VI SAB/Wa 1/07 - Wyrok

Data orzeczenia	2007-11-29	
Data wpływu	2007-01-16	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Ewa Marcinkowska
Izabela Głowacka-Klimas
Magdalena Bosakirska /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6060 Poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin	
Hasła tematyczne	Inne	
Sygn. powiązane	II GSK 359/08	
Skarżony organ	Minister Środowiska	
Treść wyniku	Zobowiązano do dokonania czynności	
Powołane przepisy	Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071; art. 65 & 1; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. Spółka z o.o. z siedzibą w Ł. i S. Spółka z o.o. z siedzibą w W. działających w formie spółki cywilnej I. s.c. na bezczynność Ministra Środowiska w przedmiocie zwrotu nadpłaty kary pieniężnej w górnictwie 1. zobowiązuje Ministra Środowiska do przekazania organowi właściwemu nierozpoznanej części wniosku z dnia [...] czerwca 2005r. H. Spółka z o.o. z siedzibą w Ł. i S. Spółka z o.o. z siedzibą w W. działających w formie spółki cywilnej I. s.c. w przedmiocie zwrotu nadpłaty kary pieniężnej wraz z odsetkami w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia akt organowi; 2. zasądza Ministra Środowiska solidarnie na rzecz H. Spółka z o.o. z siedzibą w Ł. i S. Spółka z o.o. z siedzibą w W. kwotę 355 /trzysta pięćdziesiąt pięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Pismem z dnia 30 listopada 2006r. H. Spółka z o.o. z siedzibą w Ł. i S. Spółka z o.o. z siedzibą w W. działające razem w formie spółki cywilnej I.s.c. wniosły skargę na bezczynność Ministra Środowiska polegającą na niezakończeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia zwrotu nadpłaty z tytułu nienależnie uiszczonej kary pieniężnej w górnictwie oraz na niedokonaniu zwrotu tej nadpłaty, pomimo upływy terminu, o którym mowa w art. 77 § 1 p. 1, lit. a Ordynacji podatkowej /ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Dz. U. nr 8 z 2005r. poz. 60 z późn.zm. dalej nazywana ord. pod./. Do wniesienia tej skargi doszło w następującym stanie faktycznym.

1. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r. Wojewoda O. wymierzył spółkom H. Spółka z o.o. i S. Spółka z o.o. związanym spółką cywilną I.s.c. karę pieniężną w wysokości 2.502.122,50 zł w związku z rażącym naruszeniem koncesji górniczej nr 85/99 z dnia 26 maja 1999r. posiadanej przez I.s.c.

2. Decyzją z dnia [...] marca 2003r. Minister Środowiska, po rozpatrzeniu odwołania spółek, zmienił decyzję I instancji w ten sposób, że nałożył na I. s.c. dwie kary pieniężne w łącznej kwocie 2.508.122,40 zł /1.620.000,00 zł i 888.122,40 zł/ i nakazał ich wpłacenie w 60% na rzecz Gminy P. i w 40% na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej .

3. Dnia 14 kwietnia 2003r. I. s.c. dokonała wpłat 1.504.873,44 zł na rzecz Gminy P. i kwoty1.003.248,96 zł na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

4. Wyrokiem z dnia 30 lipca 2004r. /sygn. akt 6 II SA 1683/03/ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] marca 2003r., a skarga kasacyjna Ministra Środowiska od tego wyroku została odrzucona postanowieniem NSA z dnia 31 maja 2005r. /sygn. akt II GSK 58/05/.

5. Wnioskiem z dnia 17 czerwca 2005r. I. s.c. wystąpiła do Ministra Środowiska o zwrot uiszczonej kary pieniężnej wraz z odsetkami obliczonymi wg zasad dotyczących odsetek pobieranych od zaległości podatkowych za okres od dnia 14 kwietnia 2004r. do dnia zapłaty. Wskazała, że podstawę zapłaty kary stanowi tylko decyzja ostateczna, a ta została wyeliminowana z obrotu. Podniosła, że ponieważ upłynęły już terminy z art. 68 ord.pod. upoważniające organ do wydania decyzji wymierzającej karę, Minister powinien uchylić decyzję I instancji o wymierzeniu kary i umorzyć postępowanie. Podniosła, że koncesjonariuszem i adresatem kary była spółka cywilna, a nie jej wspólnicy i powołała się na fakt podmiotowości spółki cywilnej w postępowaniu podatkowym, które znajduje zastosowanie w sprawie kar w górnictwie. Wskazała, że nienależnie uiszczone kary stanowią nadpłatę w rozumieniu art. 78 § 3 p. 1 i § 4 ord. pod., zatem ich zwrot powinien nastąpić z odsetkami od dnia powstania nadpłaty do dnia zwrotu nadpłaty. Spółka wyjaśniła, że kieruje swój wniosek do Ministra Środowiska, bowiem to jego decyzja stanowiła podstawę uiszczenia kary. W przypadku odmiennej oceny Ministra wniosła o przekazanie sprawy do organu właściwego w trybie art. 65 k.p.a.

6. Decyzją z dnia [...] lipca 2005r. Minister Środowiska uchylił w całości decyzję Wojewody O. /o nałożeniu kary/ i umorzył postępowanie I instancji wskazując, że zgodnie z art. 68 § 1 ord.pod. niezbędną przesłanką powstania zobowiązania podatkowego powstającego w drodze decyzji jest doręczenie tej decyzji przed upływem 3 lat od końca roku podatkowego, w którym zaistniało zdarzenie będące źródłem obowiązku podatkowego. W tej sprawie okres trzech lat już upłynął.

7. Pismem z dnia 14 lipca 2005r. Minister Środowiska zawiadomił pełnomocnika skarżącej, że wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty nałożonej decyzją Ministra z dnia [...] marca 2003r.

8. I. s.c. pismem z dnia 20 lipca 2005r. podniosła, że nie ma potrzeby wydawania decyzji o stwierdzeniu nadpłaty bowiem jej wysokość jest znana i oczywista, a kara powinna być zwrócona niezwłocznie na podstawie art. 77 § 1 p.1 lit. a ord.pod. w terminie 30 dni od wydania decyzji uchylającej decyzję Wojewody O. o nałożeniu kary i umarzającej postępowanie.

9. Decyzją z dnia [...] października 2005r. Minister Środowiska stwierdził nadpłatę w kwocie 1.003.248,96 zł wpłaconej na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej powiększonej o oprocentowanie w wysokości odsetek za zwłokę pobieranych od zaległości podatkowych. Sprawę stwierdzenia nadpłaty w kwocie 1.504.873,44 zł wpłaconej na rzecz Gminy P. wyłączył do odrębnego postępowania. Decyzja ta uprawomocniła się. Pismem z dnia 18 października 2005r. Minister powiadomił o swej decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i zalecił mu zwrot kwoty z odsetkami od dnia 17 czerwca 2005r. Kwota 1.003.248,96 zł została zwrócona przez Prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na konto I. s.c., ale bez odsetek.

10. Pismem z dnia 8 listopada 2005r. I. s.c. wystąpiła ponownie do Ministra Środowiska zwrot całego oprocentowania i całej nadpłaty kary.

11. Pismem z dnia 16 listopada 2005r. I.s.c. wystąpiła jeszcze raz do Ministra Środowiska oraz /po raz pierwszy/ do Wojewody O. o zwrot nadpłaty. Podniosła, że w jej ocenie brak podstaw do wydawania decyzji o stwierdzeniu nadpłaty, a nadpłata powinna być zwrócona przez Wojewodę O. jako organ koncesyjny.

12. W aktach znajduje się też postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 czerwca 2006r. I SAB/Op1/06 o odrzuceniu skargi na bezczynność Wojewody O.w przedmiocie zwrotu uiszczonej kary pieniężnej. Skarga ta została odrzucona z powodu niewyczerpania trybu zażaleniowego z art. 37 § 1 k.p.a. W obszernym uzasadnieniu WSA w Opolu podkreślił, że sprawa zwrotu nadpłaty zainicjowana pismem skarżącej z dnia 17 czerwca 2005r. zawisła przed Ministrem Środowiska, który uznał swoją właściwość i wszczął postępowanie zakończone decyzją o zwrocie części nadpłaty. Postępowanie co do pozostałej części kary wpłaconej na rzecz Gminy P. nadal trwa.

11. Pismem z dnia 10 października 2006r. I. s.c. wystąpiła do Ministra Środowiska o podjęcie odpowiednich działań w celu jak najszybszego zwrotu spółce należnych jej kwot. Wskazała, że w piśmie z dnia 17 czerwca 2005r. żądała zwrotu nienależnie uiszczonej kary. Podniosła, że prowadzenie przez Ministra postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty stanowi przeszkodę w załatwieniu sprawy spółki. Zażądała zwrotu nadpłaty, a w przypadku gdyby Minister uznał, że nie jest podmiotem zobowiązanym wniosła o wskazanie podmiotu zobowiązanego do zwrotu z podaniem podstawy prawnej tego stanowiska.

12. Pismem z dnia 30 listopada 2006r. H. Spółka z o.o. i S. Spółka z o.o. działające razem w formie spółki cywilnej I. s.c. wniosły skargę na bezczynność Ministra Środowiska polegającą na niezakończeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia zwrotu nadpłaty z tytułu nienależnie uiszczonej kary pieniężnej w górnictwie oraz na niedokonaniu zwrotu tej nadpłaty, pomimo upływy terminu, o którym mowa w art. 77 § 1 p. 1, lit. a ord.pod. W uzasadnieniu skargi Skarżąca zażądała zobowiązania Ministra Środowiska do:

1. niezwłocznego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty z tytułu nienależnie uiszczonej kary pieniężnej oraz

2. niezwłocznego dokonania zwrotu na rzecz skarżącej nienależnie uiszczonej kary w wysokości 1.859.223,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 869.836,30 zł stosownie do przepisów Ordynacji podatkowej za okres od 14 kwietnia 2003r.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że bezsporne jest, iż Minister wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty, a postępowanie to nie zostało zakończone, zatem zarzut bezczynności jest uzasadniony. Prowadzenie tego postępowania stoi na przeszkodzie domaganiu się zwrotu kary od Wojewody O.. Podniosła, że ponadto wnioskiem z dnia 17 czerwca 2005r. wystąpiła do Ministra o zwrot kary, a Minister nie przekazał tej sprawy do innego organu zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 65 k.p.a., zatem uznał się za organ właściwy. Skarżąca domaga się zatem, aby Minister zwrócił kwotę 1.859.223 zł wraz z odsetkami przy uwzględnieniu dokonanego już zwrotu.

13. Skargę na bezczynność Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły pismem z dnia 4 grudnia 2006r. H.Spółka z o.o. i S.Spółka z o.o. działające w formie spółki cywilnej jako I. s.c. /dalej określające się jako "skarżąca"/. Skarżąca domagała się:

1. niezwłocznego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty z tytułu nienależnie uiszczonej kary pieniężnej oraz

2. zobowiązania Ministra do niezwłocznego dokonania zwrotu na rzecz skarżącej kwoty kary wraz z odsetkami od dnia 14 kwietnia 2003r.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że do zwrotu kar pieniężnych w górnictwie stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, a zatem zgodnie z art. 77 ust. 1 p. 1 lit. a ord.pod. w przypadku uchylenia decyzji wymierzającej należności i umorzenia postępowania termin zwrotu nadpłaty jest określony przez ustawodawcę. Ponieważ jednak Minister wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty i nie skończył go w terminie z art. 35 k.p.a. zarzut bezczynności jest uzasadniony. Skoro Minister wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty – to znaczy, że uznał się za organ właściwy, zatem powinien bez wydawania decyzji zwrócić pozostałą część nadpłaty i odsetki.

14. Pismem z dnia 13 grudnia 2006r. Minister Środowiska zawiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty i poinformował o możliwości zapoznania się z aktami oraz o tym, że decyzja zostanie podjęta. Decyzji jednak nie wydał.

15. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej odrzucenie z powodu braku wezwania do usunięcia naruszenia prawa lub o oddalenie jako niezasadnej, gdyż podjęcie decyzji nie było dotychczas możliwe z uwagi na działania Gminy P. mające na celu zawieszenie postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty i wyłączenie pracowników Ministerstwa Środowiska.

16. Minister Środowiska postanowieniem z dnia [...] lipca 2007r. [...] /tj. w toku postępowania sądowego/ działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. przekazał Marszałkowi Województwa O. sprawę z wniosku I. s.c. w przedmiocie zwrotu nadpłaty z tytułu administracyjnej kary pieniężnej w części dotyczącej wpłaty na rzecz Gminy P.. W uzasadnieniu przekazania wskazał, że wymiaru kary dokonał Wojewoda O., obecnie jego kompetencje przejął Marszałek Województwa O., zatem to on powinien przeprowadzić postępowanie w sprawie zwrotu kary.

17. Pismem z dnia 27 sierpnia 2007r. skarżąca podtrzymała skargę. Wskazała, że przekazana została tylko sprawa zwrotu nadpłaty /w drodze czynności materialno-technicznej/, zaś sprawa stwierdzenia nadpłaty /w drodze decyzji/ jest nadal niezakończona, zatem skarga jest aktualna. Postanowienie Ministra dotknięte jest wadą nieważności, a Marszałek Województwa O. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd powinien rozstrzygnąć, czy postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty powinno zostać zakończone przez umorzenie oraz, czy właściwym w sprawie jest Minister, czy Marszałek Województwa O. jako organ koncesyjny I instancji.

18. Minister Środowiska postanowieniem z dnia [...]września 2007r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku Marszałka Województwa O. o ponowne rozpoznanie sprawy przekazania i wyjaśnił, że Marszałek jest organem a nie stroną i nie służy mu wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

19. Minister Środowiska postanowieniem z dnia [...] września 2007r. [...] działając z urzędu stwierdził nieważność swojego własnego postanowienia z dnia [...] lipca 2007r. o przekazaniu sprawy nadpłaty z tytułu administracyjnej kary pieniężnej Marszałkowi Województwa O.. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie w sprawie nadpłaty zostało wszczęte z urzędu, brak zatem podstaw do przekazania sprawy w trybie art. 65 k.p.a., który dotyczy tylko spraw wszczętych na wniosek.

19. Minister Środowiska decyzją z dnia [...] września 2007r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty z tytułu administracyjnej kary pieniężnej nałożonej na spółkę I. s.c. z tytułu wydobywania kopaliny z rażącym naruszeniem koncesji, w części w jakiej wpłata tej kary dokonana została na rzecz Gminy P.. W uzasadnieniu Minister wskazał, że skoro postępowanie w sprawie nadpłaty było prowadzone z urzędu, to przy braku właściwości rzeczowej Ministra powinno być umorzone jako bezprzedmiotowe. Działając na wniosek spółki decyzją z dnia [...]października 2007r. Minister uzupełnił decyzję z dnia [...] września 2007r. i dodał do jej sentencji słowo "stwierdzenia". W uzasadnieniu wyjaśnił, że chodzi o postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty wszczęte przez Ministra pismem z dnia 14 lipca 2005r. /z urzędu/ w sprawie stwierdzenia nadpłaty.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżąca wskazała, że Minister jest nadal bezczynny, bowiem przez dwa lata uważając się za organ właściwy nie dokonał zwrotu nadpłaty, ani nie przekazał sprawy organowi właściwemu. Wskazała, że po umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty domaga się obecnie dokonania zwrotu nadpłaty w drodze czynności materialno-technicznej, która to sprawa nadal pozostaje w gestii Ministra.

Minister wnosił o oddalenie skargi, gdyż nie jest właściwy ani do wydania decyzji o stwierdzeniu nadpłaty ani do zwrotu nadpłaty czynnością materialno-techniczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 z 2002r. poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę m.in. decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności prawem materialnym i przepisami procesowymi stosując przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /dalej zwane p.p.s.a., Dz. U. Nr 153 z 2002r. poz. 1270/. Kontrola ta, zgodnie z art. 3 § 2 p. 8 p.p.s.a., obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i orzeka w granicach danej sprawy. Badając w ten sposób sprawę objętą skargą Sąd stwierdził naruszenia prawa polegające na bezczynności organu, skarga jest więc uzasadniona.

Przystępując do badania skargi Sąd rozważył najpierw, czy wyczerpana została obowiązkowa procedura poprzedzająca wniesienie skargi na bezczynność przewidziana art. 37 k.p.a. W tej kwestii wskazać należy, że obowiązek wniesienia zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie nie dotyczy naczelnych organów administracji publicznej, nad którymi nie ma organów wyższego stopnia. Gdy chodzi zatem o bezczynność ministra skargę do sądu administracyjnego zgodnie z zasadą autokontroli działania organu i zgodnie z zasadą pierwszeństwa postępowania administracyjnego w stosunku do postępowania sądowego, powinno poprzedzać wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej warunek ten został spełniony, bowiem pismo skarżącej z dnia 10 października 2006 r. spełnia wymogi wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Z jego treści wynika bez wątpliwości, że skarżąca domaga się od organu zwrotu nienależnie uiszczonej kary pieniężnej z odsetkami lub wskazanie organu właściwego. Warunek formalny do wniesienia skargi na bezczynność należy zatem uznać za spełniony.

Materia, w której skarżąca domaga się działania organu tj. zwrot nadpłaty na zasadach przewidzianych w Ordynacji podatkowej i zwrot odsetek podlega kontroli sądowej, mieści się bowiem w granicach art. 3 § 2 p. 1 p.p.s.a. /wydanie decyzji o stwierdzeniu nadpłaty i określeniu odsetek/ lub w granicach art. 3 § 2 p. 4 p.p.s.a. /dokonanie czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień tj. czynności zwrotu nadpłaty z odsetkami będącej realizacją prawa do uzyskania zwrotu nadpłaty/, albo wydanie postanowienia, na które służy zażalenie /o przekazaniu sprawy organowi właściwemu/.

Pozostaje do rozważenia, czy w obecnym stanie sprawy, w szczególności wobec mnogości aktów podjętych już w toku postępowania sądowego, organowi można postawić zarzut bezczynności. Sąd zważył, że zasadniczo bezczynnością jest niezałatwienie sprawy w przewidzianej prawem formie w terminach przewidzianych w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych. W ocenie Sądu, wbrew podziałom dokonywanym przez stronę i organ, przedmiotem rozpoznania organu jest jedna sprawa administracyjna dotycząca zwrotu nadpłaty kary pieniężnej w górnictwie i odsetek od tej nadpłaty. Forma w jakiej ta sprawa administracyjna ma być załatwiona może być różna. Art. 74a ord.pod. stanowi, że w wypadkach niewymienionych w art. 73 § 2 i 74 ord.pod. wysokość nadpłaty określa organ podatkowy. Organ czyni to w formie decyzji. Decyzję tę może zgodnie z art. 75 ord.pod. wydać na wniosek podatnika lub zgodnie z art. 74a ord.pod. - z urzędu. Z urzędu organ czyni to zawsze wtedy, gdy np. w drodze czynności sprawdzających stwierdzi, że doszło do nadpłaty. Różni komentatorzy mają różne zdanie, co do konieczności wydawania decyzji o stwierdzeniu nadpłaty /por. np. L. Etel w komentarzu do art. 74a ord.pod. zamieszczonym w "Ordynacja Podatkowa. Komentarz" Dom. Wyd. ABC 2006. wyraża pogląd, że samo uchylenie decyzji ustalającej /zobowiązanie podatkowe/ nie rozstrzyga jeszcze o wysokości nadpłaty, zatem określenie wysokości nadpłaty przez organ powinno mieć miejsce w wypadku zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

B. Gruszczyński w "Ordynacja Podatkowa. Komentarz" Lexis Nexis Wyd.3 Warszawa 2006 s. 336 wyraża pogląd, że w wypadku, gdy nadpłata powstaje w wyniku zmiany, uchylenia, lub stwierdzenia nieważności przez organ podatkowy wcześniejszej decyzji wymiarowej organu I instancji, nie wydaje się decyzji stwierdzającej nadpłatę. Sąd stoi na stanowisku, że w sytuacji sporu co do wysokości nadpłaty, wysokości odsetek, organu zobowiązanego do dokonania zwrotu zawsze potrzebne jest wydanie przez właściwy organ decyzji stwierdzającej nadpłatę, co zapewni stronie możliwość zaskarżenia stanowiska organu i stosownej kontroli instancyjnej.

W sprawie niniejszej podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, który w uzasadnieniu swego postanowienia z dnia 5 czerwca 2006r. wyjaśnił, że zwrot nadpłaty w trybie czynności materialno- technicznej na podstawie art. 77 § 1 p. 1 lit. a ord. pod. tj. bez wydawania decyzji nie zawsze jest możliwy. "Tryb ten nie może być zastosowany w sytuacji, gdy podatnik lub organ pozostają w sporze co do któregokolwiek z elementów zobowiązania z tytułu nadpłaty podatku a więc podmiotów, przedmiotu, czy też treści tego zobowiązania." W wyroku z dnia 8 stycznia 2004r. /sygn. akt III SA 434/03/ WSA w Warszawie orzekł, że "Aczkolwiek w świetle art. 77 Ordynacji podatkowej oprocentowanie nadpłaty podatku powstaje z mocy samego prawa, w przypadkach wskazanych w tym przepisie, to jednak w przypadku sporu podatnika z organem podatkowym co do okresu naliczania nadpłaty kwestia ta podlega rozstrzygnięciu w drodze wydania decyzji podatkowej. W przeciwnym wypadku strona pozbawiona byłaby możliwości dochodzenia swoich racji". Sąd orzekający w sprawie niniejszej pogląd ten akceptuje. Należy zatem uznać, że to do organu należy wybór formy załatwienia sprawy administracyjnej. Jeśli wszystkie elementy nadpłaty są niesporne w sytuacji określonej w art. 77 ord. pod. – zwraca nadpłatę czynnością materialno-techniczną. W razie sporu, co do któregokolwiek elementu zobowiązania z tytułu nadpłaty – wydaje decyzję o stwierdzeniu nadpłaty.

Rozważając kwestie zasadności zarzutu bezczynności organu wskazać należy, że sprawa zwrotu nadpłaty wraz z odsetkami zawisła przed Ministrem Środowiska wniesieniem przez skarżącą wniosku z dnia 17 czerwca 2005r. o zwrot nadpłaty z odsetkami. To ten wniosek zapoczątkował sprawę zwrotu nadpłaty, a sposób jej załatwienia jak wskazano wyżej zależał od stanowiska organu względem żądania strony. Po wydaniu przez Ministra decyzji z dnia [...] lipca 2005r. o uchyleniu decyzji I instancji /o nałożeniu kary/ i umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary, sprawa istnienia nadpłaty stała się bardziej oczywista.

Nie jest jasne po co, w ślad za tą decyzją, Minister wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty, bowiem sprawa o zwrot nadpłaty była już w toku z wniosku strony z dnia 17 czerwca 2005r., decyzja o nałożeniu kary została uchylona, a postępowanie w sprawie nałożenia kary umorzone. Wydana w sprawie decyzja z dnia [...] października 2005r. o stwierdzeniu nadpłaty w części dotyczącej kwoty wpłaconej na rzecz Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie załatwiła całości żądań strony, bowiem druga część kary i odsetki pozostały niezwrócone.

Jak się wydaje i Minister i skarżąca przyjmują, że toczą się dwie równolegle sprawy: jedna z wniosku strony o zwrot nadpłaty czynnością materialno-techniczną i druga prowadzona z urzędu o stwierdzenie nadpłaty w drodze decyzji. Stanowisko takie jest błędne. Sprawa administracyjna zwrotu nadpłaty jest jedna zapoczątkowana wnioskiem strony z dnia 17 czerwca 2005r., a wybór formy jej załatwienia należy do organu.

To Minister – organ, do którego złożono wniosek o zwrot nadpłaty musi sam zdecydować, czy jest właściwy w sprawie i rozpoznać ją lub, gdy uzna się niewłaściwym, przekazać sprawę organowi właściwemu.

Minister decyzją z dnia [...] września 2007r. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty uzasadniając to faktem, że postępowanie to wszczął z urzędu, a ponieważ jest niewłaściwy, to umarza je jako bezprzedmiotowe. Z uzasadnienia decyzji wynika, że intencją organu było tylko umorzenie postępowania prowadzonego z urzędu o stwierdzenie nadpłaty w drodze decyzji. Sąd w sprawie niniejszej nie ocenia tego rozstrzygnięcia, gdyż podlega ono oddzielnemu zaskarżeniu i nie jest przedmiotem rozpoznania. Jednak gdyby przyjąć, że decyzja o umorzeniu zamknęła wątek postępowania prowadzonego z urzędu, to zważyć należy, że nadal pozostaje nierozpatrzony wniosek skarżącej z dnia 17 czerwca 2005r. o zwrot reszty nadpłaty z odsetkami. Skarżąca żąda, aby zwrot ten był dokonany przez Ministra czynnością materialno-techniczną lub, aby sprawa zwrotu była przekazana do organu właściwego. Rzeczą Ministra jest ocenić swą właściwość do rozpatrzenia żądania strony o zwrot pozostałej części nadpłaty z odsetkami i podjąć stosowne działanie zgodnie z przepisami k.p.a.

Skarga na bezczynność organu jest uzasadniona, bowiem skoro wniosek o zwrot nadpłaty został złożony do Ministra, to na organie tym, zgodnie z art. 19 k.p.a. spoczywa obowiązek przestrzegania właściwości rzeczowej i miejscowej. Zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. "jeżeli organ, do którego wniesiono podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie". Skoro Minister, jak to wynika z uzasadnienia decyzji z dnia [...] września 2007r., po ponad dwóch latach prowadzenia sprawy uznał, że nie jest właściwy rzeczowo, to konieczne jest niezwłoczne przekazanie sprawy organowi właściwemu, celem załatwienia sprawy administracyjnej, bowiem wniosek strony wniesiony został do Ministra 17 czerwca 2005r. i to na nim od tej pory spoczywa obowiązek zbadania swej właściwości, ewentualnego ustalenia organu właściwego i przekazania mu sprawy. NSA w wyroku z dnia 27 września 2000r. /sygn. Akt IV SAB 50/00, Lex 53458/ wyjaśnił, że "Bezczynnością jest sytuacja, w której organ, do którego wniesiono sprawę, jest niewłaściwym w sprawie, jednak nie przekazuje jej niezwłocznie do właściwego organu w trybie art. 65 § 1 k.p.a.". Ponieważ w sprawie niniejszej organ czynności tej nie dopełnił ani niezwłocznie, ani z zachowaniem terminów załatwienia sprawy przewidzianych w k.p.a., należy uznać, że pozostaje w bezczynności, zatem skarga jest uzasadniona.

Wskazać należy, że nie jest rzeczą Sądu rozpatrującego skargę na bezczynność określać, który organ jest właściwy do załatwienia sprawy administracyjnej zwrotu nadpłaty kary pieniężnej w górnictwie, ani też w jakiej formie właściwy organ powinien to uczynić. Podnieść można jedynie, że przekazanie sprawy organowi właściwemu jest w ocenie Sądu uzasadnione i powinno zostać dokonane w trybie art. 65 k.p.a. Wierzycielem w sprawie opłat eksploatacyjnych od 1 stycznia 2002r. zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. prawo geologiczne i górnicze /Dz.U. Nr 27 poz. 96 z późniejszymi zmianami/ jest odpowiednio gmina lub Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a uprawnienia organów podatkowych przysługują wierzycielom. Art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze /Dz.U. Nr 110 poz. 1190/ stanowi, że "Do opłat eksploatacyjnych i kar pieniężnych, należnych za okres sprzed wejścia w życie ustawy oraz ich egzekucji stosuje się przepisy dotychczasowe". W ocenie Sądu treść tego unormowania podyktowana była zasadą nieretroaktywności prawa. Sprawa niniejsza nie dotyczy jednak opłat, ani kar pieniężnych, ani ustalania ich wysokości ani egzekucji, a jedynie zwrotu nadpłaty w trybie ordynacji podatkowej, która to nadpłata powstała w związku z decyzją Ministra wydaną [...] lipca 2005r. /o uchyleniu decyzji Wojewody O. o nałożeniu kary i umorzeniu postępowania w tej sprawie/. Nadpłata ta stanowi nienależne świadczenie publicznoprawne. Beneficjentami kar pieniężnych były odpowiednio Gmina P. i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Zatem nienależne przesunięcie majątkowe stanowiło przysporzenie dla Gminy P. i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Zważywszy powyższe Sąd uznał, że pozostaje w bezczynności organ, który przez 28 miesięcy nie rozpoznał w całości wniosku strony i uważając się za niewłaściwy nie przekazał sprawy organowi właściwemu.

Zważywszy powyższe Sąd zobowiązał organ do wydania stosownego postanowienia w trybie art. 65 § 2 k.p.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust. 2 p. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz. U. Nr 163 z 2002r. poz. 1349 z późn. zmianami/ i zasądził kwotę 100,00 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego, kwotę 240,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego oraz kwotę 15 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.