Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawą a powiatem w. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej postanawia: wskazać powiat w. jako właściwy w sprawie.

Pismem z 22 listopada 2024 r. Prezydent m.st. Warszawy, działający w imieniu Miasta Stołecznego Warszawy (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawą a powiatem w. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego N.H.umieszczonego w pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z 19 września 2024 r. Sąd Rejonowy w W. IV Wydział Rodziny i Nieletnich umieścił małoletniego w pieczy zastępczej w trybie natychmiastowym. W ocenie wnioskodawcy w realiach sprawy nie można uznać, że matka dziecka zamieszkuje na terenie Warszawy, a zatem ustalenie właściwości miejscowej powinno nastąpić na podstawie miejsca jej zameldowania, które znajduje się na obszarze powiatu w.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa.

Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawą a powiatem w. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego N.H. umieszczonego w pieczy zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 19 września 2024 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego we W., sygn. akt IV Nsm 611/24.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 kc).

Z akt sprawy wynika, że małoletni urodził się 30 sierpnia 2024 r. w Mazowieckim Szpitalu (...) Sp. z o.o. w Warszawie i do tej pory przebywa w wyżej wymienionej placówce. Matka dziecka – K.H. – zamieszkuje przy ul. (...) w Warszawie, przy czym pod wskazanym adresem znajduje się hotel pracowniczy w którym zamieszkuje jej partner, a gdzie ona sama przebywa jedynie grzecznościowo. Jak trafnie wskazał wnioskodawca, hotel pracowniczy jest przeznaczony do tymczasowego pobytu osób, nawet jeżeli w niektórych przypadkach pobyt ten ma charakter długotrwały, niewątpliwie instytucja tego rodzaju nie służy natomiast do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Tym samym nie można uznać, że to pod powyższym adresem K.H. ma stałe miejsce pobytu. Nie pozwala to przyjąć, że w świetle dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy miejsce zamieszkania matki dziecka, a zarazem także małoletniego, znajduje się na obszarze Miasta Stołecznego Warszawy.

Wobec braku możliwości ustalenia na podstawie akt sprawy miejsca zamieszkania małoletniego, należy odwołać się art. 191 ust. 1 upz. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku z systemu PESEL, małoletni N.H. zameldowany jest pod adresem: (...). Powyższa miejscowość znajduje się na obszarze powiatu w.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.