Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi J. A. N. na przewlekłość postępowania Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] w W. w przedmiocie wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014 postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić stronie skarżącej: J. A. N. kwotę 100 zł (słownie "sto złotych"), tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego od skargi, wpisaną do rejestru opłat sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 5 października 2020 r. pod pozycją [...].

Przedmiotem skargi J. A. N. (dalej: strona lub skarżąca) jest przewlekłość prowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (...) w W. (dalej także organ lub Kierownik Biura) postępowania z wniosku strony o przyznane płatności ONW na rok 2014.

Ustalono następujący stan faktyczny.

W dniu (...) maja 2014 r. wpłynął do organu wniosek skarżącej o przyznanie płatności na rok 2014, który zgodnie z § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r, w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r. nr 40 poz. 329 ze zm., dalej: rozporządzenie ONW) powinien był zostać rozpatrzony w terminie do dnia (...) marca 2015 r.

Kierownik Biura kilkukrotnie informował pisemnie stroną o przekroczeniu terminu załatwienia sprawy. Decyzją z (...) października 2015 r. nr (...) Kierownik Biura odmówił stronie przyznania płatności pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. decyzją z (...) grudnia 2015 r. nr (...) uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę, do ponownego rozpatrzenia.

W dniu (...) lutego 2016 r. do organu wpłynęło oświadczenie skarżącej wskazujące, że "ostatnim miejscem pobytu w kraju było miasto P.". W związku z powyższym, w dniu (...) marca 2016 r., akta sprawy strony zostały przekazane do Biura Powiatowego w P..

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. w dniu (...) października 2016 r. wydał decyzję nr (...)w sprawie przyznania stronie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (patrz także postanowienia WSA w Poznaniu z 22 stycznia 2020 r. i z 23 września 2020 r. III SAB/47/19 – dostępna na: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Pismem z (...) października 2019 r. strona złożyła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie, a pismem z (...) października 2019 r., uzupełnionym pismami z (...) października 2019 r. strona złożyła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania i wniosła o: 1) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, 2) stwierdzenie, że bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawie z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: ppsa), 4) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W uzasadnieniu strona wskazała, że postępowanie wyjaśniające i dowodowe przeprowadzono w sposób niepoprawny. Ignorowano prawo strony do udziału w postępowaniu, jak również uniemożliwiono odniesienie się do dowodów przeprowadzonych przez organ I instancji. Przed wydaniem decyzji nie umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, wydania decyzji nie poprzedziło dokładne ustalenie stanu faktycznego, zgodnie z art. 6, 7 i 8 kpa. Rażąco także organ naruszył art. 10 § 1 w zw. z art. 8 kpa poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Skarżąca także wskazał, że łącznie rozpatrywanie jej wniosku przekroczyło termin określony w § 5 ust. 6 rozporządzenia ONW i trwało od dnia (...) marca 2015 r. do dnia (...) października 2016 r. (rok i ponad 7 miesięcy). W większości tego okresu nie podejmowano żadnych czynności w postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Biura wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega odrzuceniu, gdyż ponaglenie zostało złożone dopiero po zakończeniu postępowania administracyjnego.

Analogiczna sprawa do przedmiotowej była rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny. NSA bowiem przejmując sprawę do rozpoznania w składzie siedmiu sędziów odpowiedział na pytanie "czy wniesienie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania po jego zakończeniu i wydaniu ostatecznej decyzji stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ppsa" i stwierdził, że wniesienie skargi w takich warunkach stanowi taką przeszkodę.

Postanowieniem z 2 września 2020 r. II OSK 3732/18 (dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA odrzucił skargę, gdyż strona skorzystała ze środka zaskarżenia w postaci ponaglenia na przewlekłe prowadzenie postępowania dopiero po zakończeniu postępowania administracyjnego.

NSA zasadnie wyjaśnił, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia i przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak np. ponaglenie (art. 52 § 2 ppsa). Skutki ponaglenia dla dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego można rozważać jedynie w kontekście ponaglenia skutecznie wniesionego. Skutecznie wniesione jest jedynie takie ponaglenie, które wniesiono przed zakończeniem postępowania ostateczną decyzją.

Sąd II instancji zwrócił uwagę, że ponaglenie, o którym mowa w art. 52 § 2 i art. 53 § 2b ppsa, to ta sama instytucja, o której mowa w art. 37 § 1 kpa, aczkolwiek wywołującą inne skutki prawne na drodze administracyjnej, a inne na drodze sądowoadministracyjnej. Ustanowionego w art. 52 § 1 i 2 ppsa warunku wniesienia skargi po wyczerpaniu środków zaskarżenia nie można wszakże rozumieć jako kreującego warunek skuteczności skargi do sądu oderwany od warunku skuteczności danego środka zaskarżenia - tu: ponaglenia.

NSA zasadnie zwrócił uwagę, że treść art. 37 § 1 i 3 kpa pozwala stwierdzić, że ponaglenie, o którym mowa w tych przepisach, nie ma charakteru środka zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym w ścisłym rozumieniu. Ponaglenie na przewlekłość postępowania spełnia inne funkcje. Zasadniczą jest doprowadzenie do zakończenia postępowania administracyjnego w określonej sprawie.

NSA w ww. postanowieniu podkreślił, że skuteczność wniesienia ponaglenia należy łączyć ze stanem prowadzenia sprawy i celem ponaglenia, jest doprowadzenie do załatwienia sprawy w jak najkrótszym czasie.

Ostatecznie NSA przyjął, że warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na przewlekłość postępowania prowadzonego na podstawie przepisów kpa jest wniesienie ponaglenia w toku postępowania, którego prowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze.

W ocenie składu rozpoznającego sprawę skoro w przedmiotowej sprawie nie toczy się żadne postępowanie, gdyż zostało ono zakończone w 2016 r., to strona skarżąca nie mogła złożyć skutecznego ponaglenia.

W ocenie składu rozpoznającego sprawę skoro w przedmiotowej sprawie nie toczy się żadne postępowanie, gdyż zostało ono zakończone przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR (...) w W. w 2016 r., a jako sprawa administracyjna ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z (...) października 2016 r., to strona skarżąca nie mogła złożyć skutecznego ponaglenia z (...) października 2019 r.

Podkreślenia także wymaga, że ponaglenie jako "środek zaskarżenia" w kpa pojawił się dopiero od 1 czerwca 2017 r. W stanie prawnym obowiązującym w toku postępowania (skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura do (...) marca 2016 r.), w stosunku do którego strona wniosła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania, art. 37 § 1 kpa, jako środek zaskarżenia służący kwestionowaniu takiego sposobu prowadzenia postępowania, przewidywał zażalenie do organu wyższego stopnia na przewlekłe prowadzenie postępowania. Ten przypadek także był analizowany przez NSA w powołanym wyżej postanowieniu i sąd II instancji zasadnie wskazał, że art. 52 § 1 ppsa niezmiennie warunkował dopuszczalność skargi wyczerpaniem środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przepis art. 52 § 2 ppsa wymieniał m.in. zażalenie jako jeden ze środków zaskarżenia, które mogą być przewiedziane w ustawie i muszą być wyczerpane (nie mogą przysługiwać) przed wniesieniem skargi. NSA prawidłowo wskazał, że zażalenie, które w razie przewlekłego prowadzenia postępowania przewidywał art. 37 § 1 kpa przed nowelizacją spełniało te same funkcje, które obecnie spełnia ponaglenie na przewlekłość postępowania - w pierwszej kolejności doprowadzenie do zakończenia postępowania. Tak jak obecnie ponaglenie, tak przed nowelizacją kpa z 7 kwietnia 2017 r. zażalenie, aby spełnić przypisane mu przez ustawodawcę funkcje, musiało zostać złożone w toku postępowania.

Mając powyższe na względzie WSA w Warszawie zauważa, że skarżącej służył przed organem właściwym w sprawie, w której złożyła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania, środek zaskarżenia w postaci zażalenia na przewlekłe prowadzenie postępowania do organu wyższego stopnia. Natomiast skarżąca dopiero po zakończeniu postępowania przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR (...), któremu zarzuciła przewlekłe prowadzenie postępowania wniosła do organu wyższego stopnia "środek zaskarżenia" (zażalenie, ponaglenie). Pismo to - jako że nie zostało złożone w toku postępowania - nie mogło być jednak uznane za środek zaskarżenia przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 ppsa), który służył stronie przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 ppsa), a co za tym idzie, którego wyczerpanie warunkowało dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego.

W związku z powyższym skoro w sprawie postępowanie, co do którego skarżąca zarzuca przewlekłość, zakończyło się (...) marca 2016 r. (ostatecznie sprawa została zakończona decyzją z (...) października 2016 r.), a ponaglenie wniesiono pismem z (...) października 2019 r., to oznacza, że nie wyczerpano środków zaskarżenia o których mowa w art. 52 § 1 i 2 ppsa. Powyższe uzasadnia odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa, zwracając skarżącej kwotę uiszczonego wpisu od skargi w wysokości 100 zł.