Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 6 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Lublina o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Lublina a Wójtem Gminy K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.R. o przyznanie schronienia w Schronisku dla bezdomnych mężczyzn w K. postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Lublina jako organ właściwy w sprawie.

Prezydent Miasta Lublina wnioskiem z 16 maja 2022 r. wystąpił o rozstrzygniecie sporu o właściwość między nim a Wójtem Gminy K. przez wskazanie Wójta Gminy K. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku M.R. o przyznanie schronienia w Schronisku dla bezdomnych mężczyzn w K.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 20 października 2021 r. Centrum Usług Społecznych w K. przekazało do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie wywiad środowiskowy przeprowadzony z M.R., który został przeprowadzony w związku ze złożonym przez niego w dniu 14 października 2021 r. wnioskiem o przyznanie schronienia wraz z wyżywieniem w Schronisku dla Osób Bezdomnych. Z dokumentów załączonych do ww. wywiadu wynikało, że otrzymał on pomoc w formie schronienia tj. dnia 21 września 2021 r. zamieszkał w Schronisku dla bezdomnych mężczyzn w K. przy ul. [...] prowadzonym przez [...] Stowarzyszenie [...].

W ocenie wnioskodawcy w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) dalej zwanej "u.p.s.", bowiem pomoc w formie schronienia została udzielona M.R. na podstawie ww. przepisu, który wskazuje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Prezydent powołał się przy tym na pismo Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej znak: DPSIV. 0211.1.15.2021.KS, w którym stwierdzono, że niniejszy przepis dotyczy wszystkich osób ubiegających się o świadczenie, również osób w kryzysie bezdomności, których sytuacja osobista uzasadnia świadczenia z pomocy społecznej w miejscu pobytu. Na mocy ww. regulacji można przyznać m.in. świadczenia w formie schronienia czy posiłku. W przypadku zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s. obowiązuje jednocześnie art. 101 ust. 7 tej ustawy, zgodnie z którym gmina właściwa ze względu na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest zobowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu. Ponadto wskazał na postanowienie NSA z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OW 261/19, które - jego zdaniem - potwierdza powyższe stanowisko.

Z uwagi na powyższe wnioskodawca stwierdził, że gminą właściwą ze względu na miejsce pobytu jest Gmina K., która w oparciu o art. 101 ust. 3 u.p.s. winna wydać decyzję administracyjną w przedmiocie skierowania M.R. do Schroniska dla bezdomnych mężczyzn w K. Natomiast koszty pobytu M.R. powinny zostać pokryte przez gminę Lublin na podstawie dokumentu księgowego wystawionego przez gminę, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu, co powinno nastąpić po wydaniu decyzji administracyjnej w przedmiocie skierowania oraz ustalenia odpłatności za pobyt oraz usługi świadczone w schronisku.

W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy K. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Lublina jako organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku M.R.

Odnosząc się do kwestii zastosowania w niniejszej sprawie art. 101 ust 3 u.p.s. Wójt wskazał, że w jego ocenie treść tego przepisu jednoznaczne wskazuje, że właściwość wynikająca z tej normy prawnej ma jedynie zastosowanie w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Wnioskodawca nie wskazał żadnej okoliczności, na podstawie której można by uznać, że z taką sytuacją mamy do czynienia. Natomiast sam fakt pozostawania osobą bezdomną nie stanowi sytuacji szczególnie uzasadnionej do zastosowania tej normy prawnej, gdyż zakładając racjonalność ustawodawcy, gdyby tylko ten fakt tworzył taką przesłankę ustawodawca wskazałby ją jednoznacznie w treści art. 101 ust 3 u.p.s., a nie tworzył wyjątku od generalnej właściwości miejscowej określonej w art. 101 ust 1 poprzez wprowadzania ust. 2 do tego artykułu. Na potwierdzenie swojego stanowiska przywołał postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OW 16/11.

Zdaniem Wójta z treści wniosku nie wynika, aby wnioskodawca dokonał ustaleń w zakresie sytuacji M.R. pozwalających na uznanie jego przypadku za szczególnie uzasadniony, a tym samym upoważniającego do skorzystania z normy określonej w art. 101 ust 3 u.p.s. Zatem zgodnie z treścią art. 101 ust. 2 ww. ustawy właściwym miejscowo w sprawie świadczeń z opieki społecznej jest gmina jej ostatniego miejsca zamieszkania, czyli Miasto Lublin.

Jednocześnie poinformowano, że wniosek M.R. został złożony 14 października 2021 r., natomiast w dniu 29 listopada 2021 r opuścił on schronisko dla bezdomnych w K. W chwili obecnej nie wiadomo gdzie on się znajduje.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej zwanej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Lublina a Wójtem Gminy K., ponieważ oba organy uznają się za niewłaściwe do rozpoznania wniosku M.R. z 14 października 2021 r. o przyznanie pomocy w formie schronienia w Schronisku dla bezdomnych mężczyzn w K.

Dla rozstrzygnięcia powstałego sporu podstawowe znaczenie ma przepis art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach zaś szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).

Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s. za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że ubiegający się o świadczenie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Nie ulega też wątpliwości, że ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały był Lulin. Z akt administracyjnych wynika także, że od 21 września 2021 r. do 29 listopada 2021 r. M.R. przebywał w Schronisku dla bezdomnych mężczyzn w K. Natomiast opuszczając schronisko nie poinformował gdzie będzie przebywać.

Trudno w tej sytuacji przyjąć, że zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu art. 101 ust. 3 u.p.s. Z tego względu właściwość miejscową gminy w rozpoznawanej sprawie należało ustalić, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., według miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. Skoro ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego była miejscowość Lublin, to organem właściwym do rozpoznania jego wniosku jest Prezydent Miasta Lublina.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.