Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję.

Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] r. odmówił skarżącej umorzenia pozostałej kwoty świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami ustalonej decyzją z dnia [...]r. Nr [...] orzekając, iż kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. orzekło:

1. uchylić zaskarżoną decyzję w całości

2. odmówić stronie skarżącej umorzenia pozostałej kwoty świadczeń nienależnie pobranych w kwocie 1 063, 46 zł ustalonej decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

3. umorzyć postępowanie pierwszej instancji w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w sentencji decyzji organ I instancji - poza rozstrzygnięciem dotyczącym wniosku strony w sprawie umorzenia pozostałej kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami - orzekł również o ich zwrocie, a rozstrzygnięcie o zwrocie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami już zostało zawarte w ostatecznej decyzji tego organu [...] r. Przechodząc do części pierwszej sentencji decyzji z dnia [...]r. organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm., zwanej dalej również ustawą o świadczeniach rodzinnych) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, oraz wypłacanego świadczenia wychowawczego - art. 30 ust. 6 ustawy. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny - art. 30 ust. 9 ustawy.

Następnie organ odwoławczy podniósł, że decyzją z dnia [...]r. organ pierwszej instancji ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na mocy decyzji z dnia [...]r. Nr [...] oraz zażądał zwrotu powyższych świadczeń w kwocie 2040,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania przedmiotowej decyzji wyniosły 202,13 zł. Pismem z dnia 4 marca 2015 r. strona poinformowała organ pierwszej instancji, że spłaciła całą kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, oświadczając, iż nie zamierza spłacać odsetek, gdyż z winy organu przedłużał się okres odpowiedzi na jej pisma. W aktach sprawy znajduje się wyciąg z operacji na koncie strony, z którego, że do dnia 27 lutego 2015 r. przekazała na rzecz powstałych świadczeń nienależnie pobranych kwotę 2 050,00 zł i kwota ta została zarachowana zarówno na rzecz należności głównej, jak i należnych odsetek. Według informacji sporządzonej przez organ pierwszej instancji na dzień 25 kwietnia 2017 r. strona ma zadłużenie w kwocie 2 572, 95 zł, na które składa się należność główna w wysokości 1 063, 46 zł oraz odsetki w wysokości 1 500, 69 zł, nadto 8,80 zł z tytułu kosztów upomnienia.

Organ odwoławczy podkreślił, że zasadą jest, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenia, obowiązana jest do ich zwrotu. Jedynie wówczas, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, organ administracji publicznej może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ( wraz z odsetkami ) w całości lub części, przy czym obowiązek wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie, która z przedmiotowego prawa chce skorzystać. Dodał, że z akt sprawy nie wynika, by strona wskazała jakąkolwiek okoliczność spełniającą warunki pozwalające na umorzenie w części kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami, poza trudną sytuacją materialną, która nie może stanowić samoistnej przesłanki zastosowania tej ulgi.

W kwestii podniesionego w odwołaniu zarzutu przedawnienia należności wynikających z wyżej wymienionej decyzji, organ podniósł, że okres przedawnienia wynosi 3 lata licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stała się ostateczna - art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że decyzja z dnia [...]r. Nr [...] została doręczona stronie w dniu 16 sierpnia 2005 r. i od decyzji nie zostało wniesione odwołanie, a zatem stała się ona ostateczna z dniem 31 sierpnia 2005 r. Organ odwoławczy stwierdził, że bieg terminu przedawnienia został przerwany (art. 30 ust. 4 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ), gdyż w dniu 24 lipca 2008 r. stronie został skutecznie doręczony tytuł wykonawczy z dnia [...] r. Nr [...]W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut naruszenia przez organ art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez odmowę uznania zgłoszonego przez nią zarzutu przedawnienia. Podkreśliła, że niniejsza sprawa toczy się już od 2005 r. i powinno zostać uwzględnione przedawnienie roszczeń. Ponadto zarzuciła naruszenie przez organ art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez odmowę umorzenia pozostałej kwoty świadczeń nienależnie pobranych, pomimo iż z okoliczności niniejszej sprawy, a w szczególności bardzo trudnej sytuacji materialnej, życiowej oraz zdrowotnej strony skarżącej i jej rodziny wynika, iż zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, uprawniające do skorzystania z instytucji umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 28 lutego 2018 r. skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika - podniosła zarzut naruszenia przez organ art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto zarzuciła naruszenie przez organ art. 30 ust. 3 w związku z art. 30 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji błędne niezastosowanie i przyjęcie, iż roszczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie uległo przedawnieniu, bowiem skarżącej został w dniu 24 lipca 2008 r. doręczony tytuł wykonawczy i tym samym termin przedawnienia został przerwany, w sytuacji gdy wskazany wyżej przepis stanowi, iż po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony, zatem nawet gdyby przyjął, iż w dniu 24 lipca 2008 r. doszło do przerwania biegu przedawnienia, to w chwili obecnej ponownie 3 letni termin przedawnienia minął, a zatem roszczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wygasło i organ utracił uprawnienie do jego skutecznego dochodzenia od skarżącej. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymała wnioski i wywody zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając odwołanie, organ odwoławczy nie odniósł się bowiem w pełnym zakresie do podniesionego w nim zarzutu przedawnienia należności – powtórzonego również w skardze.

W tej kwestii organ podniósł, że okres przedawnienia – zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych - wynosi 3 lata licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stała się ostateczna. Wskazał, że decyzja z dnia [...]r. Nr [...]została doręczona stronie w dniu 16 sierpnia 2005 r. i od decyzji nie zostało wniesione odwołanie, a zatem stała się ona ostateczna z dniem 31 sierpnia 2005 r. Organ odwoławczy stwierdził, że bieg terminu przedawnienia został przerwany (art. 30 ust. 4 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ), gdyż w dniu 24 lipca 2008 r. stronie został skutecznie doręczony tytuł wykonawczy z dnia [...]r. Nr [...].

Podkreślenia zatem wymagało, że organ przyjął, iż roszczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie uległo przedawnieniu, z tego powodu, że skarżącej został w dniu 24 lipca 2008 r. doręczony tytuł wykonawczy, a zatem nastąpiła przerwa biegu przedawnienia.

Jednakże organ całkowicie pominął to, że według art. 30 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po przerwaniu biegu terminu przedawnienia, biegnie on na nowo – odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony. Organ poprzestał na stwierdzeniu, że doręczenie skarżącej tytułu wykonawczego w dniu 24 lipca 2008 r. przerwało bieg przedawnienia, a w konsekwencji pominął ustalenia w zakresie tego, czy po tej przerwie, nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Pomimo zatem podniesienia w odwołaniu tak istotnego zarzutu, organ odwoławczy pominął ustalenia w powyższym zakresie, a w konsekwencji tego nie wyjaśnił, czy występuje w sprawie istotna okoliczność przedawnienia należności, których dotyczył wniosek o umorzenie, inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie. Nie ulega zaś wątpliwości, że miało to kluczowe znaczenie w sprawie, gdyż bezprzedmiotowe jest orzekanie w kwestii umorzenia należności, jeżeli należności te uległy przedawnieniu.

Pominięcie przez organ, ustosunkowania się w pełnym zakresie do zarzutu odwołania, a w konsekwencji pominięcie ustaleń co do tego, czy przedmiotowe należności uległy przedawnieniu, stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 § 1 i art. 8 K.p.a.

Z uwagi na stwierdzenie powyższych uchybień organu odwoławczego, w aktualnym stanie sprawy, przedwczesna jest ocena zasadności pozostałych zarzutów skargi.

W podsumowaniu wskazać zatem należało, że wobec istotnego naruszenia przez organ przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że brak ustalenia, czy uległy przedawnieniu należności, których dotyczył wniosek o ich umorzenie, miał wpływ na wynik niniejszego postępowania administracyjnego.

Uwzględniając powyższe okoliczności sprawy, należało orzec jak na wstępie. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.