do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 2).

Z powyższych uregulowań wynika zatem wyraźnie, że zwrot kosztów postępowania musi nastąpić w "niezbędnym" zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd I instancji przy ustalaniu wysokości zasądzanego wynagrodzenia dla pełnomocnika wziął pod uwagę charakter spraw oraz wkład pracy doradcy podatkowego ustanowionego z urzędu w przyczynieniu się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia spraw.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla ponadto, że powołana przez Sąd I instancji podstawa prawna wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej kwestii jest prawidłowa. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia, Sąd I instancji ocenił niewielki wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy i zasądził na jego rzecz częściowy zwrot kosztów. W uzasadnieniu Sąd I instancji zawarł szczegółowe wyliczenie wynagrodzenia podkreślając, że jest to tylko jedna z bardzo dużej ilości spraw skarżącego dotyczących właściwie identycznego zagadnienia prawnego.

Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut ujęcia rozstrzygnięcia w odrębnych punktach. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji badał i wziął pod uwagę zarówno postępowanie I jak i II instancyjne, wskazując powody swojego rozstrzygnięcia. Natomiast ujęcie rozstrzygnięcia w jednym punkcie sentencji stanowi wyłącznie kwestię techniczną, która nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy.

Argumentacja pełnomocnika przedstawiona w zażaleniu dotycząca konieczności skorzystania z noclegu również nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci zmiany zaskarżonego postanowienia. NSA w pełni podziela argumentację Sądu I instancji, że przy przyznawaniu pełnomocnikowi zwrotu tego rodzaju wydatków, należy kierować się racjonalizmem, podstawowymi zasadami wiedzy oraz doświadczenia życiowego, tak aby nie naruszać, w sposób oczywisty, interesu budżetu państwa, który przy nieuwzględnieniu tych postulatów, w sposób nieproporcjonalny i nieekwiwalentny, wypłacałby koszty koniecznego noclegu pełnomocnika, wybranego przez niego w sposób dowolny. Zatem Sąd I instancji nie miał prawnych podstaw do miarkowania zwrotu tych wydatków, co uzasadniało oddalenie wniosku o zwrot kosztów w sytuacji uznania ich za zawyżone.

W orzecznictwie wskazuje się, że opłata skarbowa od pełnomocnictwa stanowi niezbędny wydatek (zob. postanowienie NSA z 15 maja 2015 r., sygn. akt I OZ 106/15; uchwała Sądu Najwyższego z 12 marca 2003 r., sygn. akt III CZP 2/03, OSNC 2003/12/161). Nie można jednak przyjmować, że powyższe stanowisko będzie odnosiło się automatycznie do pełnomocnictwa substytucyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenę wydatków poniesionych w celu ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego należy zawsze rozpatrywać z uwzględnieniem kryterium niezbędności określonego wydatku, o którym stanowi art. 250 § 1 ppsa mając na uwadze uwarunkowania konkretnej sprawy. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji konieczność tych wydatków nie została bowiem w ogóle przez wnioskodawcę wykazana.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.