II SA/Rz 130/16 - Wyrok

Data orzeczenia	2016-10-26	
Data wpływu	2016-02-10	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie	
Sędziowie	Joanna Zdrzałka /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Zaborniak
Piotr Godlewski	
Symbol z opisem	6321 Zasiłki stałe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2016 nr 0 poz 718; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2016 nr 0 poz 930; art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 4, art art. 11 ust. 2, art. 37 ust. 1 pkt 1; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2016 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego -skargę oddala-	
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2015 r. SD zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie zasiłku stałego. Uzasadniając zgłoszone żądanie wskazał na swoją niepełnosprawność oraz trudną sytuacje materialno - bytową.

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku stałego.

Podał, że w toku postępowania dzieci skarżącego, jako zstępni zobowiązani do alimentacji złożyły oświadczenie, że wnioskodawca jest osobą od wielu lat nadużywającą alkoholu. Nadużywanie alkoholu było powodem rozwiązania małżeństwa skarżącego, ograniczenia mu władzy rodzicielskiej, a także skazania na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Z informacji uzyskanych od dzieci skarżącego wynikało również, że skarżący pracuje dorywczo oraz osiąga dochody z tytułu sędziowania meczów piłki nożnej. Od Dyrektora NZOZ Ośrodka Profilaktyki Uzależnień uzyskano zaś informację, że w 2008 r. u skarżącego zdiagnozowano zespół zależności alkoholowej. Wówczas skarżący nie ukończył leczenia, natomiast w dniu 8 września 2015 r. zgłosił się do ww. jednostki żądając zaświadczenia, że nie potrzebuje już leczenia.

W tym stanie rzeczy, w ocenie organu brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Wprawdzie SD jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy, której dochód jest niższy od kryterium osoby samotnie gospodarującej, jednakże obowiązkiem osoby ubiegającej się o wsparcie pomocy społecznej, wynikającym z art. 2, art. 3 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.", jest aktywne współdziałanie w zmianie swojej sytuacji, a takiej aktywności brak po stronie skarżącego. Skarżący złożył bowiem nieprawdziwe oświadczenie w zakresie występowaniu u niego uzależnienia od alkoholu, jak również nie zrealizował postanowień kontraktu socjalnego, którym zobowiązał się do rozpoczęcia procesu diagnostycznego w zakresie uzależnienia. Nie korzystając z propozycji pomocy organu, skarżący wykazuje się przy tym bierną, lecz roszczeniowa postawą, żądając przyznania świadczeń z pomocy społecznej i nie podejmując żadnych działań, które miałyby wykazać jego rzeczywistą sytuację.

W odwołaniu od tej decyzji SD zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez oparcie ustaleń wyłącznie na oświadczeniach złożonych przez jego dzieci. Nie jest prawdą, że nadużywa alkoholu, zaś wyrok skazujący go na karę więzienia uległ już zatarciu, wobec czego fakt jego wydania nie powinien być brany pod uwagę przez organ administracji.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy bezspornie wynika, że skarżący nadużywa alkoholu i nie dotrzymał postanowień kontraktu socjalnego z dnia 8 września 2015 r., gdyż nie zgłosił się na leczenie uzależnienia, a zatem w pełni zasadnie Prezydent odmówił przyznania mu wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, SD wniósł o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji SKO w [...]. Powtarzając zarzuty sformułowane we wniesionym odwołaniu, zarzucił wydanie decyzji na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Podał, że nie nadużywa alkoholu, a twierdzenie w tym przedmiocie organ opiera wyłącznie na opinii dzieci i jego brata. Nie rozpoczął, ani nie przerwał terapii w ośrodku, gdyż takowej nie potrzebuje. Wskazał na swój stan zdrowia i niechęć pracowników pomocy społecznej do pozytywnego załatwienia jego sprawy, która wynika z błędnej oceny rzeczywistego stanu rzeczy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje tylko wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a –c P.p.s.a. W sytuacji zaś występowania przesłanek przewidzianych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, Sąd stwierdza nieważność takiej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził wskazanych wyżej wad i naruszeń, co skutkowało oddaleniem skargi.

W niniejszej sprawie organy administracji odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku stałego, z powodu szeroko pojętego braku współpracy z organami pomocy społecznej.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z przepisu tego wynika kilka warunków, jakie wnioskodawca winien spełnić, aby uzyskać zasiłek stały – wnioskodawca musi być osobą pełnoletnią, niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy oraz musi spełniać tzw. kryterium dochodowe, rozumiane jako osiąganie dochodów poniżej ustawowo określonej granicy, warunkującej przyznanie pomocy społecznej.

Nie są to jednak jedyne przesłanki warunkujące przyznanie pomocy społecznej, gdyż u.p.s. zawiera szereg regulacji o charakterze ogólnym, uzależniających udzielenie pomocy od zachowania samych zainteresowanych. Pomoc społeczna jest wszak instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Użyte przez ustawodawcę w przytoczonej regulacji sformułowanie "przezwyciężanie oznacza, że beneficjenci pomocy społecznej winni współdziałać z organami i podejmować próby wyjścia z szeroko pojętej trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna jedynie bowiem wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a nie trwale wyręcza beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), zaś potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).

Konkretyzacją opisanej powyżej powinności współdziałania z organami pomocy społecznej jest art. 4 u.p.s., zgodnie z którym "osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.". Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc będzie się ograniczać do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Powinność współdziałania wyznacza określone obowiązki dla świadczeniobiorcy i pracownika socjalnego. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej występuje m.in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązaniu jego problemów. Takie okoliczności mogą powodować odmowę przyznania świadczenia lub wstrzymanie wypłaty świadczeń pieniężnych (I.Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wydanie III. LEX, 2014 – komentarz do art. 4). W art. 11 ust. 2 u.p.s. wymieniono natomiast szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. Okolicznościami takimi są m.in. brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego lub niedotrzymywanie jego postanowień.

W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy w sposób w pełni wystarczający do oceny legalności zaskarżonych decyzji – nie budzi wątpliwości fakt zawarcia ze skarżącym kontraktu socjalnego, z którego ustaleń wynikało, że SD zgłosi się do Ośrodka Profilaktyki i Terapii Uzależnień w [...] celem diagnozy w zakresie ewentualnego uzależnienia od alkoholu. Kwestia oryginalności podpisu pod tym kontraktem została zakwestionowana przez skarżącego, jednakże dopóki ewentualne podrobienie podpisu mnie zostanie stwierdzone w sposób przewidziany przez prawo, nie ma ona wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Ponadto okoliczność ta może być przedmiotem ewentualnego wznowienia postępowania. Za niesporne w ocenie Sądu uznać należy również, że skarżący nie poddał się diagnozie w ww. ośrodku. W tym stanie rzeczy, skoro skarżący nie wywiązał się z postanowień kontraktu socjalnego i nie zgłosił się do Ośrodka Profilaktyki i Terapii Uzależnień w [...] celem diagnozy w zakresie ewentualnego uzależnienia od alkoholu, rozpatrujące sprawę organy, w świetle przytoczonego wyżej art. 11 ust. 2 u.p.s. były uprawnione do wydania decyzji odmownej. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., gdyż jak już wskazano wyżej, są to przesłanki warunkujące uzyskanie konkretnie określonego świadczenia, natomiast aby zainteresowany mógł uzyskać jakiekolwiek świadczenie z pomocy społecznej (w tym zasiłek stały), musi spełniać warunki o charakterze ogólnym – podejmować działania w celu przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej, współpracować z organami pomocy społecznej, w szczególności dotrzymywać zawartych kontraktów socjalnych. Bierna lub negatywna postawa wnioskodawcy może stanowić podstawę do wydania decyzji odmownej.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że nie miały i nie mogły mieć one wpływu na ocenę legalności zaskarżonych decyzji. Sąd administracyjny nie jest bowiem uprawniony do ustalania stanu faktycznego, tym bardziej w zakresie okoliczności, których potwierdzenia lub ustalenia żąda skarżący, nie mających bezpośredniego wpływu na treść zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie oznacza to, że dokonując kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć poza polem widzenia Sądu pozostaje okoliczność czy skarżący istotnie cierpi na uzależnienie od alkoholu. Istotne jest natomiast, w świetle oceny właściwego zastosowania przez organy art. 11 ust. 2 u.p.s., czy skarżący był zobowiązany kontraktem socjalnym do stawienia się i poddania badaniom w Ośrodku Profilaktyki i Terapii Uzależnień w [...] i czy postanowienia tego kontraktu zrealizował.

Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.