Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 6 września 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Barbara Mleczko – Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi [...] na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie o sygn. akt I SAB/Lu 27/16 ze skargi [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez [...] w przedmiocie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanawia: oddalić skargę.

Dnia 17 lutego 2017 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarga [...] na przewlekłość postępowania toczącego się przed tym Sądem pod sygn. akt I SAB/Lu 27/16 w sprawie o przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę [...].

W skardze wniesiono o stwierdzenie naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, tj. o stwierdzenie przewlekłości postępowania, której skarga dotyczy, a nadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kwoty 10.000 zł.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w dniu 31 grudnia 2015 r. złożył skargę do w WSA w Lublinie na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę [...] w przedmiocie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W dniu 1 lutego 2016 r. pod sygn. akt III SAB/Lu 6/16, WSA w Lublinie wydał zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżący w dniu 16 lutego 2016 r. złożył zażalenie na powyższe zarządzenie oraz wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych.

W dniu 16 lutego 2016 r. WSA w Lublinie wydał zarządzenie uchylające zarządzenie z dnia 1 lutego 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, przy czym skarżący podkreśla, że powyższe zarządzenie nie ma uzasadnienia i trudno określić z jakich powodów zostało wydane.

W dniu 2 maja 2016 r. WSA w Lublinie wydał postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego.

Pismem z dnia 11 kwietnia 2016 r. skarżący został poinformowany, że w sprawie została zmieniona sygn. akt na II SAB/Lu 34/16. Pod tą sygnaturą nie zostały dokonane żadne czynności Sądu. Natomiast w dniu 30 września 2016 r. Sąd przekazał sprawę do innego wydziału, bez poinformowania o tym skarżącego i nadał nową sygn. akt I SAB/Lu 27/16.

Skarżący przedstawiając powyższy stan sprawy stwierdził, że czynności Sądu należy uznać za działania na jego szkodę lub próbę "zagmatwania" sprawy.

Zdaniem skarżącego powyższe czynności Sądu spowodowały, że skarga z dnia 31 grudnia 2015 r. przez ponad rok czasu nie została rozpoznana przez Sąd.

W piśmie z dnia 27 kwietnia 2017 r. zatytułowanym "UZUPEŁNIENIE SKARGI Z DNIA 15 LUTEGO 2017 R...." skarżący podniósł, że WSA w Lublinie przekazał jego skargę o przewlekłość postępowania do Naczelnego Sądu Administracyjnego dopiero w dniu 5 kwietnia 2017 r., tj. 47 dni od dnia jej złożenia. Zatem WSA w Lublinie w dalszym ciągu przewlekle prowadzi postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga na przewlekłość postępowania podlega oddaleniu, albowiem nie doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie.

Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki; Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm. – dalej: ustawa).

Z treści art. 2 ust. 1 ustawy wynika, że strona może wnieść skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Skarga wówczas podlega uwzględnieniu, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 tej ustawy). Dla uwzględnienia skargi konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym oraz, że zwłoka ta jest nieuzasadniona.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, gdy postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy, zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. Ocena ta, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Szybkość orzekania nie może bowiem stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania jest dokonywana na podstawie obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II FPP 11/11, oraz postanowienie NSA z 8 maja 2012 r., II FPP 3/12). Na marginesie wskazać należy, iż o naruszeniu jednej z podstawowych zasad postępowania (rozpatrzenie sprawy w rozsądnym terminie), określonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP decyduje nie sam upływ czasu, ale nieuzasadnione przewlekanie procesu (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 stycznia 2003 r., II AKz 3/03, Wokanda 2004/3/44).

Stosownie do § 32 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015, poz. 1177) - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, sprawy wniesione do sądu rozpoznaje się na rozprawie według kolejności ich wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast stosownie do § 33 ust. 1 tego rozporządzenia po wniesieniu skargi do sądu przewodniczący wydziału orzeczniczego niezwłocznie bada, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i czy został uiszczony wpis, a w razie potrzeby wzywa do usunięcia braków formalnych oraz do uiszczenia wpisu, chyba że został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do Sądu wcześniej, chyba że zachodzi podstawa do szybszego rozpoznawania spraw, które mogą wynikać, albo wprost z przepisów ustawy, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, albo też z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których stopień faktycznej i prawnej zawiłości nie jest znaczny, a ich charakter prawny i znaczenie dla strony przemawia za szybszym rozpoznaniem sprawy. Takie możliwości stwarza zarządzenie rozpoznania sprawy poza kolejnością, jeżeli strona przedstawi powody uzasadniające rozpoznanie sprawy poza kolejnością (§ 32 ust. 3 powołanego rozporządzenia). Na marginesie należy zauważyć, że skarżący nie złożył wniosku o wcześniejsze rozpoznanie sprawy z uwagi na jej szczególne okoliczności, co z kolei wykluczało zastosowanie przez Sąd przyspieszonego trybu rozpoznania sprawy.

W tym miejscu podkreślić ponownie należy, że z art. 2 ust. 1 ustawy wynika, iż postępowanie przewlekłe to takie, które m. in. trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, z dnia 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Istotne są bowiem również ustalenia faktyczne danej sprawy.

W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić przewlekłości postępowania w rozumieniu ustawy. Skarga [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę [...] w przedmiocie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wpłynęła do WSA w Lublinie w dniu 1 lutego 2016 r. i została pierwotnie zarejestrowana pod sygnaturą akt I SAB/Lu 6/16. Następnie zarządzeniem z dnia 4 kwietnia 2016 r. zgodnie z zarządzeniem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2016 r. sprawa skarżącego została przekazana do Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i wpisana do rep. II SAB/Lu 34/16. Zarządzeniem z dnia 30 września 2016 r. sprawa została przekazana do Wydziału I WSA w Lublinie i wpisana do rep. I SAB/Lu 27/16.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, że od dnia wniesienia skargi do dnia 30 września 2016 r., tj. przekazania sprawy do Wydziału I WSA w Lublinie i wpisania do rep. I SAB/Lu 27/16 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zgodnie z przepisami prawa podejmował czynności procesowe, które związane były m.in. z zażaleniem skarżącego na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (np. wezwaniem skarżącego do usunięcia braków zażalenia z dnia 25 lutego 2016 r.), a także wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa mocy. Należy również wskazać, że postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. WSA w Lublinie umorzył postępowanie zażaleniowe dotyczące wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, ponieważ zarządzenie dotyczące wezwania do uiszczenia wpisu sądowego zostało uchylone.

Od powyższego postanowienia skarżący pismem z dnia 8 kwietnia 2016 r. wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych zażalenia poprzez nadesłanie jego odpisu oraz podpisanie zażalenia. Skarżący przy piśmie z dnia 8 maja 2016 r. (data wpływu do WSA w Lublinie 13 maja 2016 r.) uzupełnił braki fornale zażalenia. Następnie pismem z dnia 23 maja 2016 r. WSA w Lublinie przekazał akta sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego w celu rozpoznania zażalenia skarżącego.

Postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt II GZ 675/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2016 r.

Akta sprawy zostały zwrócone przez Naczelny Sąd Administracyjny do WSA w Lublinie przy piśmie z dnia 14 września 2016 r.

Zarządzeniem z dnia 21 października 2016 r. został wyznaczony termin rozprawy na dzień 23 listopada 2016 r.

Jak wynika z protokołu rozprawy przed WSA w Lublinie z dnia 23 listopada 2016 r. - w dniu 22 listopada 2016 r. do akt sprawy dołączono dwa pisma skarżącego, przy czym jedno stanowiące uzupełnienie skargi, drugie zaś z wnioskiem o udzielenie informacji o stanie sprawy i zmianach w oznaczeniach sygnatur. Jednocześnie jak stwierdził Przewodniczący, oba pisma posiadają brak formalny w postaci braku podpisu nadawcy.

W związku z powyższym Sąd postanowił m.in. odroczyć rozprawę bez terminu i wezwać skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni braków formalnych ww. pism poprzez ich złożenie z odręcznym podpisem – pod rygorem pozostawienia ich w aktach bez rozpoznania. Jednocześnie Sąd postanowił, po upływie zakreślonego terminu przedstawić akta sprawy do wyznaczenia terminu rozprawy.

W dniu 27 grudnia 2016 r. (data wpływu do WSA w Lublinie) skarżący uzupełnił braki formalne powyższych pism. Wobec tego zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2017 r. sprawę skierowano na rozprawę, której termin zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2017 r. wyznaczono na dzień 22 lutego 2017 r.

Na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 r. WSA w Lublinie wydał wyrok, którym oddalił skargę [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Zamojskiego w przedmiocie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Jak wynika powyżej opisanego stanu sprawy - między datą wpływu skargi do WSA w Lublinie - tj. 1 lutego 2016 r. – a datą rozprawy, na której zapadł wyrok oddalający skargę – to jest 22 lutego 2017 r. upłynęło niespełna 13 miesięcy. W tym okresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie i Naczelny Sąd Administracyjny podejmowały niezbędne czynności procesowe w sprawie. Przy czym, co istotne, to przede wszystkim działanie samego skarżącego powodowało przedłużenie postępowania przed WSA w Lublinie. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że oczywiście nie można zarzucać skarżącemu korzystanie z przysługującego mu prawa np. do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 16 marca 2016 r. Jednakże skarżący musi mieć świadomość, że rozpatrzenie środka odwoławczego w sprawie wpadkowej przez sąd wyższej instancji, będzie się wiązało z wydłużeniem postępowania głównego. Poza tym jak wynika z akt sprawy i co zostało już wskazane - wnoszone przez skarżącego w toku postępowania pisma (w tym środki odwoławcze) - były obarczone brakami, do których usunięcia Sąd był zobowiązany wezwać skarżącego. O nieuzasadnionej zwłoce można zaś mówić wówczas, gdy postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy, zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2013 r., sygn. akt II GPP 12/13).

Natomiast zmiana w oznaczeniach sygnatur rozstrzyganej przez WSA w Lublinie sprawy nie miała żadnego znaczenia dla terminowości i prawidłowości czynności podejmowanych przez Sąd I instancji. Wobec tego nie mogła przesądzać o istnieniu przewlekłości postępowania.

Zatem w zaprezentowanych okolicznościach sprawy za całkowicie nieuzasadnioną należny uznać skargę skarżącego, który wskazuje, że jego prawo do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując analizy sprawy oraz oceniając terminowość podejmowanych czynności wskazuje, że Sąd podejmował czynności w rozsądnych terminach, zaś przebieg postępowania zdeterminowany był również działaniami samego skarżącego i składanymi przez niego środkami procesowymi.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia.