Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 09 lipca 2020 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., na podstawie art. 162 § 1, art. 163 § 2, art. 228 § 1 pkt 2 w związku z art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm. – dalej: "O.p."), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2019 r. Spółki z siedzibą w P., o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego 2015 r. do września 2016 r., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] marca 2018 r. Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego 2015 r. do września 2016 r., skierowana została na adres siedziby Spółki wskazany w Krajowym Rejestrze Sądowym (wydruk z dnia [...] lutego 2018 r.), tj. [...], lok [...], [...] P. . Decyzja została doręczona w dniu [...] kwietnia 2018 r., w trybie art. 150 § 4 O.p., zgodnie z którym w przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. A. Z. - prezes zarządu, działając w imieniu Spółki złożył odwołanie od powyższej decyzji. Jednocześnie pismem z dnia [...] listopada 2019 r. strona wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, wskazując, że organ pierwszej instancji zignorował fakt tymczasowego aresztowania jedynego członka zarządu Spółki i tym samym uniemożliwił Spółce skorzystanie z prawa do czynnego udziału w postępowaniu oraz pozbawił możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się w jego sprawie.

W złożonym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania strona powieliła zarzuty podniesione w odwołaniu, przytoczyła ponadto art. 145 § 1 O.p., art. 146 § 1 O.p. Według strony dopiero w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 O.p. dokonuje się tzw. doręczenia zastępczego unormowanego w art. 150 § 1 O.p. Spółka we wniosku przytoczyła również orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2005 r. sygn. akt FSK 2587/04, zgodnie z którym, w przypadku wystąpienia okoliczności nadzwyczajnej do jakiej należy zaliczyć tymczasowe aresztowanie, do obowiązków organu podatkowego należy ustalenie, czy biorąc pod uwagę naturalny dla tymczasowego aresztowania stan zaskoczenia i izolacji dana osoba mogła we właściwym czasie "zorganizować pracę i zarządzanie firmą", względnie czy mogła osobiście sporządzić i wnieść odwołanie. Według Spółki, w świetle przedstawionego wyroku nie ulega wątpliwości, że w przypadku poddania jedynego członka zarządu izolacji przeprowadzenie ww. czynności było niemożliwe. Powołując orzeczenia sądowe strona stwierdziła, że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji.

Dyrektor Izby Skarbowej odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, ocenił przesłanki terminowości złożenia odwołania i postanowieniem z [...] stycznia 20120 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego 2015 r. do września 2016 r. W przedmiotowym rozstrzygnięciu organ odwoławczy ocenił kwestię prawidłowości, dokonanego przez organ pierwszej instancji doręczenia decyzji z dnia [...] marca 2018 r. stwierdzając, że decyzja ta została skutecznie doręczona na podstawie art. 150 § 4 O.p., tj. w dniu [...] kwietnia 2018 r. Strona zobligowana była do złożenia odwołania w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Zatem ostatni dzień terminu do złożenia odwołania upłynął w dniu [...] maja 2018 r. Tymczasem odwołanie zostało złożone w W. Urzędzie Celno-Skarbowym w P. w dniu [...] listopada 2019 r., czyli z uchybieniem terminowi przewidzianego do jego wniesienia.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej strona dopełniła czynności, dla której był określony termin, w myśl art. 162 § 2 O.p.

Odnosząc się do drugiej przesłanki, stanowiącej o tym, że wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny jego uchybienia organ wskazał, że przesłanka ta została spełniona, bowiem strona nadała przesyłkę zawierającą wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem w dniu [...] listopada 2019 r., tj. w siódmym dniu od powzięcia informacji o wydanej decyzji.

Organ odwoławczy nie podzielił argumentacji strony zawartej we wniosku o przywrócenie. Z akt sprawy wynika bowiem, że postanowienie z [...] listopada 2016 r. o wszczęciu postępowania kontrolnego w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2015 r. do września 2016 r., odebrała w dniu [...] listopada 2016 r., osobiście J. Z. - ówczesny prezes zarządu Spółki. Decyzja z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego 2015 r. do września 2016 r., została skierowana za pośrednictwem operatora pocztowego na znany organowi na dzień wydania decyzji adres siedziby Spółki tj. [...], lok [...], [...] P. (zgłoszony w Krajowym Rejestrze Sądowym).

Organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie, jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, strona wskazała tymczasowe aresztowanie A. Z. jedynego członka zarządu, który był osobą uprawnioną do reprezentowania Spółki. Organ stwierdził, że A. Z. nie był jedyną osobą upoważnioną do reprezentowania Spółki W dniu [...] lutego 2017 r. wykreślono w Krajowym Rejestrze Sądowym (dane ogólnodostępne w internecie) dotychczasowego prezesa zarządu, J. Z., wpisano w jej miejsce A. Z.. W tym samym dniu wpisano do KRS J. Z. jako prokurenta samoistnego Spółki Funkcję tę J. Z. pełni do dnia dzisiejszego. W związku z tym według organu, J. Z. (żona A. Z.) jako prokurent samoistny Spółki była osobą jak najbardziej uprawnioną do odbioru korespondencji w miejscu siedziby i prowadzenia działalności gospodarczej Spółki ., miała także prawo do zabezpieczenia interesów Spółki w czasie przebywania prezesa Spółki w areszcie śledczym, chociażby do reprezentowania Strony w trakcie prowadzonego postępowania kontrolnego oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika do działania w imieniu Spółki. Organ zaznaczył, że strona ani poprzez swojego prokurenta, ani poprzez prezesa nie wskazała nowego adresu, a więc doręczanie przez organ podatkowy korespondencji pod adres siedziby Spółki, tj. przy [...] w P. było prawidłowe. Jednocześnie organ stwierdził, że przyczyną uchybienia terminowi do wniesienia odwołania były zaniedbania organizacyjne polegające na niezapewnieniu sprawnej organizacji Spółki w okresie, w którym jej prezes był tymczasowo aresztowany. Strona w toku prowadzonego postępowania nie podjęła żadnych działań w kierunku zabezpieczenia swoich interesów i uniknięcia negatywnych skutków związanych z doręczaniem korespondencji urzędowej pod adresem wskazanym jako siedziba i miejsce prowadzenia działalności gospodarczej Spółki. W ocenie organu strona nie dołożyła należytej staranności w przezwyciężaniu przeszkody dla dokonania czynności wniesienia odwołania, nie uprawdopodobniła tego, że wystąpiła niezależna od niej przeszkoda, która w okresie od dnia doręczenia decyzji, tj. [...] kwietnia 2018 r. r. do ostatniego dnia terminu do wniesienia odwołania, tj. [...] maja 2018 r., uniemożliwiła jej dokonanie czynności do wniesienia odwołania.

W skardze z dnia [...] lutego 2020 r. strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1). art. 223 § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 i art. 146 § 1 oraz art. 151 § 1 i art. 154 § 1 O.p. poprzez stwierdzenie, że został uchybiony termin do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z [...] marca 2018 r., pomimo prowadzenia postępowania przez organ podatkowy z pominięciem strony i nieskutecznego doręczenia aktu administracyjnego kończącego postępowanie podatkowe w pierwszej instancji;

2). art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. polegające na przyjęciu bez jakiekolwiek weryfikacji, że J. Z. była prokurentem Spółki w dniach doręczania korespondencji przez organ podatkowy.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie organu odwoławczego, odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wydane, m.in. na podstawie art. 162 § 1 O.p. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Na mocy art. 162 § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

W świetle powołanych regulacji przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest możliwe po spełnieniu określonych przesłanek, jeśli termin został uchybiony, a strona w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi wniosła podanie o przywrócenie terminu. Podkreślenia wymaga, że instytucja przywrócenia terminu nie jest przedmiotem uznania organów. Omawiany przepis stanowi bowiem expressis verbis, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Organ zatem, w razie wystąpienia pozytywnych przesłanek objętych tym przepisem, zobligowany jest do przywrócenia terminu. Ponadto zauważyć należy, że warunkiem przywrócenia terminu, na podstawie art. 162 § 1 O.p., jest jedynie uprawdopodobnienie (a nie udowodnienie) przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi. Zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 97/10 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z [...] grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 178/12).

Przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, co do zasady, należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności. Wniosek zainteresowanego wskazujący przyczynę uchybienia terminu nie zawsze daje podstawę do przywrócenia terminu, bo może to nastąpić tylko wówczas, gdy zainteresowany uprawdopodobni, że podawana przez niego przyczyna była nie do przewidzenia i nie do przezwyciężenia przy użyciu maksymalnego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt I FSK 1425/13, postanowienie NSA z 1 października 2013 r., sygn. akt I FZ 322/13). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się w zasadzie jednolicie, że przywrócenie terminu wyklucza każdy rodzaj winy. Usprawiedliwiają je okoliczności nagłe, nieprzewidywalne, takie, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1779/12). Ponadto w judykaturze wskazuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się, np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przyczyną niezawinionego nie dokonania w terminie czynności procesowej mogą być także klęska żywiołowa czy katastrofa. Nie można natomiast przyjąć, by uchybienie terminowi nastąpiło bez winy podmiotu, który miał podjąć czynność procesową, jeżeli przyczyną tego była działalność lub brak działania osób, którymi podmiot się posługuje. Za brak działania przedstawiciela strony odpowiedzialność ponosi bowiem sama strona (por. wyrok NSA z 7 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 791/12).

W okolicznościach faktycznych sprawy nie budzi wątpliwości, że został uchybiony termin do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z [...] marca 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego 2015 r. do września 2016 r. Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania organ odwoławczy prawidłowo uznał, że strona skarżąca dopełniła czynności, dla której był określony termin, w myśl art. 162 § 2 O.p. Również prawidłowo organ ocenił, że spełniona została druga przesłanka, bowiem strona nadała przesyłkę zawierającą wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem w dniu [...] listopada 2019 r., tj. w siódmym dniu od powzięcia informacji o wydanej decyzji.

W zaskarżonym postanowieniu organ trafnie stwierdził, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. W rozpatrywanej sprawie, jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, strona wskazała tymczasowe aresztowanie A. Z. jedynego członka zarządu który był osobą uprawnioną do reprezentowania Spółki. Na potwierdzenie czego przedłożyła dowód w postaci kserokopii "świadectwa zwolnienia" z dnia [...] czerwca 2018 r. wystawione przez Areszt Śledczy w S., z którego wynika, że A. Z. był pozbawiony wolności w okresie od [...] lipca 2017 r. do [...] czerwca 2018 r.

W ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo organ ocenił, że A. Z. nie był jedyną osobą upoważnioną do reprezentowania Spółki . W dniu [...] lutego 2017 r. wykreślono w Krajowym Rejestrze Sądowym (dane ogólnodostępne w internecie) dotychczasowego prezesa zarządu, J. Z., wpisano w jej miejsce A. Z.. W tym samym dniu wpisano do KRS J. Z. jako prokurenta samoistnego Spółki . Funkcję tę J. Z. pełni nadal, co potwierdza informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców (stan na dzień [...] czerwca 2020 r.) przedłożona do akt sądowych sprawy (k. 25 – 31).

Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 1091 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.) prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Istotą prokury samoistnej jest możliwość samodzielnego reprezentowania przedsiębiorcy w zakresie wszystkich czynności sądowych i pozasądowych, które są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Pomimo pewnych ograniczeń zakres umocowania prokurenta jest więc bardzo szeroki. Zgodnie z art. 205 § 3 oraz art. 373 § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 505) przepisy dotyczące reprezentacji spółki handlowej zawarte w jej umowie albo statucie nie wyłączają ustanowienia prokury jednoosobowej lub łącznej i nie ograniczają praw prokurentów wynikających z przepisów o prokurze zawartych w Kodeksie Cywilnym. Oznacza to, że pomimo ustanowienia w umowie albo statucie spółki wymogu reprezentacji poprzez dwóch członków zarządu w sposób łączny albo jednego członka zarządu działającego łącznie z prokurentem, prokurent samoistny może dokonywać czynności prawnych w imieniu spółki wraz członkiem zarządu albo w sposób samodzielny. Ważnym ograniczeniem tej swobody pozostaje jednak umocowanie jedynie do podejmowania czynności związanych z działalnością spółki, którą reprezentuje, które to nie ogranicza natomiast członków zarządu. Wszelkie więc czynności prawne podjęte przez prokurenta, które dotyczą zakresu spraw dotyczących działalności danego przedsiębiorstwa zostają prawomocnie zawarte.

W związku z powyższym J. Z. (żona A. Z.) jako prokurent samoistny Spółki była osobą uprawnioną do reprezentowania Spółki w trakcie toczącego się postępowania kontrolnego. była osobą jak najbardziej uprawnioną do odbioru korespondencji w miejscu siedziby i prowadzenia działalności gospodarczej Spółki miała także prawo do zabezpieczenia interesów Spółki w czasie przebywania prezesa Spółki w areszcie śledczym. Zgodnie z art. 146 O.p., strona ma obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu, a w razie zaniedbania tego obowiązku, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem. Strona ani poprzez swojego prokurenta, ani poprzez prezesa nie wskazała nowego adresu, a więc doręczanie przez organ podatkowy korespondencji pod adres siedziby Spółki, tj. przy [...] w P. było prawidłowe.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, prawidłowo organ uznał, że przyczyną uchybienia terminowi do wniesienia odwołania były zaniedbania organizacyjne polegające na niezapewnieniu sprawnej organizacji Spółki w okresie, w którym jej prezes był tymczasowo aresztowany. Strona w toku prowadzonego postępowania nie podjęła żadnych działań w kierunku zabezpieczenia swoich interesów i uniknięcia negatywnych skutków związanych z doręczaniem korespondencji urzędowej pod adresem wskazanym jako siedziba i miejsce prowadzenia działalności gospodarczej Spółki. Strona nie dołożyła należytej staranności w przezwyciężaniu przeszkody dla dokonania czynności wniesienia odwołania. Strona winna uprawdopodobnić brak swej winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności odwołania od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P.. Jednak strona, nie wykazała swoją argumentacją dochowania staranności, nie uprawdopodobniła tego, że wystąpiła niezależna od niej przeszkoda, która w okresie od dnia doręczenia decyzji, tj. [...] kwietnia 2018 r. r. do ostatniego dnia terminu do wniesienia odwołania, tj. [...] maja 2018 r., uniemożliwiła jej dokonanie czynności do wniesienia odwołania. Wskazane przez stronę skarżącą we wniosku z dnia [...] listopada 2019 r., argumenty, nie uprawdopodobniają zaistnienia przeszkody uniemożliwiającej wniesienie odwołania. Należy przy tym podkreślić, że A. Z. wiedział o toczącym się postępowaniu kontrolnym, np. pismo Spółki z dnia [...] czerwca 2017 r. (k. 671 akt adm.) podpisane przez A. Z. jako prezesa Spółki, a po wyjściu z aresztu (22 czerwca 2018 r.) nie zainteresował się na jakim etapie znajduje się postępowanie kontrolne, nie przeglądał akt postępowania. W tych okolicznościach zasadnie organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z powołanych wyżej względów zarzuty naruszenia art. 122, 180 § 1, art. 187 § 1 i 191 O.p., należy uznać za niezasadne.

Jednocześnie Sądowi z urzędu wiadomym jest, że wyrokiem z dnia 9 lipca 2020 r. o sygn. akt I SA/Po 212/20 WSA w Poznaniu oddalił skargę skarżącej Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2020 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego z [...] marca 2018 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.