Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 6 lipca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2020 roku sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Ak.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania R. M., od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 27 grudnia 2019 r. R.M. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad córką A. S., ur. [...] 1986 r.

Decyzją z dnia [...] r. działający z upoważnienia Wójta Gminy S. Kierownik GOPS w S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Powołując się na art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., organ pierwszej instancji uznał, że R.M. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołała się R. M. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, bądź zawieszenie postępowania odwoławczego do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie rozwodowej pomiędzy A. S. a jej mężem.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Skarżąca wskazała, że jest matką dziecka, "które spełnia wymagania opisane w art. 17 ust. 1 pkt 4 in fine u.ś.r.". Skarżąca podniosła, że "po dokonaniu subsumcji stanu faktycznego pod stan prawny, przyjąć należy, iż rzeczywistą podstawę oddalenia wniosku stanowi art. 17 ust. 1b u.ś.r. Niestety nie zostało to przez organ pierwszej instancji wskazane w zaskarżonej decyzji, co stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 9 zd. 1 k.p.a.". W ocenie skarżącej w sprawie nie znajduje zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na poparcie swojego twierdzenia przytoczyła wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, poz. 1443 oraz szereg wyroków sądów administracyjnych.

Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W ocenie skarżącej organ nie uwzględnił faktu, że toczy się obecnie sprawa rozwodowa o rozwiązanie związku małżeńskiego jej córki oraz tego, że to właśnie skarżąca sprawuje nad córką opiekę. Wniosła o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez załączenie do akt sprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym w S. o sygnaturze akt [...] oraz przesłuchanie jej na wskazane okoliczności. Przytoczyła szereg orzeczeń sądów administracyjnych oraz stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich potwierdzających, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie może stanowić przeszkody w uzyskaniu przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji przytaczając treść art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wyjaśnił, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że córka wnioskodawczyni – A. S., ur. [...] r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] r., znak: [...]; orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] września 2018 r., Nr akr [...]). W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od dnia 5 października 2015 r., również ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 października 2015 r. W ocenie organu odwoławczego oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podniosło, iż w przedmiotowej sprawie występują jednakże okoliczności, które w ocenie organu pierwszej instancji nie pozwalają na ustalenie R. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad A. S.

Po pierwsze, jak wykazano wyżej, z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że w przypadku A. S. niepełnosprawność i znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 października 2015 r. Oznacza to, zdaniem organu pierwszej instancji, że w analizowanej sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uniemożliwia uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną córką.

Z powyższym stanowiskiem organu pierwszej instancji Kolegium nie zgodziło się. Organ odwoławczy wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W uzasadnieniu analizowanego wyroku Trybunał wskazał, że brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. prowadzi do sytuacji, w której "osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 roku życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. (...) Dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych."

W praktyce stosowania prawa wątpliwości budzi jednak brak korelacji pomiędzy formułą zakresowo-negatoryjną wyroku z dnia z dnia 21 października 2014 r. i brakiem zastosowania przez Trybunał klauzuli odraczającej wejście orzeczenia w życie a stwierdzeniami Trybunału zawartymi w uzasadnieniu jego orzeczenia. Trybunał z jednej strony stwierdził w uzasadnieniu, że "wykonanie (...) wyroku (...) wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych", a "poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy", z drugiej zaś nie odroczył terminu wejścia w życie samego wyroku.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Dalej organ drugiej instancji wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowała się już linia orzecznicza, którą można uznać za ugruntowaną, rozstrzygająca powyższe wątpliwości w kierunku uznania, że analizowany wyrok TK z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę (por. np.: wyrok NSA z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1600/16; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16; wyrok NSA z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 761/17; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/G1 901/16; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 47/17; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 266/16; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 1402/16; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 września 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1656/15; wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 380/16; CBOSA).

Reasumując organ odwoławczy wskazał, iż w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443. Brak zastosowania formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny, nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wobec tego Kolegium uznało, że wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia.

Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją, na podstawie tego przepisu, to organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji niewłaściwie uznał, że stanowi on podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu pierwszej instancji przepis ten stanowi kolejną przeszkodę do uwzględnienia wniosku R. M..

Odnosząc się do powyższego Kolegium wskazało, że istnieje utrwalone już stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym cyt. wyżej przepis powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny małżonka nie wynika z pokrewieństwa czy powinowactwa, jest związany immanentnie z węzłem małżeńskim i związanymi z tym obowiązkami wzajemnego wsparcia, troski i pieczy małżonków. Z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Powyższe uregulowania potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Co więcej, z mocy art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka względem drugiego małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Tym bardziej więc ta hierarchia zobowiązań alimentacyjnych obowiązuje w czasie trwania małżeństwa. To z kolei, w ocenie organu odwoławczego oznacza, że jeżeli małżonek osoby niepełnosprawnej dla właściwego sprawowania pieczy musi zrezygnować z kontynuowania czy podjęcia pracy zarobkowej, to on w pierwszej kolejności uprawniony jest do skorzystania ze wsparcia, jeżeli Państwo przewiduje jakąkolwiek jego formę osobom sprawującym pieczę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny (por. np.: wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 1508/13; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1369/13; wyrok NSA z dnia 6 listopada 2014 r., sygn.. akt I OSK 250/14; wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 573/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 598/19; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 17 maja 2016 r., sygn.. akt II SA/Ol 269/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1858/14; wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 790/13; CBOSA).

Organ odwoławczy wskazał, iż z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że niepełnosprawna A. S. pozostaje w związku małżeńskim z S. S., który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności (pismo Kierownika GOPS w S.z dnia [...] r., znak: [...]). Nie zmienia powyższego fakt, że w sprawie aktualnie toczy się postępowanie rozwodowe. Powyższe nie jest zagadnieniem wstępnym w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie może tym samym stanowić podstawy do zawieszenia postępowania w oparciu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jak chce skarżąca. W ocenie Kolegium nie ma również znaczenia, że mąż wymagającej opieki córki skarżącej, wyprowadził się wraz z ich wspólnym dzieckiem, zamieszkuje osobno, nie zajmuje się żoną i nie wspomaga jej finansowo. Na uznanie, że w sprawie doszło do ustania obowiązku alimentacyjnego męża osoby niepełnosprawnej pozwoli dopiero uzyskanie przez nią prawomocnego orzeczenia sądu rozwiązującego jej małżeństwo. Dopiero od tego momentu możliwe jest ewentualne ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, innej niż małżonek osobie.

Kolegium zwróciło uwagę, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych stan relacji faktycznych między małżonkami nie ma wpływu na uprawnienia do świadczeń, jak również bez znaczenia jest fakt wspólnego gospodarowania. Ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia wyłącznie stan prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Określono podmioty stanowiące członków rodziny, wśród których wymieniono małżonków, nie czyniąc przy tym możliwości jakiegokolwiek odstępstwa w tym zakresie, wynikającego np. z okoliczności faktycznego rozstania się małżonków (por. orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące definicji rodziny na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych: wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2099/10; wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 września 2005 r., sygn. akt I OSK 150/05, LEX 192108; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 378/15, CBOSA; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 232/13, wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 752/10; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 12 września 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 178/07; CBOSA).

W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że w przypadku skarżącej występuje przesłanka negatywna wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. uniemożliwiająca uwzględnienie jej wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ drugiej instancji podkreślił, że ani Kolegium, ani organ pierwszej instancji, nie kwestionuje faktu, iż to skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką. Jednakże, jak wykazano wyżej, warunkiem przyznania świadczenia jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych przez ustawodawcę, czego w przypadku skarżącej, w ocenie organu odwoławczego, stwierdzić nie można.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do sądu administracyjnego złożyła R. M., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że ustawodawca określając stan rodziny uwzględnia wyłącznie stan prawny, nie zaś faktyczny, podczas gdy wykładnia celowościowa tego przepisu wskazuje, że ujęcie pozostawania w związku małżeńskim ma swoje bezpośrednie przełożenie na obowiązek realizowania opieki przez jednego małżonka, wobec którego nie wydano orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nad małżonkiem niepełnosprawnym, przy założeniu świadczenia takiej opieki małżeńskiej, która nie znajduje swojego odniesienia w sprawie, wobec porzucenia osoby niepełnosprawnej przez sprawnego małżonka- co doprowadziło do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy S., podczas gdy orzeczenie to powinno zostać uchylone. Ponadto z przyczyn wskazanych wyżej skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie wadliwej decyzji Wójta Gminy S. w mocy, podczas gdy zasadnym było wydanie orzeczenia w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Pismem z dnia 18 maja 2020 r. skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - zwanej w dalszej części "p.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę bez wyznaczania rozprawy.

W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że wydana w sprawie decyzja organu pierwszej instancji zawiera szerszy katalog przyczyn uzasadniających odmowę skarżącej przyznania świadczenia. Z uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji wynika natomiast, że organ ten uwzględnił część zarzutów odwołania i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy powołując się tylko na okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Tylko więc ta okoliczność podlega badaniu przez Sąd.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na tle tego przepisu orzecznictwo wypracowało jednolite stanowisko, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 129718, LEX nr 2721344).

Powyższe stanowisko wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130 k.r.i.o.). Zgodnie z art. 23 k.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 tej ustawy małżonkowie obwiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczynić się do zaspakajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Z istoty z kolei świadczenia pielęgnacyjnego wyprowadzono, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie która opiekę tą sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 121/12, WSA we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 848/11, WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 242/12, WSA w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1391/12, WSA w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12 - dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl).

Sąd w całości podziela ten pogląd. Zatem wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. należy przyjąć, że sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Wykładnia ta umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli (vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 642/12 i z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12, WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 924/14, NSA z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1622/15, WSA Rzeszowie z dnia 8 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 810/19 - dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl ).

Także zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z jego woli nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny (vide: wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 254/19, LEX nr 2690435).

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że po stronie małżonka niepełnosprawnej nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad żoną, związane w szczególności z jego stanem zdrowia lub wiekiem. Fakt niesprawowania tej opieki wynika z jego decyzji w tym zakresie i nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej, niezależnie od oceny tej decyzji z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Okolicznością niesporną w przedmiotowej spawie jest fakt, że mąż niepełnosprawnej nie utrzymuje kontaktów z żoną, nie mieszkają wspólnie. Małżonkowi są w trakcie sprawy rozwodowej. Wskazany przez skarżącą rozpad pożycia małżeńskiego nie stanowi jednak okoliczności o charakterze obiektywnym uniemożliwiających sprawowanie opieki nad niepełnosprawną. Co więcej w dacie wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji, niepełnosprawna córka skarżącej nadal pozostawała w związku małżeńskim.

Dodatkowo wskazać należy, że z akt sprawy wynika również, iż skarżąca jest osobą bezrobotną i otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych, a stan ten związany był ze zwolnieniem z przyczyn dotyczących zakładu pracy (dane aplikacji centralnej Rynku Pracy).

Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że Kolegium prawidłowo orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznaniu świadczenia stoi na przeszkodzie treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. Przepis ten nawet przy zastosowaniu wykładni celowościowej i systemowej nie pozwalał organom na uwzględnienie wniosku skarżącej.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

dc