Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 497/20 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 24 sierpnia 2020 r. nr 0601-IEE-1.711.161.2020.2 UNP: 0601-20-083519 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 3 lutego 2021 r., I SA/Lu 497/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M.B. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 24 sierpnia 2020 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji.

W uzasadnieniu wyroku, Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była zasadność odmowy przez organ zwolnienia z egzekucji zabudowanej budynkiem mieszkalnym działki gruntu zajętej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, położonej w P. przy ul. K. [...], w związku z wnioskiem strony o zwolnienie wierzytelności z egzekucji. Zwolnienie z egzekucji nieruchomości w opinii skarżącego miało pozwolić na podjęcie dalszych kroków związanych ze spłatą zadłużenia oraz w konsekwencji odzyskanie płynności finansowej. Sąd ten podkreślił, że podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". WSA w Lublinie doszedł do przekonania, że organy słusznie stwierdziły, iż skarżący nie wykazał aby "jego ważny interes" przemawiał za zwolnieniem z egzekucji przedmiotowej nieruchomości. Skarżący nie wskazał także innych składników swojego majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić egzekucję. Aby określony składnik majątku został zwolniony z egzekucji zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że instytucja zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego służy wyłącznie zmniejszeniu dla zobowiązanego uciążliwości prowadzonej egzekucji, a ochrona interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Sąd ten podał, że skarżący uzasadniał, że przedmiotową nieruchomość zamieszkuje jego rodzina, a postępowanie organu egzekucyjnego może doprowadzić do jej wyprowadzki, przymusowej eksmisji, co mogłoby być traumatyczne dla członków rodziny, a nawet samo upublicznienie informacji o sprzedaży nieruchomości mogłoby być trudne. WSA w Lublinie uznał, że w tym kontekście nie sposób zarzucić błędu organowi, który nie neguje, że w subiektywnym przekonaniu skarżący ma ważny interes w zwolnieniu zajętej nieruchomości spod egzekucji, jednakże wskazuje, że o istnieniu "ważnego interesu" decydują kryteria zobiektywizowane i zaznacza, iż w przypadku skarżącego nie zaistniały okoliczności nadzwyczajne i wyjątkowe. W rozpatrywanej sprawie egzekucja była wynikiem nieregulowania należnych Skarbowi Państwa zobowiązań podatkowych związanych z działalnością gospodarczą skarżącego. Nie była wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego, ale związana była z ryzykiem ponoszonym przy prowadzeniu takiej działalności. Sąd ten zauważył także, że nie jest w pełni spójna i nie przekonuje argumentacja wniosku skarżącego co do jego intencji i planów wobec nieruchomości objętej egzekucją. Mając powyższe na uwadze, sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że organy w okolicznościach sprawy dokonały prawidłowej wykładni pojęcia nieostrego "ważnego interesu zobowiązanego" zawartego w art. 13 § 1 u.p.e.a., uznając, że mimo dolegliwości dla skarżącego wynikających z zajęcia nieruchomości, przesłanka ta nie została spełniona. W takiej sytuacji, zgodnie z treścią art. 13 § 1 u.p.e.a. organy działały w warunkach związania, tzn. mogły podjąć wyłącznie rozstrzygnięcie odmawiające zwolnienia z egzekucji. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, tj. ze zm.): dalej: "p.p.s.a." złożył pełnomocnik skarżącego, zaskarżając wyrok w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 145 § 2 p.p.s.a., przez nieuwzględnienie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, pomimo naruszenia przez organy podatkowe zarówno pierwszej jak i drugiej instancji przepisów prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, tj. ze zm.) - dalej jako "k.p.a." w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, nadto polegające na błędnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego co w konsekwencji spowodowało odmowę zwolnienia spod egzekucji nieruchomości należącej do skarżącego;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące błędnym uznaniem, iż skarżący nie wykazał przesłanki istnienia ważnego interesu w zwolnieniu spod egzekucji administracyjnej nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a., pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i na zasadzie art. 188 p.p.s.a. rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także wniósł o zasądzenie od zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., oraz zarządzenia Przewodniczącego III Wydziału Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r. z uwagi na brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy stacjonarnej, a także na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Poinformowano strony o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, składzie orzekającym i terminie posiedzenia niejawnego oraz pouczono o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

Niezasadne są zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organy miały wprawdzie obowiązek gromadzenia i uzupełniania materiału dowodowego, ale jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenia, że stan ten podpadał pod hipotezę art. 13 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

Prawo żądania zwolnienia określonej rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji (art. 13 u.p.e.a.) przysługuje wówczas, gdy w ocenie skarżącego nie powinna być prowadzona egzekucja z zajętej rzeczy lub prawa. Przedmiotem zaskarżenia w odniesieniu do wniosku o zwolnienie rzeczy lub prawa spod egzekucji nie jest zatem czynność zajęcia, ale stan prawny powstały w wyniku zajęcia. Motyw złożenia wniosku stanowi ocena podmiotu składającego wniosek, że utrzymywanie stanu zajęcia nie jest prawnie dopuszczalne lub nie jest właściwe z określonych powodów (por. Przybysz Piotr Marek, Administracyjne środki prawne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, e/LEX). Koniecznym przy tym jest zachowanie równowagi pomiędzy osiągnięciem celu egzekucji a dążeniem do poszanowania interesu zobowiązanego. Jednocześnie należy brać pod uwagę to, że orzekanie w tych sprawach opiera się na uznaniu administracyjnym (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, C.H. Beck, W-wa 2021, s. 114 i nast.). Oznacza to, że nawet wypełnienie przesłanek nie przesadza jeszcze o obowiązku zwolnienia z egzekucji nieruchomości skarżącego, a w orzecznictwie wyrażono pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r., I GSK 1269/23). Mimo braku w art. 13 § 1 u.p.e.a. wyraźnego uzależnienia zwolnienia określonego składnika spod egzekucji od zgody wierzyciela, ale mając na uwadze, że zwolnienie z egzekucji nie powinno doprowadzić do niemożności zaspokojenia wierzyciela, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r, I GSK 781/23).

Niezasadnie zatem skarżący opierając swój wywód na istnieniu ważnego interesu, o jakim mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. pominął istotne kwestie, jakimi był brak przedstawienia innego, zamiennego majątku, z jakiego mógł zaspokoić się wierzyciel, co miało swe znaczenie dla oceny, że zwolnienie to byłoby zrównoważone dla celu egzekucji (skuteczności i szybkości). Swoje argumenty skarżący oparł o przewidywania możliwości uzyskania bardziej korzystnych warunków sprzedaży nieruchomości dokonanej przez niego. Niemniej nie jest to wystarczające dla uznania, że odmowa zwolnienia była odmową dowolną. Skarżący nie dotrzymał terminu zapłaty podatku i tak powstały dochodzone zaległości. Wówczas mógł dokonać czynności, jakie wskazuje obecnie. Możliwość przymusowego dochodzenia daje obiektywnie lepsze efekty spłaty długu. Tak też prawidłowo ocenił wniosek organ, a za nim Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Przyjęcie z kolei wskazanego sposobu rozumienia poddanych analizie przepisów prawa materialnego przesądzało o zakresie postępowania dowodowego w postępowaniu podatkowym. Wykładnia art. 13 u.p.e.a. miała w związku z tym decydujące znaczenie dla oceny sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego. Przyjęcie, że brak poddania pod egzekucję innych składników majątkowych niż nieruchomość, której zwolnienia oczekiwano oznacza, że zbędne były dalsze czynności postępowania dowodowego, które za istotne uważała strona skarżąca. Należy podkreślić, że zasadniczo to nie braki materiału dowodowego czy jego ocena wykraczająca poza zasadę swobodnej oceny dowodów była przyczyną sformułowanych zarzutów, a ocena faktów odmienna niż oczekiwał tego skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał w związku z tym sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 145 § 2 p.p.s.a. i z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a., gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął jako istotny brak wykazania innego składnika majątku, który mógłby posłużyć do zaspokojenia wierzyciela. Wynikało to z konieczności odczytania tego przepisu w zgodzie z celem egzekucji.

Mając na względzie powyższe oraz art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Mirella Łent Krzysztof Winiarski Wojciech Stachurski