Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2016 r. sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. m [...] po rozpoznaniu odwołań P. O., M. O., K. G., G. H., J. S., J. O. od decyzji Wojewody [...]

z dnia [...] maja 2012 r., m [...], -uchylił zaskarżoną decyzję w całości i -orzekł, że nieruchomość stanowiąca dawny folwark [...] gmina [...] , powiat [...], o pow. [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...] Tom I karta 2, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] – obejmująca w całości działki o numerach: [...] oraz część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), ), część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]) nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Wnioskiem z dnia 26.04.2010 P. O., M. O., K. G., G. H., J. S., J. O. wystąpili o wydanie orzeczenia stwierdzającego, że nieruchomość stanowiąca dawny folwark [...], Gmina [...], powiat [...], o pow. [...] ha, zapisana w księdze wieczystej[...] dwór Tom I karta 2, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] - wówczas [...], obejmująca w całości działki o numerach: [...] oraz częściowo działki o numerach: [...] nie podpadała pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. O przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), zwanego dalej "dekretem".

Postanowieniem z dnia [...].05.2010 r. Wojewoda [...] zwrócił podanie wnioskodawcom. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 1 marca 2010 r. Trybunał Konstytucyjny wydał postanowienie (sygn. akt P 107/08), w którym uznał, że § 5

ust. 1 rozporządzenia wykonawczego z 1945 r. do dekretu nie może już być dla organów administracji podstawą do wydawania decyzji administracyjnych

w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskich pod przepisy dekretu, a co za tym idzie, że odtąd właściwa dla obywateli jest droga dochodzenia swoich roszczeń przed sadami powszechnymi.

W dniu 12.01.2011 r. pełnomocnik wnioskodawców złożył ponowny wniosek

w sprawie wymienionej nieruchomości, w którym ponowił żądanie zawarte we wniosku

z dnia [...].04.2010 r. W następstwie wniosku Wojewoda [...] postanowieniem

z dnia [...].02.2011 r. zwrócił podanie wnioskodawcom.

Pismem z dnia 28.02,2011 r. pełnomocnik wnioskodawców wniósł

o stwierdzenie nieważności postanowienia Wojewody [...] z dnia [...].04.2010 r., a postanowieniem z dnia [...]04.2011 r. Minister Spraw Wewnętrznych

i Administracji stwierdził nieważność tego postanowienia Wojewody [...].

W konsekwencji stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody, pełnomocnik wnioskodawcy złożył w dniu 5.05.2011 r. ponowny wniosek o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość Folwark [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, w którym ponowił swoje żądanie określone we wniosku z dnia 26.04.2010 r.

W wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia [...].05.2011 r. Wojewoda [...] wydał decyzję, którą odmówił uznania, że nieruchomość Folwark [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, powierzchnia gruntów ornych majątku [...] wynosiła powyżej [...] ha. W związku z tym nie ma wątpliwości, że nieruchomość Folwark [...] została przejęta zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, gdyż spełniała określone w dekrecie normy warunkujące przejęcie na rzecz Skarbu Państwa.

Od powyższej decyzji Wojewody odwołania z dania 28 maja 2011 r. wnieśli: P. O., M. O., K. G., G. H., J. S., J. O.. Decyzji Wojewody [...] zarzucili naruszenie: art. 2 dekretu przez jego niewłaściwą wykładnię, § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzenia reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), zwanego dalej "rozporządzeniem", przez jego niezastosowanie, art. 11 Kpa przez jego niewłaściwe zastosowanie, art. 77 Kpa przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego, art. 80 Kpa przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na wydaniu decyzji z pominięciem istotnych dowodów. Zdaniem odwołujących się Wojewoda w sposób błędny dokonał wykładni pojęcia "nieruchomość ziemska", bezpodstawnie przyznał prymat protokołowi przejęcia oraz protokołowi zdawczo – odbiorczemu nad matrykułami, mimo że z zebranego materiału wynika, iż zostały one sporządzone w sposób nierzetelny oraz przez osoby nieuprawnione do wykonywania pomiarów geodezyjnych, nie przeprowadził postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie niespójności dotyczących powierzchni lasów w momencie przejęcia nieruchomości, oparł swoją decyzję na nieznajdującej uzasadnienia w przepisach prawa praktyce polegającej na przejmowaniu lasów na podstawie przepisów dekretu z pominięciem dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, wnosząc o uchylenie decyzji Wojewody [...] i orzeczenie, że Folwark [...] ze względu na niespełnienie przesłanek nie podlega pod działanie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Sporna nieruchomość położona była na terenie byłego województwa [...], a zatem zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu mogła zostać przejęta na własność Skarbu Państwa i przeznaczona na cele reformy rolnej (określone w art. 1 dekretu część druga) pod warunkiem, że była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym stanowiącą własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych i jej łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zgodnie z zaświadczeniem z dnia 22 marca 2010 r., wydanym przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...], w księdze wieczystej [...] dwór tom I karta 2 powierzchnia majątku stanowiącego własność M. L. ziemianina z [...] i jego żony B. wynosiła [...] ha. Wielkość tą potwierdza wyciąg z matrykuły podatku gruntowego gromady [...] sporządzonej w dniu 20 kwietnia 1937 r., przez Działa Katastralny Urzędu Skarbowego w [...].

W protokole przejęcia z dnia 25 kwietnia 1945 r., przy określaniu wielkości ogólnej nieruchomości widnieje wielkość [...]ha (w tym [...] ha gruntów ornych).

Z kolei na protokole zdawczo – odbiorczym z dnia 21 listopada 1946 r. (przesłanym przez Archiwum Państwowe w [...]) oraz protokole zdawczo – odbiorczym

z dnia 19.06.1946 r., wpisano wielkość [...] ha (w tym [...] ha gruntów ornych). Natomiast zgodnie z kserokopią fragmentu Ewidencji nieruchomości ziemskich, podlegających dekretowi (przesłaną przez Archiwum Akt Nowych), według stanu na dzień1 stycznia 1949 r. majątek [...] zajmował powierzchnię [...] ha (w tym[...]ha gruntów ornych).

Na podstawie tych dokumentów organ ustalił, że folwark [...] zajmował powierzchnię ponad 100 ha. Dalej organ dokonał oceny czy ta nieruchomość ziemska jest nieruchomością o charakterze rolnym w całości lub w części i ustalił, że ze znajdujących się w aktach sprawy ewidencji nieruchomości ziemskich oraz protokołów wynika, że nieruchomość obejmowała obszar powyżej [...] ha, na który składały się grunty

o różnym charakterze. W celu dokładnego określenia przeznaczenia poszczególnych części majątku organ oparł się na zapisach matrykuły podatku gruntowego gromady [...] z 20 kwietnia 1937 r. mając na uwadze, że dokument ten sporządzony został przez odpowiedni urząd w niewielkim odstępie czasu od 1 września 1939 r., a do tego na potrzeby ustalenia wymiaru należnego podatku. Dlatego też zdaniem organu w pełni może stanowić podstawę przy dokonywaniu badania czy całkowita hipotetyczna powierzchnia majątku mieściła się w całości w zakresie definicji pojęcia majątku ziemskiego o charakterze rolniczym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e). Obszar majątku wynosił [...] ha, na które składało się: [...] ha roli (grunty orne), [...] ha lasów [...]ha podwórza, [...] ha pastwisk, [...] ha dróg i [...] ha łąk.

Według matrykuły lasy zajmowały powierzchnię [...] ha, zgodnie z ewidencją nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi lasów było [...] ha, natomiast

w protokole z dnia 26 października 1945r. znajduje się zapis, że lasów było 6 ha. Zatem zdaniem organu określenie powierzchni leśnej w ramach przejętego majątku jest kwestią podstawową dla niniejszej sprawy, gdyż lasy nie miały charakteru rolnego,

a obszary leśne powyżej 25 ha nie podlegały reżimowi dekretu o reformie rolnej. Podstawą nacjonalizacji lasów był dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82), którego art.

1 ust. 1 przewidywał przejęcie z mocy prawa lasów i gruntów leśnych o obszarze powyżej 25 ha, stanowiących własność lub współwłasność osób fizycznych

i prawnych. Lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich objętych dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie o przejęciu lasów (por. orzeczenie NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt OSK 1563/07).

W związku z tym, skoro na mocy dekretu nie można było przejmować terenów leśnych większych niż 25 ha, to nie mogły być wliczane do powierzchni ogólnej przejmowanego na cele reformy rolnej majątku.

Dokumenty odnoszące się do powierzchni lasów zostały sporządzone

w różnych latach. Matrykuła pochodzi z 1937 r., a ewidencja i protokoły zostały sporządzone już po wojnie. Przy badaniu treści dokumentów stanowiących dowody

w sprawie organ uwzględnił to, że w wyniku działań wojennych znaczna część dzisiejszego obszaru Polski uległa zmianie, m.in. z powodu zniszczeń wojennych oraz gospodarczego wykorzystania terenów zajętych przez okupantów. W ocenie Ministra, to matrykuła podatku gruntowego lepiej i pełniej oddaje charakter majątku będącego przedmiotem rozstrzygnięcia. Przede wszystkim dokument ten przedstawia pierwotny skład majątku, a także precyzyjnie określa jego poszczególne składowe wraz

z podaniem powierzchni. Zawarta w matrykule klasyfikacja gruntów została dokonana na podstawie ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz. U . Nr 27, poz. 203). Zgodnie z treścią aktu wykonawczego do tej ustawy (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 19 lutego 1936 r. wydane

w porozumieniu z Ministrami: Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Spraw Wewnętrznych

o klasyfikacji gruntów pod lasami (Dz. U. Nr 24, poz. 193)), do gruntów pod lasami należy zaliczać grunty porosłe drzewostanami, bez względu na to, czy poza produkcją drewna służą również innemu użytkowaniu. Należą tu również m.in. grunty niezalesione lub niedostatecznie zalesione, zręby, halizny, płazowiny oraz inne grunty, przeznaczone do zalesiania na mocy decyzji władz. Na mocy tego przepisu trzeba przyjąć, że parcele opisane w rubryce sposób użytkowania jako las, były gruntami pod lasami. Biorąc pod uwagę, że zgodnie z informacją pozyskaną z Nadleśnictwa [...] obecnie na obszarze dawnego Folwarku [...] lasy z drzewostanem w wieku powyżej 77 lat (czyli takim, które w chwili przejęcia mogły stanowić las) zajmują powierzchnię [...] ha, organ przyjął, iż ta powierzchnia stanowi minimum obszaru leśnego znajdującego się na terenie ówczesnego majątku Folwark [...].

W okresie wojny władze okupacyjne wprowadziły swoją administrację leśną

i prowadziły gospodarkę leśną o charakterze rabunkowym. Nie można również zapomnieć o uszczerbku w drzewostanie spowodowanym stricte działaniami wojennymi. W wyniku wymienionych czynników ogólna powierzchnia użytków leśnych znajdujących się w ramach rozpatrywanego majątku mogła ulec zmniejszeniu

w stosunku do stanu z roku 1937 i zbliżyć się do wartości znajdujących się

w przywoływanych protokołach i ewidencjach.

Jednakże zdaniem organu nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, że użytki poleśne podpadały pod działanie dekretu. Zgodnie bowiem za art. 5 i art. 6 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów niestanowiących własność Państwa (Dz. U. Nr 57, poz. 504), obowiązującymi w chwili przejęcia majątku, wszystkie grunty leśne, pozbawione drzewostanów, winny być ponownie zalesione,

a obowiązek zalesienia przywiązany jest do gruntów leśnych bez względu na zmianę osoby właściciela. Zalesienie mogło nastąpić w dwojaki sposób, przez zalesienie sztuczne przed upływem 3 lat, licząc od 1 czerwca roku następującego po dokonaniu wyrębu lub po zaistnieniu innej okoliczności, która spowodowała usunięcie drzewostanu, bądź przez zalesienie naturalne. Powyższe przepisy prawa, obowiązujące w dacie przejęcia Folwarku [...] jednoznacznie wskazują, że parcele zajęte przed wojną przez las nie utraciły swojego charakteru, nawet jeżeli w wyniku działań wojennych i prowadzonej gospodarki leśnej nie były porośnięte pełnowartościowym lasem, ale nadal należało je traktować jako tereny leśne.

Z poczynionych ustaleń organu wynika, iż w skład majątku ziemskiego Folwark [...] wchodziły lasy o łącznej powierzchni przekraczającej [...] ha – wyłączone

z definicji nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu - to pozostała część tej nieruchomości, łącznie poniżej 100 ha, nie spełniała normy obszarowej dla województwa [...], która stanowiła przesłankę przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów dekretu.

Dodatkowo odnosząc się do oceny przydatności przedmiotowej majątku na cele reformy rolnej, dokonanej przez Wojewodę, organ odwoławczy podkreślił, iż nie jest prawdą, że traktowanie lasów jako części składowych nieruchomości ziemskich

i łącznie z nimi ich przejmowanie było zgodne z ówczesnym ustawodawstwem.

A twierdzenie Wojewody jakoby przepisy dotyczące reformy rolnej dawały podstawę do przejmowania terenów leśnych o znacznej powierzchni nie jest uzasadnione i nie znajduje potwierdzeni w przepisach prawa. Zgodnie bowiem z przepisami dekretu na cele reformy rolnej mogą zostać przeznaczone wyłącznie nieruchomości, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 część druga dekretu. W związku z tym nie można wszystkich nieruchomości wchodzących w skład danego majątku traktować jako nieruchomości o charakterze rolniczym, stanowiących funkcjonalną i gospodarczą całość, bez wyjaśnienia faktycznego ich charakteru.

Organ zaznaczył, że przy badaniu czy dana nieruchomość posiada charakter rolniczy należy mieć na uwadze, że jeśli poniesione zostaną znaczne nakłady finansowe, to do produkcji rolnej mogą być oczywiście wykorzystane niemal wszystkie grunty. Lecz przez nieruchomość nadającą się do rolniczego wykorzystania należy rozumieć tylko taką nieruchomość, która przy dokonaniu rozsądnych z gospodarczego punktu widzenia nakładów może być wykorzystywana rolniczo (wyrok WSA

w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1609/09) Innymi słowy

o możliwości rolniczego wykorzystanie decydują zasadnicze cechy danej nieruchomości, jej podstawowa charakterystyka. Dlatego też ca cele reformy rolnej nie nadają się tereny zalesione, czy też grunty słabiej jakości zdatne tylko do zalesienia (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2011 r., sygn.. akt I OSK 747/10). Tym samym, zdaniem organu, wchodzące w skład Folwarku [...] działki o charakterze leśnym nie mieszczę się w kategorii gruntów nadających się do wykorzystania do produkcji roślinnej lub zwierzęcej. Nie można zdaniem organu przyjąć, że na gruncie leśnym, nie wykazującym żadnej przydatności do działalności rolniczej , może być w normalny sposób prowadzona produkcja roślinna lub zwierzęca. Zdaniem organu nieuzasadnione byłoby również przyjęcie założenia, że las pozostawał w związku funkcjonalnym

z resztą majątku ziemskiego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że las mógł funkcjonować bez części rolniczej, natomiast część rolnicza mogła być normalnie użytkowana

z wyłączeniem obszaru leśnego.

Dlatego też organ uznał, że majątek Folwark [...], na który składały się wskazane we wniosku działki nie podlegał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, a co za tym idzie, zostały niesłusznie przejęte na cele reformy rolnej.

Doprecyzowując przedmiot decyzji organ podniósł w sentencji, że część działek objętych wnioskiem odniesiono do działek zapisanych w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...], zgodnie z wykazem do umowy własnościowej sporządzonym w dniu [...] lutego 2012 przez uprawnionego geodetę A. R.

W toku postępowania odwoławczego organ ustalił aktualne numery ksiąg wieczystych dla działek objętych przedmiotowym rozstrzygnięciem: działka nr [...]– KW [...], działka nr [...] , działka nr [...] , działka [...], działka [...], działka nr [...], działka nr [...], działka nr [...], działka nr [...], działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...].

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2014 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Agencja Nieruchomości Rolnej Oddział Terenowy w [...] zarzucając jej rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13 ze zm.), przez przyjęcie, że w skład nieruchomości ziemskiej [...] wchodziły lasy o łącznej powierzchni przekraczającej [...] ha –- wyłączone z definicji nieruchomości ziemskiej

w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu i tym samym pozostała część nieruchomości łącznie o powierzchni poniżej 100 ha nie spełniała normy obszarowej dla województwa [...] stanowiącej przesłankę przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów dekretu, oraz rażące naruszenie przepisów postępowania i to w sposób mający wpływ na postępowanie, tj. art. 76 oraz art. 7, 77 i 80 Kpa poprzez wydanie decyzji pomimo niespełnienia przez organ obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie, że nieruchomość stanowiąca dawny folwark [...] o pow. [...] ha zapisana

w księdze wieczystej [...] dwór tom I karta 2 prowadzonej przez Sąd Rejonowy

w [...] obejmująca działki o numerach: [...] oraz część działki nr [...] (położona

w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki nr [...] (położona w obrębie parceli

nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]) i część działki [...] położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]) podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, ewentualnie o uchylenie decyzji MRiRW z dnia [...].12.2014 r. i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono miedzy innymi, że:

- w protokole przejęcia Majątku [...] z dnia [...].04.1945 r. wykazano ogólny obszar majątku jako [...] ha, w tym [...] ha grunty orne, lasy – [...] ha

- w protokole zdawczo – odbiorczym z dnia [...] 11.1946 r. wykazano, że ogólna powierzchnia majątku na dzień 19.06.1946 r. wynosiła [...] ha , w tym gruntów ornych [...] ha, a lasów [...] ha

- w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi, wg. stanu na dzień 1.01.1949 r., majątek [...] obejmował powierzchnię [...] ha, w tym powierzchnia gruntów ornych wynosiła [...]ha, a lasów [...] ha.

Pomimo tych ustaleń, MRiRW niezasadnie, zdaniem skarżącej, przyjął rozstrzygając kwestię dot. określenia powierzchni leśnej w ramach przejętego majątku, że to matrykuła podatku rolnego pochodząca z 1937 r., a nie protokoły przejęcia nieruchomości, lepiej oddaje charakter majątku będącego przedmiocie rozstrzygnięcia. Tym samym organ pominął treść protokołów zdawczo odbiorczych, w których wykazane zostały inne niż w ww. matrykule powierzchnie użytków poszczególnych rodzajów,

w tym istotne dla sprawy powierzchnie obszarów leśnych.

Nie ma podstaw ani racjonalnych przesłanek, jak słusznie zdaniem skarżącej wskazał Wojewoda [...] w uchylonej przez organ II instancji decyzji z dnia [...].05.2012 r., aby przypisywać podmiotom sporządzającym protokoły zdawczo – odbiorcze zafałszowanie rzeczywistej wielkości użytków poszczególnych rodzajów, w szczególności że organom przejmującym nieruchomości ziemskie, w tym tę przedmiotową, znane były matrykuły katastralne.

Zatem, skoro w protokole przejęcia z 1945 r. wpisano odmienne powierzchnie, w tym inne powierzchnie lasów, niż wpisane w matrykule z 1937 r., to znaczy zdaniem skarżącego, że uległy one zmianie.

Ponadto z dokumentacji zebranej w sprawie wynika, na co też słusznie zwrócił uwagę organ I instancji, że lasy położone były na różnych parcelach, a ich wielkość

i rozmieszczenie względem użytków rolnych wskazują, że stanowiły z pozostałymi częściami majątku zorganizowaną całość gospodarczą.

Wobec tego, że w chwili przejęcia majątku ziemskiego [...] na Skarb Państwa powierzchnia użytków rolnych wynosiła powyżej 100 ha (co najmniej [...] ha), zgodnie z przepisami art. 2 ust.1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (DZ. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13 ze zm.), nieruchomość przechodziła z mocy prawa na własność Państwa.

Skarżąca wskazuje, że organ rozstrzygający w sprawie zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów postępowania administracyjnego, obowiązany jest

w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Skarżąca podniosła, że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związana ściśle z przyjętą w Kpa zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa). Aby swobodna ocena dowodów nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny, tj.: należy się opierać na kompletnym materiale dowodowym zebranym przez organ, ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego, organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 202 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się od zbadanie, czy organ wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszył przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego

i prawnego na dzień wydania orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w tok postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa . Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia [...] grudnia 2014 r., którą organ odwoławczy uchylił decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. i orzekł że nieruchomość [...] dawny folwark [...] gmina [...], powiat [...] opisana szczegółowo w sentencji zaskarżonej decyzji nie podpadała pod działanie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzaniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 3, poz. 13).

Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 2 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.

z 1945 r., nr 3, poz. 13), dalej zwanego "dekretem". Zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie, mające charakter rolniczy, a więc takie nieruchomości, które mogły być wykorzystane na cele wskazane w art.1 ust.2 dekretu, pod warunkiem, że stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych o ile ich rozmiar łączny przekraczał powierzchnię wskazaną w tym przepisie.

Należy podkreślić, że zgodnie z art.2 ust.1 dekretu, z dniem wejścia w życie tego aktu wszystkie nieruchomości ziemskie nim objęte przeszły z mocy samego prawa (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa.. Dekret wywołał więc skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych

w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Z kolei

§ 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r.

w sprawie własności wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit e) dekretu.

Nie budzi wątpliwości w doktrynie ani orzecznictwie, że wykładnia powyższych przepisów powinna być dokonywana przy założeniu, iż materia regulowana dekretem, dotycząca przejęcia majątków ziemskich dla realizacji celów reformy rolnej bez odszkodowania, wymaga ścisłej interpretacji jego przepisów jako uregulowań szczególnych. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, zgodnie

z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające własności (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 IX 1991 r., sygn. akt III CZP 90/91, OSNC 1992, Nr 5, poz. 72, wyrok Sądu Najwyższego z 8 V 1992 r., sygn. akt III ARN 23/92, OSP z 1993 r. Nr 3, poz. 47). W ocenie Sądu, wskazuje na to również treść

art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wymaga od orzekających organów państwowych spełnienia wymogów demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a także standardy przyjęte

w art. 1 Protokołu Dodatkowego do Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), odnoszące się do poszanowania mienia.

Choć powyższe przepisy nie obowiązywały w czasie gdy dekret PKWN był ustanawiany i wchodził w życie, oraz gdy na jego podstawie dochodziło do przejmowania nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa, to niezależnie od tego, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, powyższy standard interpretacyjny powinien znajdować zastosowanie także w odniesieniu do wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN, w kontekście orzekania o tym, czy nieruchomość ziemska podlegała działaniu przepisu dekretu, na podstawie którego nieruchomości ziemskie o wskazanym tam areale przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bezwarunkowo i bez żadnego odszkodowania (por. wyrok NSA z 8 marca 2011 r., sygn. I OSK 659/10).

Z powołanego wyżej art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wynika, iż aby nieruchomość mogła być przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, musiała kumulatywnie spełniać następujące warunki:

-musiała to być nieruchomość ziemska,

-stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,

-spełniająca normy obszarowe o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu,

-nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że nie wszystkie te warunki w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione.

Jeżeli chodzi o dawne województwa poznańskie, pomorskie i śląskie to nieruchomości mogły być przejęte jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało

z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu z dniem 13 wrześnie 1944 r. Folwark [...] miał ogólną powierzchnię [...]ha. Jednak w niniejszej sprawie najistotniejszym było ustalenie jaką powierzchnię w ramach majątku [...] zajmowały nieruchomości o charakterze leśnym, a więc także które nie podlegały reżimowi powyższego dekretu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że w sytuacji,

w której lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiły własność lub współwłasność tych osób fizycznych i prawnych, których majątek podlegał przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to działanie tego przepisu nie rozciągało się na wspomnienie wyżej lasy i grunty leśne. Brak takiej możliwości wynika z faktu, że lasów i gruntów leśnych nie można uznać za składniki nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 dekretu

o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha stanowił zatem dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Powyższe stanowisko zaprezentowano w szeregu orzeczeń zarówno NSA, jak

i Sądu Najwyższego (por. powołany przez Ministra w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 260/05, ale również wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1563/07, wyrok SN z dnia

22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II CK 653/04, wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 139/08 – wszystkie wyroki publ. w LEX).

Organ pierwszoinstancyjny uznał, że Folwark [...], którego powierzchnia ogólna przekraczała 100 ha podpadał pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) powoływanego dekretu. Jednak organ odwoławczy ponownie analizując i oceniając zebrany

w sprawie materiał dowodowy doszedł do odmiennych wniosków, zdaniem Sądu słusznych (art. 80 Kpa).

Charakter poszczególnych części majątku w tym lasów wskazują w poszczególnej sprawie różne dokumenty tj. protokół przejęcia tego majątku z dnia [...] kwietnia 1945 r. ([...]ha w tym [...] ha gruntów ornych), protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...] listopada 1946 r. oraz protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...] czerwca 1946 r. ([...]ha, w tym [...]ha gruntów ornych) oraz matrykuła podatku gruntowego gromady [...] z [...]kwietnia 1937 r. ([...]ha, w tym [...]ha gruntów ornych, [...] ha lasów, [...]ha podwórza, [...]ha pastwisk, [...] dróg, [...] łąk). Zdaniem organu (a Sąd w pełni podziela takie stanowisko) najpełniej wykazującym poszczególne części majątku jest matrykuła podatku gruntowego sporządzona tuż przed 1 września 1939 r. Jest to dokument urzędowy prowadzony w sposób ciągły i aktualizowany. Jest zatem dokumentem bardziej dokładnym i precyzyjnym niż protokoły przejęcia sporządzane ad hoc.

Kolejnym argumentem przemawiającym za uznaniem tego dokumentu jako miarodajnego jest fakt dokonania w nim klasyfikacji gruntów zgodnie z ustawą z dnia

26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz. U. nr 27, poz. 203). Akt wykonawczy do wymienionej ustawy do gruntów pod lasami zalicza grunty porosłe drzewostanem, bez względu na to, czy poza produkcją drewna służą również innemu użytkowaniu. Na tej podstawie jako grunty pod lasami należy traktować m.in. grunty niezalesione lub niedostatecznie zalesione, zręby, halizny oraz inne grunty przeznaczone do zalesiania na mocy decyzji władz. Mając na względzie te uregulowania parcele opisane w matrykule w rubryce sposób użytkowania jako las (obejmujące [...] ha), traktować trzeba jako grunty pod lasami. Nawet w sytuacji, gdy w wyniku działań wojennych oraz prowadzonej gospodarki leśnej powierzchnia leśna majątku [...] zbliżyła się do wartości zawartych w protokołach (obecnie na obszarze dawnego Folwarku [...] lasy z drzewostanem powyżej 77 lat zajmują powierzchnię [...] ha), to nie można uznać, że użytki poleśne podpadały pod działanie dekretu. Przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów niestanowiących własności Państwowej (Dz. U. Nr 57, poz. 504), obowiązujące w czasie przejęcia niniejszej nieruchomości, jednoznacznie wskazują, iż wszystkie grunty leśne pozbawione drzewostanów, powinny być ponownie zalesione, a obowiązek zalesienia przywiązany jest do gruntów bez względu na zmianę osoby właściciela.

Na tej podstawie Sąd podziela stanowisko organu, że parcele zajęte przed wojną przez las nie utraciły swojego charakteru nawet wówczas, gdy działania wojenne oraz prowadzona gospodarka leśna doprowadziły do sytuacji w której te nieruchomości nie były porośnięte pełnowartościowym lasem.

Mając na uwadze restrykcyjny charakter przepisów dekretu uzasadnione jest twierdzenie, iż jedynie §4 rozporządzenia, stosowany wprost, może stanowić podstawę dla klasyfikacji gruntów pod względem przydatności na cele reformy rolnej, wskazane

w drugiej części artykułu 1 dekretu. Wynika z tego, że nie wszystkie nieruchomości wchodzące w skład majątku mgły być traktowane jako nieruchomości o charakterze rolniczym, stanowiące funkcjonalną i gospodarczą całość. Konieczne jest faktyczne wyjaśnienie ich charakteru, przy czym trzeba wziąć pod uwagę, iż przez nieruchomość nadającą się do rolniczego wykorzystania należy rozumieć wyłącznie taką, która przy dokonaniu rozsądnych z gospodarczego punktu widzenia nakładów może być wykorzystywana rolniczo (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1609/09). To cechy danej nieruchomości oraz jej charakterystyka decydują o możliwości rolniczego wykorzystania. Należy więc uznać, że na cele reformy rolnej nie nadają się tereny zalesione, czy grunty słabej jakości zdatne tylko do zalesienia (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 747/10). Trudno też doszukać się związku funkcjonalnego między lasem a częścią rolniczą majątku, bowiem las mógł rosnąć bez części rolniczej, a część rolniczej mogła być w pełni użytkowana

z wyłączeniem obszaru leśnego.

Mając na względzie sposób przeprowadzenia przez Ministra postępowania oraz przytoczone w sprawie argumenty, nie można uznać zarzutów przedstawionych

w skardze za zasadne.

Minister korzystając z zasady swobodnej oceny dowodów oparł się na całym materiale zgromadzonym w sprawie, zaś ocenę w zakresie pierwszeństwa dowodowego przeprowadzono między dwoma równoważnymi dokumentami urzędowymi po wszechstronnym rozpatrzeniu ich treści w zestawieniu z pozostałymi materiałami oraz w oparciu o posiadaną wiedzę. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ustosunkowuje się do różnic wynikających z dokumentów zebranych w sprawie i nie pomija jakiejkolwiek okoliczności wynikającej z zebranej dokumentacji, dlatego nie

może być tu mowy o zaniechaniu w tym względzie. Rozstrzygnięcie stanowi logiczną konsekwencję uzasadnienia, które w wystarczający sposób tłumaczy zastosowanie przepisu dekretu w odniesieniu do ustaleń faktycznych, które wynikają

z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy,

a sposób przeprowadzenia postępowania czyni zadość obowiązkom organu płynącym

z art. 7 Kpa, art. 77 Kpa oraz art. 80 Kpa.

Rozpatrując zarzut związany z naruszeniem art. 2 ust.1 lit. e) dekretu należy zauważyć, że na terenie byłego województwa poznańskiego miał on zastosowanie wyłącznie do nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym w sytuacji, gdy ich powierzchnia ogólna przekraczała 100 ha, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Jednakże dodać trzeba, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowym spełnienie przesłanki powierzchniowej nie przesądza automatycznie

o podpadaniu konkretnego majątku pod reformę rolną. Organy administracji muszą ustalić, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane

z nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym oraz nieruchomości funkcjonalnie z nią związane przekraczały normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu (zob. wyrok NSA w Warszawie

z dnia 17 listopada 2000 r., sygn. akt IV SA/Wa 1189/00, LEX nr 75556 i wyrok NSA

w Warszawie z dnia 12 września 2006 r., sygn.. akt I OSK 1236/05, LEX nr 321147), co też w przedmiotowej sprawie organ uczynił.

Zdaniem Sądu postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone rzetelnie,

z uwzględnieniem całości zebranego w sprawie materiału dowodowego,

a rozstrzygnięcie jest logiczną konsekwencją oceny stanu faktycznego przedmiotowej sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 279 ze zm.) orzekł jak w sentencji.