Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Szczekociny o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Szczekociny a Wójtem Gminy Klucze przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku [...] o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy Szczekociny jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z dnia 5 sierpnia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy Szczekociny wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Wójtem Gminy Klucze, przez wskazanie Wójta Gminy Klucze jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku [...] o przyznanie pomocy w formie skierowania do Domu Pomocy Społecznej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia 2 maja 2022 r. do Burmistrz Miasta i Gminy Szczekociny (Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczekocinach) wpłynął wraz z dokumentacją wniosek [...] –przebywającej obecnie w Schronisku dla osób bezdomnych prowadzonym przez Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynne w Kluczach – o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej. Z zaświadczenia wydanego przez Burmistrza Miasta i Gminy Szczekociny wynika, że [...] od dnia 5 lipca 2001 r. jest zameldowana na pobyt stały pod adresem [...], gmina Szczekociny, natomiast od dnia 18 stycznia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2029 r. została zameldowana na pobyt czasowy w Kluczach, ul [...]. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczekocinach po wnikliwej analizie dokumentacji, przekazał według właściwości wniosek [...] wraz z dokumentacją o skierowanie – do Domu Pomocy Społecznej w Kluczach – uznając, iż nie jest właściwy do załatwienia sprawy. Wskazał, że [...] wyprowadziła się z Wólki Ołudzkiej przed przeszło dziesięciu laty i umieściła się na własny koszt w Schronisku dla osób bezdomnych w Kluczach. Centrum Usług Społecznych w Kluczach zwróciło jednak do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczekocinach dokumentację dotyczącą powyższej sprawy uznając, że [...] jest osobą bezdomną i zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.), gmina Szczekociny jest właściwa do jego rozpatrzenia. Zdaniem Burmistrza Miasta i Gminy Szczekociny brak jest podstaw do uznania, że miejscem zamieszkania [...] jest [...], gmina Szczekociny. Na konstrukcję prawną miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: pobyt oraz zamiar stałego pobytu. Na terenie gminy Szczekociny Pani [...] nie zamieszkuje i nie przebywa od 2010 r. Dowodem na to, iż ww. w Kluczach miała centrum życiowe należy uznać fakt, iż KRUS przesyłał świadczenia rentowe na adres w Kluczach. Ponadto tam też Pani [...] korzystała z pomocy medycznej. Zdaniem Burmistrza Miasta i Gminy Szczekociny doszło do trwałej utraty więzi między [...], a gminą Szczekociny.

W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Klucze wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Szczekociny jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że [...] zarówno w momencie składania wniosku o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej, tj. 31 marca 2022 r., jak i w chwili obecnej przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym i osobom w podeszłym wieku, jakie prowadzi przy ul. [...] w Kluczach Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynne. Pobyt [...] wynika z umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy nią, a Chrześcijańskim Stowarzyszeniem Dobroczynnym w Kluczach. Powołując się na art. 101 ust 2a u.p.s. odwołującego się do miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu – wskazał, że [...] w okresie poprzedzającym zamieszkanie jej w placówce prowadzonej przez Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynne w Kluczach mieszkała w miejscowości [...] na posesji nr [...] w gminie Szczekociny, gdzie jest nadal zameldowana na pobyt stały. Zatem miejscowość [...] była miejscem zamieszkania [...] przed rozpoczęcia pobytu w placówce. I tym samym właściwy do rozparzenia sprawy jest Burmistrz Miasta i Gminy Szczekociny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Rozpoznając wniosek Burmistrz Miasta i Gminy Szczekociny, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Klucze. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie pomocy w formie skierowania do Domu Pomocy Społecznej.

Mając na uwadze przedmiot sporu, wskazać trzeba, że zasady kierowania do domu pomocy społecznej uregulowane są w ustawie z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268, ze zm.). Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu opieki społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W myśl natomiast art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazuje się natomiast, iż wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, ustalając znacznie tego pojęcia, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Z treści art. 25 k.c. wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zwykle trudności, o tyle mogą one wystąpić przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (postanowienia NSA: z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt I OW 184/21, z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08; z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt I OW 41/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podkreśla się, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania (postanowienie NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I OW 85/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze przedmiot sporu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przypadku [...], obie przesłanki spełnia gmina Szczekociny.

Z niespornych ustaleń obu organów wynika, że [...] zameldowana jest na pobyt stały pod adresem [...], gmina Szczekociny, natomiast od dnia 18 stycznia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2029 r. była zameldowana na pobyt czasowy w Kluczach, ul [...].

Zgodnie z treścią art. 101 ust 2a u.p.s. w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że [...] przed pobytem w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym i osobom w podeszłym wieku, jakie prowadzi przy ul. [...] w Kluczach Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynne – zamieszkiwała w miejscowości [...] na posesji nr [...] w gminie Szczekociny. Tym samym, stosownie do art. 101 ust. 2a u.p.s., organem właściwym do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie pomocy w formie skierowania do Domu Pomocy Społecznej jest Burmistrz Miasta i Gminy Szczekociny.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.