III OSK 7478/21 - Wyrok

Data orzeczenia	2023-05-10	
Data wpływu	2021-12-07	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Rafał Stasikowski
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6145 Sprawy dyrektorów szkół
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze	
Hasła tematyczne	Oświata	
Sygn. powiązane	II SA/Bk 607/21	
Skarżony organ	Wojewoda	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2020 nr 0 poz 713; art. 91 ust. 3; Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: sędzia del. WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 września 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 607/21 w sprawie ze skargi Gminy [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Podlaskiego z dnia 23 czerwca 2021 r. nr NK-II.4131.66.2021.DM w przedmiocie odwołania nauczyciela ze stanowiska 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Gminy [...] na rzecz Wojewody Podlaskiego kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.	
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 września 2021 r., II SA/Bk 607/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Gminy [...] (dalej: Gmina) na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Podlaskiego (dalej: Wojewoda) z 23 czerwca 2021 r., nr NK-II.4131.66.2021.DM, w przedmiocie odwołania nauczyciela ze stanowiska.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżonym rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewoda, na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 2020 r. poz. 713 ze zm.; dalej: u.s.g.), stwierdził nieważność zarządzenia Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt) z 28 maja 2021 r. odwołującego, z dniem wydania zarządzenia, bez wypowiedzenia, A.K. (dalej: uczestniczka postępowania) ze stanowiska dyrektora Szkoły Podstawowej [...]. W wyniku rozpoznania skargi Gminy, Sąd I instancji podzielił ocenę Wojewody, zgodnie z którą argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zarządzenia nie daje podstaw do przyjęcia, że w sprawie zaistniał przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. 2021 r. poz. 1082; dalej: p.o.), uznając, że opisane przez Wójta uchybienia nie należą do nagłych, nadzwyczajnych i destabilizujących funkcjonowanie szkoły w stopniu uniemożliwiającym uczestniczce postępowania dalsze pełnienie obowiązków dyrektora.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Gmina. Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzuciła Sądowi I instancji:

1/ naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

a. art. 91 ust. 3 u.s.g. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że rozstrzygnięcie nadzorcze zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne odnoszące się w pełni do zarzutów wynikających z zarządzenia Wójta w sytuacji, gdy w znacznej większości zawiera powielanie tez z orzecznictwa i nie odnosi się do oceny faktycznej i prawnej stwierdzonych naruszeń,

b. art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez niedokonanie kontroli zarządzenia w pełnym zakresie i nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do okoliczności stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość przekroczenia uprawnień polegającego na wykorzystaniu zajmowanego stanowiska do celów prywatnych przez odwoływaną osobę, a przyjęcie założenia "subiektywnej oceny organu" jako istotnego elementu w sprawie mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia nadzorczego oraz wyroku i ich uzasadnienia,

c. art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że do podniesienia argumentu szczególnie uzasadnionego przypadku w sytuacji nadużycia stanowiska do celów prywatnych mogącego wypełniać znamiona przestępstwa wymagane jest uzyskanie swoistego prejudykatu w postaci skazania za popełniony czyn, względnie skierowanie odpowiedniego wniosku do organów ścigania, pomimo że faktyczne dopuszczenie się opisanego działania nie budzi jakichkolwiek wątpliwości zarówno organów, jak i uczestniczki postępowania. Co więcej stosowanie zaproponowanej wykładni mogłoby prowadzić do konkluzji, że instytucja opisana w art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. jest martwa z uwagi na brak możliwości niezwłocznego reagowania (jeszcze w trakcie roku szkolnego),

d. art 66 ust. 1 pkt 2 p.o. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu okoliczności, że wydanie zarządzenia wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które wyłącza możliwość stosowania instytucji opisanej przywołanym przepisem z dniem powzięcia informacji o okolicznościach sprawy, a wymaga zebrania materiału dowodowego i jego rzetelnej oceny. W konsekwencji, organ wydaje zarządzenie de facto nie w dniu powzięcia informacji o ewentualnych naruszeniach, a w dniu ich potwierdzenia,

i w konsekwencji,

e. art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Wójt nie był uprawniony do jego zastosowania w sprawie, tj. nie została spełniona przewidziana w nim przesłanka przypadku szczególnie uzasadnionego w odniesieniu do kwestii wskazanych w uzasadnieniu zarządzenia,

2/ naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że do zastosowania normy kompetencyjnej wynikającej z art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. wymagane jest uzyskanie prejudykatu w postaci skazania za popełnienie czynu karalnego, względnie skierowania wniosku do organów ścigania w tym przedmiocie, co w konsekwencji doprowadziło do przedstawienia przez Sąd stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy,

b. art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności prowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz materiału zebranego w jego toku, a wystarczającego w ocenie Gminy do uznania, że zachowanie uczestniczki postępowania dawało – w sposób niebudzący wątpliwości – podstawy do skorzystania z dyspozycji art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o., i wpływu okresu prowadzenia postępowania na datę odwołania ze stanowiska, w szczególności w zakresie dotyczącym argumentów z punktów 1 i 2 uzasadnienia zarządzenia,

c. art. 151 w zw. z art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. przez nieprawidłowe ustalenie, że Wójt powziął wiedzę wystarczającą do wydania zarządzenia w zakresie konkretnych zarzutów odpowiednio 12 lutego 2021 r. i 9 kwietnia 2021 r. w sytuacji, w której przedmiotem oceny był ciąg zdarzeń i zachowań, które pomimo prób podjętych przez Wójta były przez osobę odwoływaną dalej prokurowane i kontynuowane, co doprowadziło do konkluzji o braku możliwości dalszego pełnienia funkcji bez szkody dla interesu publicznego i pełnej utraty zaufania Wójta wobec osoby odwoływanej. Sąd pominął obowiązek Wójta do ustalenia okoliczności i zwarzenia, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", analogicznie jak w sytuacji zwolnienia dyscyplinarnego wynikającego z art. 52 ustawy – Kodeks pracy,

d. art. 148 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody,

e. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące tym, że Sąd dokonał niewłaściwej oceny legalności działania organu nadzoru i nie uwzględnił skargi w sytuacji, w której powinien to uczynić, a błędne zastosowanie art. 151 p.p.s.a. było następstwem naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego.

W oparciu o przytoczone podstawy kasacyjne Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i uchylenie rozstrzygnięcia nadzorczego w całości, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji, a ponadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Gmina podniosła, że w ocenie Wojewody destabilizowanie pracy szkoły, w szczególności poprzez:

– wywoływanie reakcji MSZ RP i służb dyplomatycznych Republiki Białorusi poprzez tworzenie wśród lokalnej społeczności wrażenia likwidacji szkoły w sytuacji planów wyłącznie jej przekształcenia w filię innej szkoły – wyłącznie ze względu na własny interes wyrażający się w chęci utrzymania stanowiska dyrektora szkoły,

– nadużywanie stanowiska w celach prywatnych,

nie stanowi wystarczających przesłanek do odwołania z zajmowanego stanowiska w trybie bez wypowiedzenia. Wojewoda nie uzasadnił jednak tego stanowiska. Poprzestał bowiem na powtórzeniu tez z orzecznictwa, nie przenosząc ich bezpośrednio na grunt niniejszej sprawy. Podobnie Sąd, pomimo przywołania szeregu tez z orzecznictwa, z którymi Gmina w pełni się zgadza, nie wyjaśnił, dlaczego uznał przywołane przypadki za niebędące szczególnie uzasadnionymi w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.

W szczególności Sąd nie wyjaśnił, dlaczego postępowanie opisane w pkt 1 uzasadnienia do zarządzenia (wprowadzenie w błąd instytucji reprezentujących obce państwo przez przekazanie nieprawdziwej informacji o zamiarze likwidacji szkoły i nauki języka białoruskiego) nie wypełnia znamion działania na szkodę interesu publicznego wyrażającego się dobrym imieniem szkoły, ale przede wszystkim relacjami dyplomatycznymi sąsiadujących krajów, a także dlaczego działania takie nie destabilizują pracy szkoły w sferze dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej. Gmina dodała, że Wójt próbował interweniować i wzywał uczestniczkę postępowania do zaprzestania przekazywania nieprawdziwych informacji, jednak ta nie zaprzestawała swoich działań. Co więcej, działania te kontynuuje, dalej destabilizując pracę szkoły.

Gmina podniosła również, że Sąd, uznając za spóźnioną – w dacie wydania zarządzenia – reakcję Wójta na powzięcie wiedzy o interwencji służb dyplomatycznych obcego państwa 12 lutego 2021 r. oraz o nadużyciu stanowiska do celów prywatnych 9 kwietnia 2021 r., pomija okoliczność prowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz działań, jakie były podejmowane w celu zażegnania sytuacji kryzysowej. Oba główne zarzuty dotyczyły bowiem pewnego ciągu zdarzeń i musiały być wyjaśnione oraz potwierdzone przed podjęciem działania władczego. Wskutek nieugiętej postawy uczestniczki postępowania, polegającej na ciągłym kolportowaniu nieprawdziwych informacji na temat procedury przekształcenia szkoły i na temat organu prowadzącego oraz po rozważeniu argumentacji wynikającej z zebranego materiału, Wójt niezwłocznie wydał kwestionowane zarządzenie. W pierwszym przypadku ocenie Wójta nie podlegało wyłącznie powzięcie wiadomości o interwencji dyplomatycznej, a ciągłe powielanie nieprawdy, w tym wprowadzanie w błąd instytucji rządowych, w tym zagranicznych. W drugim – kwestia dopuszczenia się nieetycznego zachowania, które wypełnia również znamiona przestępstwa, o którym mowa w art. 231 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. 2020 r. poz. 1444 ze zm.). Powyższe znajduje odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym.

W tym stanie rzeczy doszło w ocenie Gminy do naruszenia art. 133 i 134 p.p.s.a., albowiem zaistniała sytuacja, w której Sąd oddalił skargę, pomijając istotną część materiału zebranego w postępowaniu wyjaśniającym (kwestię oceny chronologii podejmowanych przez Wójta działań) oraz w swych ustaleniach wychodząc poza ten materiał (przypisując Wójtowi subiektywne posądzenie uczestniczki postępowania o popełnienie czynu zabronionego w sytuacji potwierdzenia przez nią tej okoliczności). Kwestia opisana w pkt 3 uzasadnienia do zarządzenia (nadużycie stanowiska do celów prywatnych przez udział dziecka uczestniczki postępowania, niebędącego uczniem szkoły, w wycieczce na Białoruś, która była dofinansowana ze środków budżetu gminy) nie była bowiem kwestionowana przez organ nadzoru oraz przede wszystkim przez uczestniczkę postępowania. Kwestie te wynikają wprost z zebranego materiału dowodowego, w tym z jej wyjaśnień. Wbrew stanowisku organu nadzoru i Sądu okoliczność ewentualnego skierowania wniosku do organów ścigania lub nawet skazania za popełniony czyn nie może być natomiast decydująca w sprawie. Gmina zakwestionowała ponadto stanowisko Sądu dotyczące niewykazania związku przyczynowego pomiędzy udziałem dziecka uczestniczki postępowania w wycieczce, a brakiem możliwości dalszego sprawowania przez nią funkcji dyrektora szkoły. Podniosła, że w uzasadnieniu zarządzenia zostało wyjaśnione, na czym polegało postępowanie uczestniczki postępowania, a okoliczności te nie budzą jakichkolwiek wątpliwości. Co więcej, przyznała się ona de facto do opisanego postępowania w pisemnych wyjaśnieniach złożonych do Kuratora Oświaty. Dopiero Sąd powziął wątpliwości co do oceny tego elementu stanu faktycznego, jednak odstąpił od odniesienia się do okoliczności potwierdzających jej dalece naganne zachowanie. Takie postępowanie jest natomiast karygodne chociażby z punktu widzenia etyki wykonywania zawodu nauczyciela i nie licuje z powagą funkcji dyrektora szkoły. Art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. dotyczy natomiast także takich zachowań, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych. Podstawowym zadaniem szkoły nie jest bowiem jedynie merytoryczne przygotowanie uczniów, ale także przekazanie im takich wartości jak praworządność, uczciwość, moralność. Tym samym koniecznym jest, aby placówką szkolną kierowała osoba odpowiadająca tym wartościom, o nieskazitelnym charakterze Wydając kwestionowane zarządzenie Wójt wyraził tym samym stanowisko, że odwoływana osoba utraciła jego zaufanie i nie może wykonywać powierzonej jej funkcji bez szkody dla interesu publicznego.

W odpowiedziach na skargę kasacyjną Wojewoda oraz uczestniczka postępowania wnieśli o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Uczestniczka postępowania, odnosząc się do przywołanych w skardze kasacyjnej powodów jej odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły, wskazała, że w związku z zamiarem organu prowadzącego przekształcenia szkoły, Dyrektor wraz z Radą Rodziców i Radą Pedagogiczną podjęli działania mające na celu wykazanie, że likwidacja szkoły i zastąpienie jej filią innej szkoły są niekorzystne. Zostały napisane pisma z opisem sytuacji do Kuratora Oświaty i posłów. Rada Rodziców poinformowała lokalną telewizję. Ambasada Białorusi zareagowała na tą sytuację wysyłając pismo do Wójta z prośbą o wzięcie pod uwagę przedstawionych w piśmie argumentów przemawiających za utrzymaniem placówki w dotychczasowej formie. Sytuacja miała miejsce kilka miesięcy przed wydaniem zarządzenia i pozostała bez wpływu na funkcjonowanie szkoły.

Uczestniczka postępowania przyznała, że jej córka, która była członkinią białoruskiego zespołu [...], brała udział w wycieczce na Białoruś w maju 2019 r. Wyjaśniła, że córka wypełniła jedno z pozostałych wolnych miejsc, zaś ona dokonała za nią opłat wstępu. Nigdy nie ukrywała tego faktu, córka była na liście uczestników wycieczki. Organ prowadzący posiadał informacje na ten temat i nikt wówczas nie zgłaszał uwag. W wycieczce brały udział również inne osoby, niebędące uczniami czy nauczycielami, lista uczestników była zatwierdzona i przesłana wraz z dokumentacją do Kuratorium Oświaty. Nieprawdą jest zatem, że Wójt powziął wiedzę o powyższym fakcie dopiero 9 kwietnia 2021 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem. W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawy kasacyjne, na których oparta została skarga w niniejszej sprawie, uznać należy za nieusprawiedliwione. Liczne zarzuty podniesione w jej ramach sprowadzają się do próby wykazania błędu dokonanej przez Sąd I instancji kontroli legalności rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody w zakresie oceny istnienia w warunkach niniejszej sprawy szczególnie uzasadnionych przypadków uzasadniających – w świetle art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. – odwołanie uczestniczki postępowania ze stanowiska dyrektora szkoły ze względu na przywołane jako jedyne w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powody: podjęcia działań, które wywołały reakcję MSZ RP i służb dyplomatycznych Republiki Białorusi oraz nadużycia stanowiska w celach prywatnych. Zauważać przy tym należy, na co zwrócił uwagę Wojewoda w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że podstawą tej oceny mogła być jedynie argumentacja przedstawiona w zarządzeniu i zgromadzonych w sprawie dokumentach. Za słusznością podjętego rozstrzygnięcia powinny przemawiać bowiem argumenty podniesione wyraźnie w zarządzeniu, a nie rozwijane na poszczególnych etapach jego kontroli.

W pierwszej kolejności za nieuzasadniony uznać należy zarzut naruszenia art. 91 ust. 3 u.s.g. Zauważyć należy, że Sąd I instancji wskazał, że przepis ten określa elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie rozstrzygnięcia nadzorczego – są to uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego oraz uznał, że uzasadnienie kontrolowanego rozstrzygnięcia nadzorczego spełnia te wymogi. Gmina, kwestionując ocenę Sądu w tym zakresie, podniosła jedynie ogólnie, że uzasadnienie tego rozstrzygnięcia w znacznej większości zawiera powielanie tez z orzecznictwa i nie odnosi się do oceny faktycznej i prawnej stwierdzonych naruszeń jednakże nie rozwinęła i nie uszczegółowiła zastrzeżeń w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu, że uzasadnienie kontrolowanego rozstrzygnięcia nadzorczego zawiera elementy wymagane przez art. 91 ust. 3 u.s.g. Uzasadnienie to poddaje się jednocześnie kontroli Sądu, pozwala bowiem na poznanie i ocenę motywów podjętego rozstrzygnięcia. Podobnie zresztą jak uzasadnienie Sądu I instancji, które zgodnie z art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska organu, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd, przywołując tezy z orzecznictwa, wskazał jak należy rozumieć pojęcie "przypadku szczególnie uzasadnionego" użyte w art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. i w oparciu o przedstawioną wykładnię tego przepisu odniósł się do okoliczności niniejszej sprawy. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyraźnie wynika też, dlaczego przywołane w skardze kasacyjnej powody odwołania uczestniczki postępowania ze stanowiska dyrektora szkoły nie zostały uznane za przypadki, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.

Wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Sąd I instancji słusznie zauważył, że celem przytoczonej regulacji jest umożliwienie organowi prowadzącemu szkołę natychmiastowe odsunięcie osoby pełniącej w szkole funkcję kierowniczą od pracy na tym stanowisku. W związku jednak z tym, że przepis ten stanowi wyjątek od zasady stabilności zatrudnienia, wprowadzając nadzwyczajny tryb odwołania, niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca przesłanek uzasadniających jego stosowanie. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "przypadek szczególnie uzasadniony", jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych przypadki te odnosić należy do sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych, w których dalsze kierowanie szkołą stanowi istotne zagrożenie dla osiągnięcia jej celów lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych względów jest nie do przyjęcia, uzasadniając natychmiastowe odwołanie, w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Chodzi zatem o takie sytuacje, które powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie tego stanowiska godzi w interes szkoły jako interes publiczny. Zaprezentowaną przez Sąd I instancji wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. uznać należy za prawidłową.

Jak się wydaje Gmina co do zasady podziela wskazane rozumienie art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. Nie dostrzega jednak wyjątkowości uregulowanej w tym przepisie instytucji związanej z wagą okoliczności, które powodują konieczność natychmiastowego odwołania ze stanowiska kierowniczego. Okoliczności tego rodzaju sprawiają natomiast, że nie można czekać z odwołaniem, bowiem dalsze wykonywanie funkcji dyrektora będzie stanowiło istotne zagrożenie dla funkcjonowania szkoły, powodując destabilizację w realizacji jej podstawowych funkcji.

W konsekwencji słuszne było uznanie Sądu I instancji, że skoro działanie uczestniczki postępowania mające polegać – jak wskazała Gmina – na wprowadzeniu w błąd instytucji reprezentujących Republikę Białorusi w Polsce co do kwestii dalszego funkcjonowania szkoły i nauczania w niej języka białoruskiego spotkało się w dniu 12 lutego 2021 r. z telefoniczną interwencją Dyrektora Departamentu Wschodniego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zaś o odwołaniu Wójt zdecydował dopiero w maju 2021 r., to okoliczność ta nie może być uznana za sytuację nagłą, powodującą natychmiastową konieczność odwołania ze stanowiska kierowniczego. Skoro bowiem Wójt nie zdecydował o odwołaniu natychmiast po tej interwencji, a jego reakcją było jedynie pisemne wezwanie do zaprzestania przekazywania nieprawdziwych informacji lub udokumentowania ich prawdziwości, oznacza to, że Wójt nie uznawał zachowania uczestniczki postępowania za uniemożliwiające jej dalsze sprawowanie funkcji kierowniczej. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej akceptacja trwającego ponad 3 miesiące postępowania wyjaśniającego w tym zakresie oraz podjęcie w tym okresie działań w celu – jak wskazano – zażegnania sytuacji kryzysowej przeczy przeświadczeniu Wójta o istnieniu zagrożenia dla funkcjonowania szkoły w dotychczasowym kształcie przez cały ten czas. W nawiązaniu do tych zarzutów stwierdzić należy również, że to nie rolą Sądu I instancji, lecz Wójta było wykazanie w podjętym zarządzeniu, że działania uczestniczki postępowania destabilizują pracę szkoły w sferze dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej. Jak natomiast zauważył Sąd w uzasadnieniu zarządzenia nie wskazano nawet na czym konkretnie miały polegać te działania, zarówno podjęte przed pisemnym wezwaniem do ich zaprzestania, jak i te, których dyrektor miała dopuszczać się po jego otrzymaniu.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej stwierdzić należy również, że podniesione okoliczności związane z prowadzeniem postępowania wyjaśniającego oraz podjętymi przez Wójta działaniami zostały uwzględnione przez Sąd, lecz – z uwagi na czas ich trwania – ocenione jako okoliczności świadczące o braku konieczności natychmiastowej interwencji. Zatem prawidłowo zostały ocenione jako przemawiające przeciw możliwości zastosowania instytucji z art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o., która ze swej istoty ma zastosowanie do okoliczności nadzwyczajnych stwarzających konieczność natychmiastowego odwołania ze stanowiska kierowniczego, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest "normalny" tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego.

W tym kontekście słuszna jest również ocena Sądu I instancji powołanej przez Wójta okoliczności nadużycia przez uczestniczkę postępowania stanowiska do celów prywatnych przez udział jej dziecka, niebędącego uczniem szkoły, w wycieczce na Białoruś dofinansowanej ze środków budżetu gminy. W tym przypadku istotne jest, co słusznie zauważył Sąd, że Wójt nie wykazał związku przyczynowego między udziałem dziecka w wycieczce, a brakiem możliwości dalszego sprawowania przez uczestniczkę postępowania funkcji kierowniczej oraz nie wyjaśnił w jaki sposób okoliczność ta miałaby wpłynąć na destabilizację działalności szkoły. Fakt potwierdzenia przez uczestniczkę postępowania zaistnienia tego zdarzenia nie ma wpływu na tę ocenę. W skardze kasacyjnej Gmina podniosła wprawdzie, że takie postępowanie jest karygodne z punktu widzenia etyki wykonywania zawodu nauczyciela i nie licuje z powagą funkcji dyrektora szkoły, lecz wciąż nie wykazała w jaki sposób to zdarzenie powoduje zagrożenie dla normalnego funkcjonowania szkoły, stwarzające konieczność natychmiastowego odwołania dyrektora, szczególnie że odwołanie z tego powodu nastąpiło niemalże 2 miesiące po powzięciu informacji o tym zdarzeniu, a zatem nie stanowiło natychmiastowej reakcji. Normy moralne mają charakter uniwersalny jednak jedno nawet oceniane jako naganne moralnie zdarzenie nie oznacza, że dana osoba utraciła na zawsze takie cechy jak praworządność, uczciwość i moralność, co podnoszone jest w skardze kasacyjnej. W warunkach niniejszej sprawy zauważyć natomiast wypada, że uczestniczka postępowania – jak podniesione zostało w odpowiedzi na skargę kasacyjną – nie ukrywała tego, córka była uczestnikiem wycieczki, która odbyła się w maju 2019 r. Organ prowadzący posiadał informacje na ten temat i wówczas nie zgłaszał uwag. Lista jej uczestników była zatwierdzona i przesłana wraz z dokumentacją do Kuratorium Oświaty. Uczestniczka postępowania poniosła też opłaty wstępu za córkę. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela ponadto stanowisko Sądu I instancji, że w sytuacji gdy okolicznością uzasadniającą sięgnięcie po regulację z art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. jest stricte popełnienie przez dyrektora czynu zabronionego jako takiego, to fakt wypełnienia przez ten czyn znamion przestępstwa, powinien być wykazany we właściwym trybie. Wówczas trybu tego nie może zastąpić postępowanie prowadzone na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że podstawy kasacyjne w zakresie w jakim opierają się na zarzutach naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. uznać należy za nieusprawiedliwione. W konsekwencji za nieusprawiedliwioną uznać należy również podstawę opartą na zarzutach naruszenia art. 148 i art. 151 p.p.s.a. Podjęte w warunkach niniejszej sprawy rozstrzygniecie Sądu I instancji jest bowiem prawidłowe.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w myśl art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł jednocześnie o zwrocie niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestniczki postępowania, bowiem stosownie do art. 204 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez: 1) organ – jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę; 2) skarżącego – jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. W żadnym z tych przypadków zwrot poniesionych kosztów postępowania kasacyjnego nie przysługuje uczestnikowi postępowania.

Podstawą rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).