Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Marian Wolanin, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. sprawy ze skargi A. M., A. D., B. A. H., T. B., K. B., S. B. i M. No. na decyzję Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego A. M. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił własną decyzję z dnia [...] lutego 2010 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r., w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,38 ha, położonego we wsi Z. stanowiącego byłą własność spadkobierców J. D. i umorzył prowadzone postępowanie administracyjne.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r. została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r. oraz na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Przepis art. 2 utracił moc z dniem 1 lipca 1982 r., w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Ustawa ta w art. 44 ust. 1 przewidywała przejęcie na własność Państwa gruntów rolnych odłogowanych na nieruchomościach opuszczonych przez właścicieli, natomiast przepis art. 45 ust. 1 tej ustawy upoważniał naczelnika gminy do orzekania w tych sprawach. W wyniku dokonanej reformy administracji państwowej na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw kompetencje określone w art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych zostały przekazane do organów gminy jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 3 pkt 14 ustawy kompetencyjnej. Przepisy art. 44 i art. 45 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych przestały obowiązywać z dniem 1 stycznia 1992 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. W konsekwencji, zdaniem Ministra, przestała istnieć kompetencja organów gminy do wydawania decyzji w tych sprawach. Także ogólne domniemanie właściwości organów wynikające z ustawy kompetencyjnej z dnia 17 maja 1990 r. nie mogło dotyczyć tych spraw. W ocenie Ministra, przestała bowiem istnieć podstawa prawna

Sygn. akt IV SA/Wa 468/11

do wydawania decyzji administracyjnych w tego rodzaju sprawach. Ponadto przejmowanie nieruchomości na własność Państwa nie było i nie jest zadaniem własnym gminy. Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych została z dniem 25 marca 1995 r. uchylona przez ustawę z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, która nie zawierała nowych regulacji pozwalających na przymusowe, nieodpłatne przejmowanie w drodze decyzji administracyjnej gruntów rolnych na własność Państwa z powodu ich opuszczenia czy degradacji.

Minister wskazał, że w reformie administracji publicznej, przeprowadzonej na podstawie ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa oraz ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej, ustawodawca również nie uregulował kwestii właściwości organów w sprawach weryfikacji decyzji ostatecznych wydanych przed dniem 1 stycznia 1992 r. o przejęciu gruntów rolnych na własność Państwa na podstawie wymienionych wyżej ustaw z 1957 r. i 1982 r.

Z uwagi na fakt, że kwestionowana decyzja obejmuje kategorie spraw należące do zakresu działania administracji rządowej to, w ocenie Ministra, uznać należy, że do jej rozpatrzenia zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie gdzie zgodniej z art. 3 ust 1 pkt 5 wojewoda jest organem administracji rządowej, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji. Na tle tak przedstawionego stanu prawnego Minister stwierdził że decyzja z dnia [...] lutego 2010 r. rozstrzygała sprawę z naruszeniem przepisów o właściwości.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. M., A. D., B. H., T. B., K. B., S. B. i M. N.. Zaskarżonej decyzji zarzucili wydanie z naruszeniem prawa materialnego i naruszeniem przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy poprzez:

- utrzymanie decyzji z 1962 r. wydanej na podstawie ustaw wynikających z dekretów Bieruta, opartej na art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zezwalającej na uwłaszczenie przez Państwo na gruntach zabranych komisyjnie a nie decyzyjnie w 1950 r.,

Sygn. akt IV SA/Wa 468/11

zmienność poglądów prawnych wyrażonych w obu decyzjach i w związku z tym naruszenie art. 8, 107 § 3 Kpa,

naruszenie art. 107 § 1 Kpa, ponieważ sprawa w tym samym przedmiocie w dniu [...] kwietnia 2005 r. była kierowana do Wojewody [...],

brak odniesienia się przez Ministra do wszystkich zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,

brak oceny zgromadzonego materiału dowodowego w decyzji II instancji, tym samym naruszenie art. 77 § 1, 7, 80 Kpa.

Podnosząc powyższe naruszenia skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, naruszył przepis art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 Kpa. Naruszenie to polegało na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Ministra) przesłanką obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji.

W doktrynie przyjmuje się, że art. 24 § 1 pkt 5 Kpa ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w przepisie art. 127 § 3 Kpa, (por. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 221).

Natomiast w uchwale z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 Naczelny Sąd Administracyjnego stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 Kpa nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5

Sygn. akt IV SA/Wa 468/11

§ 2 pkt 4 Kpa w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 Kpa. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano m.in., że przepisy prawa procesowego zawierają cały system gwarancji procesowych bezstronnego, sprawiedliwego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Do gwarancji tych należy zaliczyć instytucje procesowe ustanowione w zasadach ogólnych, w tym zasadę ogólną prawdy obiektywnej. Do instytucji procesowych zapewniających bezstronne i sprawiedliwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy należy zaliczyć instytucję wyłączenia pracownika, instytucję wyłączenia organu administracji publicznej oraz instytucję wyłączenia członka organu kolegialnego. Dalej NSA wskazał, że zawsze tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 Kpa) trzeba ocenić, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika lub członka organu kolegialnego przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa. NSA uznał, że kompetencje przyznane organom administracji publicznej nie przechodzą na aparat pomocniczy, który jedynie powołany jest do realizacji tej kompetencji w imieniu i na rachunek organu. Pracownicy aparatu pomocniczego powiązani zależnością organizacyjną nie gwarantują bezstronnego działania.

Stwierdzić zatem należy, że powyższa uchwała wskazuje, iż osobą której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę jest wyłącznie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 Kpa w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 Kpa.

Jak natomiast wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy zarówno decyzję wydaną w pierwszej instancji jak również decyzję wydaną w drugiej instancji podpisał, działając z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podsekretarz stanu K. P.. Jednakże pracownik organu upoważniony do działania w imieniu organu, nie może być uznany za osobę piastującą funkcję organu, która nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 Kpa przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 Kpa. Wobec tego, wydanie zaskarżonej decyzji z upoważnienia Ministra przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji tego samego organu, stanowi istotne naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 Kpa. Naruszenie tego przepisu stanowi przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 3 Kpa.

Jednocześnie mając na względzie podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutów podniesionych w skardze.

Sygn. akt IV SA/Wa 468/11

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

O kosztach, w pkt 2 wyroku, orzeczono na podstawie 200 i 205 § 1 cyt. ustawy.