Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 19 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi P S.A. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ochrony przeciwpożarowej oddala skargę.

Decyzją z [...] czerwca 2011r., nr [...], Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej, na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm. - dalej: u.P.S.P), art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: k.p.a) oraz § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109, poz. 719 – dalej: rozporządzenie MSWiA), nakazał P S.A, wykonanie w terminie do 15 lipca 2011 r., pasów przeciwpożarowych przy linii kolejowej [...] w Nadleśnictwie oddz. [...].

Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm. – dalej: u.t.k), podmiotem zobowiązanym do wykonywania pasów przeciwpożarowych wzdłuż szlaków kolejowych jest zarządca szlaków kolejowych, który zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt 3 u.t.k urządza i utrzymuje pasy przeciwpożarowe. Organ podkreślił,

że głównym źródłem zagrożenia pożarowego dla obszarów leśnych, położonych wzdłuż szlaków kolejowych, jest ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu. Hamowanie odbywa się z wytwarzaniem snopów iskier mechanicznych, stanowiących rozżarzone cząstki stali, które w kontakcie z wysuszoną roślinnością trawy i ścioły mogą doprowadzić do powstania pożaru. Organ zaznaczył także,

że o tym, że jest to zagrożenie bardzo duże świadczy fakt, że przy linii kolejowej [...], na terenie powiatu odnotowano w roku bieżącym już dwa pożary, których przyczyną było wytwarzanie iskier mechanicznych podczas hamowania pociągu.

W odwołaniu od powyższej decyzji P S.A podniósł, że z § 38 ust. 2 rozporządzenia MSWiA wynika, że ma on charakter informacyjny, tzn. wskazuje na akty prawne, które regulują kwestię utrzymania pasów przeciwpożarowych: u.t.k, ustawę z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435 ze zm. – dalej: u.l) oraz ustawę z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380 ze zm. – dalej: u.o.p). Odwołujący wskazał, że u.t.k nie określa podmiotów obowiązanych do wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Jej art. 55 daje jedynie zarządcy infrastruktury kolejowej prawo do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych za wynagrodzeniem (odszkodowaniem). Prawa tego nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem. Odwołujący wskazał także, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 u.l., które jednoznacznie zobowiązują właścicieli lasów do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów, a inny przepis tej ustawy – art. 29 – nie zezwala zarządcy infrastruktury nawet na poruszenie się pojazdem silnikowym w lesie.

Decyzją z [...] lipca 2011 r., nr [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, na podstawie art. 27 i art. 11a ust. 2 pkt 1 u.P.S.P oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wskazując na zasadność decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy podkreślił między innymi, że art. 17 ust. 1 u.t.k precyzyjnie określa podmiot oraz zakres jego odpowiedzialności za zapewnienie bezpieczeństwa, w tym także pożarowego terenu, w obrębie którego usytuowana jest infrastruktura kolejowa. Zgodnie z jego treścią zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające: 1) bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego; 2) bezpieczną eksploatację pojazdów kolejowych; 3) ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska. W ocenie organu regulacja w tym brzmieniu nie może budzić żadnych wątpliwości, że ustawodawca nałożył na zarządców i przewoźników kolejowych obowiązek bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz spełnienia warunków technicznych i organizacyjnych na szlakach kolejowych i bocznicach w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

P S.A, wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Wskazując na zasadność skargi strona powtórzyła argumentację odwołania, dodatkowo wskazując, że w podobnej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Łodzi, wyrokiem z 18 stycznia 2011 r., II SA/Łd 1255/10, orzekł korzystnie dla skarżącego.

Wyrokiem z dnia 20 października 2011r. (sygn. akt II SA/Go 647/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Sąd podał, iż organy dokonały prawidłowej wykładni prawa materialnego a zarzuty skargi w tym zakresie są niezasadne, natomiast organy orzekające w sprawie naruszyły przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 u.P.S.P. poprzez brak zmiany terminu wykonania nałożonego obowiązku, który winien być krótki,

ale i realny do dotrzymania.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012r., nr [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, na podstawie art. 27 i art. 11a ust. 2 pkt 1 u.P.S.P oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku i wyznaczył nowy termin, a w pozostałej części utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że wyrokiem z dnia 20 października 2011r. (sygn. akt II SA/Go 647/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim potwierdził prawidłowość jego ustaleń dotyczących nałożenia obowiązku wykonania pasów przeciwpożarowych na zarządcę linii kolejowych. Wobec powyższego KWPSP słusznie zmienił decyzję pierwszoinstancyjną wyłącznie

w zakresie terminu wykonania tego obowiązku.

Skargę na decyzję z dnia [...] stycznia 2012r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył P S.A, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu strona skarżąca podała, iż § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. ma charakter wyłącznie informacyjny, ustawa o transporcie kolejowym nie określa podmiotów zobowiązanych do wykonywania i utrzymania pasów przeciwpożarowych, a ustawa

o lasach jednoznacznie zobowiązuje właścicieli lasów do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów.

Jednocześnie P S.A na poparcie swojego stanowiska ponownie przywołał wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2011 r. (II SA/Łd 1255/10), a ponadto pismo z dnia 9 listopada 2011r. Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Infrastruktury.

Zdaniem strony skarżącej z art. 17 u.t.k. nie wynika, aby zarządca linii kolejowej był w obowiązku urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do przywołanego w uzasadnieniu skargi wyroku WSA w Łodzi, organ ponownie wskazał, że sąd ten wobec stwierdzonego rażącego naruszenia prawa procesowego (brak podpisów na odwołaniu od decyzji wszystkich umocowanych do reprezentacji spółki) uznał, że "rozstrzyganie merytorycznych zarzutów zgłaszanych w skardze stało się zbędne a przede wszystkim przedwczesne". W związku z powyższym, jak zaznaczył organ odwoławczy, w sprawie II SA/Łd 1255/10 nie można mówić o jakimkolwiek korzystnym rozstrzygnięciu dla skarżącego pod względem merytorycznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzonego przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz wydanego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia.

Wyjaśnić również należy, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270) – "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, iż w niniejszym postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w warunkach związania wynikającego

z sądowego rozstrzygnięcia wydanego już uprzednio w sprawie. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone

w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wyrażona w powołanym przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje

na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. W pojęciu "ocena prawna" mieści się, przede wszystkim, wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposobu ich zastosowania

w rozpoznawanej sprawie. Determinuje ona zatem, podobnie jak zawarte

w orzeczeniu wskazania co do dalszego postępowania, działania każdego organu

w postępowaniu administracyjnym podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania samego sądu oznacza natomiast, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym zakresie poglądowi wyrażonemu we wcześniejszym orzeczeniu (por. wyrok WSA w Krakowie z 6 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Kr. 988/06 M. Podat. 2007/8/3). Wskazać również należy, że w orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cyt. wyżej przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (Komentarz - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 219-225).

Kontrolowana decyzja została wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 października 2011 r. w sprawie sygn. II SA/Go 647/11, uchylającym poprzednią decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z [...] lipca 2011 r., nr [...].

Zaznaczyć należy, iż po pierwsze w przedmiotowej sprawie nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności zmieniające ustalenia przyjęte przy wyrażaniu oceny prawnej przedstawionej w ww. wyroku. Nie nastąpiła też zmiana przepisów prawa, która dozwalałaby na odstąpienie od zasady związania.

Po drugie zaś w wyroku z dnia 20 października 2011 r. Sąd wyraźnie zaznaczył,

iż rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy ma uwzględnić dokonaną w tym orzeczeniu wykładnię prawa materialnego, która pozwoli na podjęcie stosownej decyzji.

W powołanym wyroku z dnia 20 października 2011 r. Sąd między innymi wskazał,

iż słusznie podkreślił organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji, że wyjątek opisany w art. 55 ust. 3 u.t.k, dotyczący wskazania, kto ponosi faktyczne koszty wykonywania pasów przeciwpożarowych świadczy o tym, że podmiotem zobowiązanym do wykonywania pasów jest zarządca linii kolejowej, który na podstawie umowy cywilnoprawnej może domagać się ich poniesienia przez właścicieli gruntów.

Stwierdzić więc należy, iż w tym zakresie, zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja czyni zadość obowiązującym przepisom prawa, w tym art. 153 p.p.s.a.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, wskazać trzeba,

iż zgodnie z art. 26 ust.1 pkt 1 i 2 u.P.S.P komendant powiatowy Państwowej Straży Pożarnej, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów przeciwpożarowych, uprawniony jest w drodze decyzji administracyjnej do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie; wstrzymania robót (prac), zakazania używania maszyn, urządzeń lub środków transportowych oraz eksploatacji pomieszczeń, obiektów lub ich części, jeżeli stwierdzone uchybienia mogą powodować zagrożenie życia ludzi lub bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania pożaru.

Na gruncie niniejszej sprawy podkreślenia wymaga okoliczność, iż postępowanie

w niniejszej sprawie zostało wszczęte z urzędu przez organ pierwszej instancji – Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej. Organ ten przeprowadził kontrolę pod kątem zagrożenia pożarowego jakie stwarza dla obszaru leśnego ruch kolejowy.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.o.p. minister właściwy do spraw wewnętrznych określi,

w drodze rozporządzenia, sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Rozporządzenie to, zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 2 u.o.p, ma uwzględniać między innymi sposób, w jaki właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów budowlanych lub terenów powinni spełniać swoje obowiązki

w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Na podstawie ww. przepisu wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych

i terenów (rozporządzenie MSWiA).

§ 38 ust. 1 rozporządzenia MSWiA stanowi, że lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok. Omawiane rozporządzenie, w przeciwieństwie do uprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowanych i terenów (Dz.U. z 2006r., nr 80, poz. 563), nie określa jednoznacznie sposobu wykonywania pasów przeciwpożarowych oraz podmiotów właściwych i zobowiązanych do ich urządzania

i utrzymywania. § 34 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z 2006r. nakładał jednoznacznie obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych na właścicieli linii kolejowych. Obowiązujące obecnie rozporządzenie przeciwpożarowe w § 38 ust. 2 wskazuje, iż rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone jako właściwe do ich wykonania i utrzymywania w ustawie o lasach (u.l.), ustawie o transporcie kolejowym (u.t.k.) oraz ustawie o ochronie pożarowej (u.o.p.) określają:

– rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz.U. nr 58, poz. 405 i nr 82, poz. 573);

– rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008r. w sprawie wymagań elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych

w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. nr 153, poz. 955).

Wobec powyższego należy zgodzić się ze skarżącym, że § 38 ust. 2 rozporządzenia MSWiA, wskazując poszczególne akty prawne, ma charakter informacyjny. Powyższe jednak nie oznacza, iż podmiotem obowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych jest inny podmiot niż strona skarżąca.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu zawartego w skardze, tj. naruszenia art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 u.l., który zdaniem skarżący wskazuje właściciela lasu jako podmiot zobowiązany do wykonania pasów przeciwpożarowych, stwierdzić należy,

iż skarżący nie ma racji.

Stosownie do przepisu art. 9 ust. 1 pkt 1 u.l. w celu zapewnienia powszechnej ochrony lasów właściciele lasów są obowiązani do kształtowania równowagi

w ekosystemach leśnych, podnoszenia naturalnej odporności drzewostanów,

a w szczególności do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów. Z kolei w myśl art. 13 ust. 1 u.l. właściciele lasów są obowiązani do trwałego utrzymywania lasów

i zapewnienia ciągłości ich użytkowania, a w szczególności do pielęgnowania

i ochrony lasu, w tym również ochrony przeciwpożarowej.

Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 9 ust. 3 u.l. minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów. Wdane na tej podstawie ww. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006r. w § 10 ust. 1 wyróżnia cztery podstawowe rodzaje pasów przeciwpożarowych:

1) pas przeciwpożarowy typu A - oddzielający las od dróg publicznych, dróg dojazdowych niebędących drogami publicznymi do zakładu przemysłowego lub magazynowego, obiektów magazynowych i użyteczności publicznej pas gruntu o szerokości 30 m, przyległy do granicy pasa drogowego albo obiektu, pozbawiony martwych drzew, leżących gałęzi i nieokrzesanych ściętych lub powalonych drzew;

2) pas przeciwpożarowy typu B - oddzielający las od parkingów, zakładów przemysłowych i dróg poligonowych pas gruntu o szerokości 30 m, przyległy do granicy obiektu albo drogi, spełniający wymogi, o których mowa w pkt 1,

z tym że w odległości od 2 do 5 m od granicy obiektu albo drogi zakłada się bruzdę o szerokości 2 m oczyszczoną do warstwy mineralnej; bruzdę może stanowić inna powierzchnia pozbawiona materiałów palnych;

3) pas przeciwpożarowy typu C - oddzielający las od obiektów na terenach poligonów wojskowych pas gruntu o szerokości od 30 do 100 m, przyległy do granicy obiektu, spełniający wymogi, o których mowa w pkt 1, z tym

że bezpośrednio przy obiekcie zakłada się bruzdę o szerokości od 5 do 30 m oczyszczoną do warstwy mineralnej;

4) pas przeciwpożarowy typu D - rozdzielający duże zwarte obszary leśne pas gruntu o szerokości od 30 do 100 m, spełniający wymogi, o których mowa

w pkt 1, z bruzdą o szerokości od 3 do 30 m oczyszczoną do warstwy mineralnej; pasy rozdzielające zwarte obszary leśne zakłada się wzdłuż wytypowanych dróg, umożliwiających prowadzenie działań ratowniczych,

a drzewostany na tym pasie muszą mieć udział ponad 50 % gatunków liściastych.

Powyższe wyliczenie nie obejmuje pasów przeciwpożarowych oddzielających las od linii kolejowych, problematyką takich pasów zajmuje się bowiem ww. rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008r., wydane na podstawie art. 54 u.t.k.,

a uprzednio (wydane na tej samej podstawie) rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 10 listopada 2004 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie budowli i budynków, drzew lub krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej,

a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 249, poz. 2500). Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008r. wprost reguluje tylko "techniczne" kwestie dotyczące sposobu urządzania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych (zob. § 10), ale poprzez powiązanie kompetencyjne tego aktu z ustawą o transporcie kolejowym pośrednio wskazuje, a przynajmniej zawęża, krąg podmiotów, na których obowiązek wykonania takich pasów spoczywa.

W związku z powyższym stwierdzić należy, iż omówione przepisy ustawy

o lasach zobowiązując właścicieli lasów jedynie do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów, mają charakter unormowań ogólnych. Regulację szczególną, która dotyczy realizacji pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych, stanowi natomiast

art. 17 ust. 1 w zw. z art. 55 u.t.k. Należy pamiętać w tym miejscu o regule,

że przepis szczególny wyłącza stosowanie przepisu ogólnego.

Za słusznością stanowiska, iż określeniem podmiotu obowiązanego do wykonania pasów przeciwpożarowych zajmuje się ustawa o transporcie kolejowym, przemawia również wyraźne brzmienie § 38 ust. 2 rozporządzenia MSWiA.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.t.k. zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające: (1) bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego; (2) bezpieczną eksploatację pojazdów kolejowych; (3) ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska. Powyższy przepis nakłada na zarządców i przewoźników kolejowych obowiązek bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz spełnienia warunków technicznych i organizacyjnych na szlakach kolejowych i bocznicach w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Ten ogólny przepis w powiązaniu z między innymi z art. 55 u.t.k., w wystarczający sposób pozwala ustalić podmiot zobowiązany do wykonywania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie należy podzielić pogląd zawarty

w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sygn. akt IV SA/Po 1120/11, IV SA/Po 1237/11, IV SA/Po 988/11 (opublikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że art. 55 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym należy postrzegać jako przepis służący umożliwieniu realizacji obowiązków, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym. Powyższy przepis stanowi,

że zarządca infrastruktury kolejowej ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem: (1) ustawiać zasłony odśnieżne, (2) zakładać żywopłoty, (3) urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe. Ustalenie odszkodowania za urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych następuje w drodze umowy stron (art. 55 ust. 2 u.t.k.). Jeżeli posadzenie drzew lub krzewów, powodujące potrzebę urządzenia pasów przeciwpożarowych, nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej, koszty związane z urządzeniem i utrzymaniem tych pasów obciążają właścicieli gruntów (art. 55 ust. 3 u.t.k.). Z art. 55 ust. 1 u.t.k. wynika, iż pasy przeciwpożarowe na gruntach sąsiadujących z linią kolejową urządza i utrzymuje zarządca infrastruktury kolejowej. Przepisy art. 55 ust. 2 i 3 u.t.k. zasady tej nie modyfikują, gdyż nie określają one podmiotu zobowiązanego do urządzenia

i utrzymania pasów, lecz wskazują jedynie podmiot zobowiązany do poniesienia kosztów związanych z wykonaniem tych czynności (w tym do wypłaty ewentualnego odszkodowania). Nawet w sytuacji określonej w art. 55 ust. 3 u.t.k. – kiedy

to wspomniane koszty obciążają właścicieli gruntów – powinność wykonania pasów spoczywa nadal na zarządcy infrastruktury, który w takim przypadku będzie mógł jedynie dochodzić od właścicieli gruntów zwrotu poniesionych kosztów.

Zawarty w art. 55 ust. 1 u.t.k. zwrot "ma prawo" odnosi się do cywilnoprawnego uprawnienia zarządcy do korzystania z cudzych gruntów w celu realizacji publicznoprawnego obowiązku wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.t.k.,

tj. zapewnienia właściwej ochrony przeciwpożarowej. Przepis art. 55 ust. 1 u.t.k. daje zarządcy "instrumentalne" prawo dysponowania nieruchomością sąsiadującą

z torami kolejowymi po to, aby podmiot ten mógł wykonać ciążący na nim z mocy art. 17 ust. 1 u.t.k. obowiązek zapewnienia przeciwpożarowej ochrony. Tym samym nie można z treści cytowanego przepisu (art. 55 ust. 1 pkt 3 u.t.k.) wywodzić a contrario, iż zarządca ma jedynie prawo, a nie obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 15 grudnia 2011r., sygn. akt II SA/Rz 1010/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko takie, swoiście "instrumentalne" postrzeganie uprawnienia z art. 55 ust. 1 u.t.k. – jako środka służącego realizacji obowiązku z art. 17 ust. 1 u.t.k., pozwala też sensownie wyjaśnić ratio legis tego przepisu.

W przeciwnym bowiem razie – tj. przy założeniu braku obowiązku urządzania pasów przeciwpożarowych przez zarządcę infrastruktury i spoczywania tego obowiązku na innym podmiocie podważona zostałaby racjonalność ustanawiania art. 55 ust. 1 pkt 3 u.t.k. Należy bowiem wątpić, czy w takim przypadku zarządca infrastruktury kolejowej – jako podmiot kierujący się w swej działalności rachunkiem ekonomicznym

i nastawiony na osiąganie zysku – korzystałby kiedykolwiek z przewidzianego w tym przepisie uprawnienia, pociągającego za sobą istotne koszty (wykonania prac, wypłaty odszkodowań), jeśli obowiązek urządzenia tych pasów spoczywałby na innym podmiocie.

Zatem prawo zarządcy o którym mowa w art. 55 ust. 1 u.t.k. dotyczy możliwości korzystania z tych gruntów, celem prowadzenia niezbędnych dla ruchu pociągów prac, przy czym urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych jest obowiązkiem zarządcy infrastruktury kolejowej.

Zarządcą infrastruktury kolejowej jest natomiast podmiot wykonujący działalność polegającą na zarządzaniu infrastrukturą kolejową, na zasadach określonych

w ustawie. Infrastrukturę kolejową stanowią z kolei linie kolejowe oraz inne budowle, budynki i urządzenia wraz z zajętymi pod nie gruntami, usytuowane na obszarze kolejowym (art. 4 pkt 7 i 1 u.t.k.). Pod pojęciem linii kolejowej należy rozumieć natomiast drogę kolejową mającą początek i koniec wraz z przyległym pasem gruntu, na którą składają się odcinki linii, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego wraz z zajętymi pod nie gruntami,

a przyległy pas gruntu to grunt wzdłuż linii kolejowych, usytuowany po obu ich stronach, przeznaczony do zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 2 i 3 u.t.k.).

Ponadto na trafność stanowiska, iż to zarządca infrastruktury kolejowej jest podmiotem obowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych wskazują również argumenty płynące z wykładni systemowej i funkcjonalnej, w tym celowościowej.

W okolicznościach niniejszej sprawy istotne znaczenie miało także ustalenie źródła zagrożenia pożarowego. Tym źródłem dla obszarów leśnych położonych wzdłuż szlaków kolejowych jest niewątpliwie ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu. Skoro zatem to ruch kolejowy stwarza zagrożenie pożarowe,

to logicznym wydaje się, że to właśnie na podmiocie odpowiedzialnym za ten ruch

i infrastrukturę z nim związaną – a zarazem czerpiącym zyski z tak zorganizowanej działalności – spoczywa obowiązek podjęcia czynności mających na celu zapewnienie właściwej ochrony przeciwpożarowej (patrz też cyt. wyrok WSA

w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1010/11).

Właściwe ustalenie w zaskarżonej decyzji podmiotu odpowiedzialnego za wykonanie pasów przeciwpożarowych, jak trafnie zauważył organ w odpowiedzi na skargę, znajduje swoje potwierdzenie także w dalszych regulacjach ustawy o transporcie kolejowym, w tym w jej art. 56. Przepis ten stanowi, że w razie potrzeby usunięcia drzew lub krzewów utrudniających widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne, starosta, na wniosek zarządcy, wydaje decyzję o usunięciu drzew lub krzewów. Decyzję wykonuje zarządca. Z powyższych przepisów wynika wyraźnie, że to zarządca infrastruktury kolejowej wykonuje decyzję innego organu (starosty) o usunięciu drzewa stanowiącego przeszkodę w ruchu pociągu, a rosnącego na gruncie, nie należącym do zarządcy. Jednocześnie zarządca infrastruktury płaci odszkodowanie za wycinane drzewa, chyba że są spełnione przesłanki opisane w art. 56 ust. 4 ustawy

o transporcie kolejowym.

Wobec powyższego organ zasadnie uznał, iż podmiotem obowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych jest zarządca infrastruktury kolejowej.

W tym stanie rzeczy skoro podniesione zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zmianami).