Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 października 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1873/15 uchylił w trybie autokontroli postanowienie z 19 lipca 2016 r. i po ponownym rozpoznaniu sprzeciwu J. Ż. od postanowienia referendarza sądowego z 17 maja 2016 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Sąd pierwszej instancji uchylając na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. postanowienie z 19 lipca 2016 r. stwierdził, że błędnie zastosował art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Wyjaśnił, że postępowanie sądowe zostało wszczęte przed 15 sierpnia 2015 r., a zatem zastosowanie winien mieć art. 260 § 1 p.p.s.a. o treści sprzed nowelizacji. Dlatego też Sąd uchylił postanowienie z 19 lipca 2016 r., którym po rozpoznaniu sprzeciwu J. Ż., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 17 maja 2016 r. o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Po ponownym rozpoznaniu sprzeciwu J. Ż. od postanowienia referendarza sądowego z 17 maja 2016 r., Sąd pierwszej instancji odmawiając na podstawie art. 260, art. 255 i art. 246 § 1 p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie całkowitym stwierdził, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd stwierdził, że w oparciu o udzielone przez skarżącego informacje, w głównej mierze wynikające z wniosku o udzielenie prawa pomocy, nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, a co za tym idzie, nie jest możliwe przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd stwierdził, że strona chcąca skorzystać z prawa pomocy zobowiązana jest udowodnić, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Tymczasem skarżący, pomimo kierowanych do niego wezwań, nie nadsyła dokumentów potwierdzających jego sytuację finansową, np. zaświadczeń o wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia oraz nie wyjaśnia tak istotnych kwestii jak to, czy syn skarżącego podejmuje prace zarobkowe, czy żona pobiera jakieś świadczenia okresowe i w jakiej wysokości, czy rodzina skarżącego dysponuje jakimiś oszczędnościami.
W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części. W szczególności wniósł o zwolnienie go z "kosztów-wpisu" i oświadczył, że "rezygnuj(e) z adwokata". Stwierdził, że wniesienie wpisu zrujnuje jego "budżet domowy a także będzie miało duży wpływ na stan zdrowia i dalsze leczenie".
Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Oceniając sytuację finansową i rodzinną skarżącego oraz opierając się głównie o informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu, nie można odmówić racji Sądowi pierwszej instancji, gdy wskazuje na to, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sprawie tej faktem jest, że skarżący nie skorzystał z możliwości przedstawienia dokumentów potwierdzających jego sytuację finansową. Nie przedłożył bowiem, pomimo wezwania, żadnego dokumentu potwierdzającego prawdziwość oświadczeń zawartych we wniosku. Nie wyjaśnił również innych istotnych dla sprawy kwestii dotyczących chociażby ewentualnych świadczeń pobieranych przez żonę, czy możliwości zarobkowych dorosłego, studiującego na studiach niestacjonarnych syna. Również do zażalenia skarżący nie dołączył dokumentów, do których przedłożenia został wezwany. Sąd pierwszej instancji oceniając zatem sytuację skarżącego w oparciu jedynie o informacje zawarte we wniosku słusznie doszedł do przekonania, że nie są one wystarczające by stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadnie zatem odmówił udzielenia mu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Zażalenie skarżącego również pozbawione jest argumentów, które pozwoliłyby na dokonanie odmiennej oceny jego sytuacji materialnej, niż wynikająca z zaskarżonego postanowienia. Ponadto NSA stwierdził, że skarżący, mimo tego co zdaje się wywodzić, nie należy do osób ubogich. Sama deklarowana wysokość zarobków na poziomie ok. 3000 zł pozwalająca na zaspokojenie wszystkich bieżących potrzeb trzyosobowej rodziny oraz posiadanie majątku w postaci 1/6 lokalu mieszkalnego, co stanowi ok. 60 m², wykluczają co do zasady możliwość udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. Okoliczności te sytuują bowiem skarżącego w znacznie lepszej sytuacji niż wiele osób, które otrzymują prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnej nieruchomości, bądź należą do osób o bardzo niskich dochodach lub są całkowicie tych dochodów pozbawione i nie są w stanie pokryć nawet podstawowych potrzeb życiowych. Uwzględniając do tego, że skarżący uporczywie odmawia udokumentowania tragicznej – jak wywodzi – sytuacji finansowej, uznać należało, że nie należy on do osób żyjących w ubóstwie, w stosunku do których powinno być realizowane prawo pomocy w zakresie całkowitym. Tym samym zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione na nie zażalenie – niezasadne.
Z uwagi na wniosek skarżącego zawarty w zażaleniu o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części i zwolnienie jedynie z "kosztów – wpisu" NSA stwierdził, że na tym etapie postępowania sądowego niemożliwa jest modyfikacja pierwotnie złożonego na urzędowym formularzu i rozpoznanego już przez Sąd pierwszej instancji wniosku o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sprowadzałoby się to bowiem do konieczności oceny innych przesłanek niż tych, którymi kierował się Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone postanowienie i odmawiając udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
W związku z powyższym NSA, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), postanowił jak w sentencji.
