Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant starszy referent Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 19 sierpnia 2025 r. nr SKO.4106.331.2025 w przedmiocie utrzymania w mocy w wyniku wznowienia postępowania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

A. C. w dniu 30 stycznia 2023 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Organ I instancji decyzją z dnia 14 lutego 2023 r. nr [...] odmówił jednak przyznania wnioskowanego świadczenia uzasadniając to brakiem spełnienia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (czyli ze względu na czas powstania niepełnosprawności).

W wyniku odwołania strony sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, które decyzją z dnia 14 marca 2023 r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przyznało wnioskodawczyni wnioskowane prawo.

Pismem z dnia 5 września 2024 r. organ I instancji poinformował Kolegium, że w toku prowadzonego postępowania w sprawie wypłaty bonu energetycznego z wniosku męża strony (niepełnosprawnego) powzięto informację, że pozostaje on w zatrudnieniu od dnia [...] 2017 r., o czym jego żona nie poinformowała organów administracyjnych obu instancji w trakcie prowadzonego postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wezwał stronę i jej małżonka do złożenia wyjaśnień. Z oświadczenia niepełnosprawnego wynika, że pracuje w firmie [...] znajdującej się w D. w godzinach 6-18 w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownik ochrony, do pracy dojeżdża samodzielnie 14 km. Wymagane czynności wykonywane w pracy to praca na komputerze, ważenie pojazdów i wpuszczanie na magazyn. Wnioskodawczyni oświadczyła zaś, że nie była świadoma tego, że fakt pracy męża ma wpływ na przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz że nie jest w stanie sobie przypomnieć, czy podała w wywiadzie informację o tym, że mąż pracuje. Informacje powyższe zostały potwierdzone przez pracodawcę zatrudniającego niepełnosprawnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2025 r. nr [...] wznowiło z urzędu postępowanie zakończone własną decyzją ostateczną z dnia 14 marca 2023 r., a następnie działając w trybie art. 136 k.p.a. zleciło organowi I instancji dokonanie aktualizacji wywiadu środowiskowego w związku z koniecznością ustalenia charakteru, intensywności i czasowego wymiaru sprawowanej przez Panią A. C. opieki nad mężem począwszy od dnia [...]r. W dniu 28 maja 2025 r. pracownik socjalny organu I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, które jednocześnie stanowi miejsce zamieszkania strony. Podczas wywiadu potwierdzono, że niepełnosprawny pracuje 3-4 dni w tygodniu po 12 godzin dziennie w zakładzie pracy chronionej, pracuje na tzw. wadze, kontrolując załadunek i rozładunek, ma przystosowane stanowisko pracy do swoich ograniczeń ruchowych, praca nie wymaga poruszania się po całym terenie zakładu. Wymaga on pomocy żony poza godzinami pracy i w dni wolne od pracy. Natomiast w pracy niepełnosprawnemu pomagają współpracownicy. Ustalono, że mąż strony samodzielnie dojeżdża do pracy, wymaga pomocy przy wsiadaniu i wysiadaniu z samochodu, w pracy samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki, które uprzednio przygotowała żona. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że samochód którym porusza się niepełnosprawny nie jest samochodem specjalnie przygotowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych, a jedynie wyposażony jest w automatyczną skrzynię biegów.

W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie uznało za zasadne decyzją z dnia 18 lipca 2025 r. nr [...] uchylić własną decyzję nr [...] z dnia 14 marca 2023 r. i utrzymać w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza L. z dnia 14 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie organu opieka sprawowana przez stronę nad niepełnosprawnym mężem od dnia [...]r. nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała jej podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła adresatka decyzji reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż w niniejszej sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję oraz, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jego niepodejmowania, gdyż rzekomo nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnoszącą o ponowne rozpatrzenie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy strona zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub go nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, w szczególności musiała sprawować przedmiotową opiekę w okresach, gdy jej mąż przebywał na urlopie oraz w okresach, gdy jej mąż nie pracuje (co ma miejsce min. ok. 3-4 dni w tygodniu). Nadto mąż strony wymaga ciągłej opieki i gotowości do świadczenia mu opieki w zasadzie przez całą dobę.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało swą poprzednią decyzję w mocy. Skład orzekający w pełni podzielił dotychczasowe ustalenia i wywiedzione z nich skutki prawne.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć obu instancji, zasądzenia kosztów postępowania i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczego w Częstochowie naruszenie:

1) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.,

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 18 lipca 2025 r. nr: [...].

W uzasadnieniu podniesiono argumentację tożsamą z podniesioną uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dotyczy ona błędnego (zdaniem skarżącej) ustalenia, że w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję oraz, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jego niepodejmowania, gdyż rzekomo nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub go nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, w szczególności opiekę ta jest sprawowana w okresach, gdy jej mąż przebywał na urlopie, oraz w okresach, gdy jej mąż nie pracuje (co ma miejsce min. ok. 3-4 dni w tygodniu), a nadto mąż skarżącej wymaga ciągłej opieki i gotowości do świadczenia mu opieki w zasadzie przez całą dobę, a strona pozostawała i pozostaje w gotowości do świadczenia takiej ciągłej opieki, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, iż w sprawie nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję oraz została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowania w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: - "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania decyzji, której dotyczyło wznowienie (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Jak przyjmuje się w orzecznictwie (por. przykładowo wyrok NSA z dnia z dnia 13 lutego 2026 r. (sygn. OSK 191/25 – za CBOSA) przewidziany w art. 17 ust. 1 ustawy, brak aktywności zawodowej wnioskodawcy (tj. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej przez opiekuna) - stanowiący warunek skutecznego ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - musi być spowodowany w sposób bezpośredni i ścisły koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zaś wymiar tej opieki ma obiektywnie wymuszać rezygnację z dotychczasowego zatrudnienia lub wykluczać możliwość jego podjęcia przez opiekuna. W sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zatem ustalenie, czy zakres sprawowanej opieki pozwala na stwierdzenie istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką, a niemożliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową.

W ocenie składu obecnie orzekającego świadczenie pielęgnacyjne nie stanowi ekwiwalentu za sprawowanie jakiejkolwiek opieki nad osobą niepełnosprawną, ale takiej opieki, która dla funkcjonowania takiej osoby jest niezbędna. Obejmować ona może czynności higieniczne, wymianę pieluch jednorazowych, przygotowanie posiłków i karmienie osoby niepełnosprawnej, pomoc w przemieszczaniu się, załatwianie za nią spraw urzędowych (jeżeli sam niepełnosprawny nie jest w stanie ich wykonać) podawanie leków (jeśli osoba niepełnosprawna nie jest w stanie ich samodzielnie przyjmować). W konsekwencji taki opiekun musi zrezygnować z zatrudnienia, bądź zatrudnienia nie może podjąć.

A contrario, jeśli osoba niepełnosprawna jest w stanie samodzielnie wykonywać wyżej wymienione czynności, jest w pełni sprawna intelektualnie, nie można twierdzić, że wymaga ona opieki stałej, a nawet czasowej. Może bowiem samodzielnie funkcjonować.

W rozstrzyganej sprawie organ administracji powziął informacje, że niepełnosprawny mąż skarżącej w istocie funkcjonuje samodzielnie. Nastąpiło to po wydaniu decyzji ostatecznej. W trakcie postępowania skarżąca oświadczyła, że nie pamięta, czy informowała organ administracji, że jej mąż pracuje. Okoliczność tę należało uznać za przesłankę, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W sprawie doszło więc do wznowienia postępowania administracyjnego i ponownie, uwzględniając nowe okoliczności dokonano oceny spełnienia przez skarżącą przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ustalono, że mąż skarżącej pracuje w systemie zmian 12 godzinnych. Samodzielnie dojeżdża do pracy kierując samochodem. Należy zatem przyjąć, że od 3 do 4 w tygodniu nie ma go w domu przez około 14 godzin. W tym czasie skarżąca przebywa w domu i mogłaby świadczyć pracę. Co więcej, twierdzenia o tym, że niepełnosprawny wymaga stałej opieki żony, biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego, nie są wiarygodne. Skoro mąż skarżącej przebywa tak długo poza domem, należy przyjąć, że pomimo ograniczeń ruchowych jest osobą w pełni samodzielną. Nie tylko może kierować samochodem, ale również samodzielnie spożywać posiłki, korzystać z toalety, przyjmować leki. Trudno przypuszczać, że zdolności te traci po powrocie do domu.

Sąd dokonał analizy, w oparciu o treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zarzuty skargi, zakresu "ciągłej opieki i gotowości do świadczenia mu opieki w zasadzie przez całą dobę", kiedy to skarżąca pozostawała i pozostaje w gotowości do świadczenia takiej ciągłej opieki. Bez wątpienia stan zdrowia nie jest stabilny. Miewa ona napady duszności, które kończą się nawet hospitalizacją. Jednakże, jak wynika z wyżej wymienionych pism procesowych, opieka nad mężem przez skarżącą polega przede wszystkim na przygotowaniu mu posiłków (3-4 dni w tygodniu) i przygotowaniu leków (przy założeniu, ze osoba niepełnosprawna wykonująca zawód magazyniera sama tych leków przygotować sobie w stanie nie jest). Nie jest to zakres opieki wymagający rezygnacji z zatrudnienia, czy też uniemożliwiający jego podjęcia.

Za zupełnie nieuzasadnioną Sąd uznaje argumentację, że skarżąca musi opiekować się mężem w trakcie jego urlopów. Wszak pracując niepełnosprawny przez 13-14 godzin pod tą opieką znajdować się nie musi (inaczej nie mógłby pracować).

Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.