Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński, Sędziowie Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.),, Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Protokolant Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę

Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzją Kierownika Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] Nr [...] odmawiającą J. K. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych). Sankcje z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO) wyniosła [...] PLN, zaś z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej (UPO) – [...] PLN. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia był fakt, że J. K. zadeklarowała do płatności JPO działki rolne o powierzchni 10,45 ha, a do płatności UPO -9,43 ha natomiast wyniku kontroli na miejscu stwierdzono, że powierzchnia uprawniona do płatności wyniosła – 0,89ha. Ponieważ niezgodność deklaracji z pomiarem do płatności JPO wniosła 1074,16%, a dla płatności UPO 959,55 % obszaru deklarowanego do dopłat, zgodnie

z treścią art. 138 ust.1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia

29 października 2004r. i art. 51 ust.2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. naliczono sankcje trzyletnie.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji J. K. podniosła, że kontrola na miejscu w gospodarstwie przeprowadzona została z naruszeniem przepisów ustawy

z dnia 18 grudnia 2003r. oraz Rozporządzenia Komisji (WE) 796/04, które określają precyzyjnie zasady realizacji kontroli beneficjentów. Poza protokołem z kontroli na miejscu nie ma innych dowodów potwierdzających przeprowadzenie kontroli,

a przedstawiona dokumentacja fotograficzna nie pozwala na ustalenie gdzie zdjęcia zostały faktycznie wykonane. Strona powołała się też na art. 25 pkt 1 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/04, stanowiącego o możliwości przeprowadzenia kontroli bez uprzedzania w przypadku zagrożenia kontroli. Kontrola bez uprzedzenia i kontrola bez obecności kontrolowanego to dwa różne pojęcia prawne czego zdaniem strony organ nie rozróżnia. Zdaniem strony art. 29 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/04 określający, że rolnik może podpisać raport i wpisać do niego swoje uwagi obliguje kontrolujących do sporządzenia raportu na miejscu i przedłożenia go kontrolowanemu rolnikowi do podpisu, szczególnie w przypadku wykrycia nieprawidłowości. Podpis z jednej strony świadczyłby o obecności rolnika przy kontroli a z drugiej strony o obecności kontrolujących.

Organ odwoławczy utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy stwierdził, iż zarzut dotyczący nie poinformowania Strony o zamiarze kontroli obszarowej jest bezzasadny, ponieważ art. 25 pkt. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych schematów w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników stanowi iż: "Kontrole na miejscu przeprowadzane są bez uprzedzenia. Jeżeli nie zagrażałoby to celowi kontroli, można zawiadomić o niej

z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do koniecznego minimum. Okres wyprzedzenia nie może przekraczać 48 godzin z wyjątkiem uzasadnionych przypadków.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że kontrola na miejscu w przypadku wniosku J. K. miała na celu potwierdzenie lub obalenie podejrzenia zaistnienia nieprawidłowości, o jakich informował donos. Powiadomienie zatem Strony o kontroli było niemożliwe, gdyż mogłoby zagrażać jej celowi.

Co się zaś tyczy nie przedłożenia do podpisu kontrolowanemu protokołu z czynności kontrolnych oraz wniesienia uwag do protokołu, to zarzut ten organ odwoławczy uznał za bezzasadny, gdyż wobec nieobecności rolnika przy kontroli, protokół jest wysyłany na adres wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów nadawany zgodnie

z ustawą z dnia 18 grudnia 2006r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Odnosząc się do zarzutu strony, iż oprócz protokołu z kontroli nie ma w sprawie innych dowodów, organ odwoławczy wskazał, iż sam protokół z kontroli a w nim dokumentacja fotograficzna, szkice działek są dowodami przeprowadzenia kontroli, która ma na celu sprawdzenie wielkości i stanu użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności obszarowych .

Dla działek rolnych A, B i C, w przypadku których roślinami deklarowanymi na powierzchni całych działek rolnych były kolejno jęczmień, ziemniaki i pszenżyto kontrolerzy stwierdzili, iż rodzaj rolniczego użytkowania nie kwalifikuje się do obcięcia płatnością JPO ani UPO. Wpisano błąd z kodem DR 3 oznaczającym, że nie stwierdzono deklarowanego rodzaju użytkowania powierzchni. Na żadnej z działek nie znaleziono chociażby śladu deklarowanych upraw, natomiast dokumentacja fotograficzna wskazuje na brak uprawy deklarowanych roślin a fotografie wskazują, iż cały grunt porastały trawy, które nie zostały wykonane ani w 2005r. ani w 2006r. i chwasty, o czym świadczą co najmniej jednoroczne łodygi (pędy kwiatostanowe i badyle) roślin wieloletnich. Sposób wykonania zdjęć dokumentujących nieprawidłowości na działkach rolnych zgłoszonych do płatności przez J. K. jest wskazany na szkicach pomiaru działek rolnych, stanowiących załącznik do protokołu

z czynności kontrolnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skarżąca J. K. podniosła zarzut, że decyzja odmawiająca jej przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych została wydana w wyniku kontroli przeprowadzonej z rażącym naruszeniem obowiązujących w przedmiotowej sprawie zasad realizacji kontroli, a w szczególności naruszony został obowiązek okazania kontrolowanemu imiennego upoważnienia wydanego przez Dyrektora Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz przedstawienia celu kontroli a także obowiązek sporządzenia przez inspektorów, bezpośrednio w terenie protokołu

z czynności kontrolnych i umożliwienia kontrolowanemu wpisania w nim spostrzeżeń dotyczących przeprowadzonej kontroli.

W piśmie procesowym z dnia 8 września 2008r. skarżąca podkreśliła, że nie odnosi się do wyników kontroli, bowiem kwestionuje sam fakt przeprowadzenia kontroli, z uwagi na to, że brak jest dowodów, że kontrolujący przeprowadzili w dniu 23 marca 2006r. kontrolę zasadniczą całego gospodarstwa ponieważ nie wiadomo gdzie i kiedy został sporządzony protokół z czynności kontrolnych.

Przedstawione fotografie nie dają podstaw do jednoznacznego określenia gdzie zostały i przez kogo wykonane. Szkice z pomiaru działek nie były okazane kontrolowanemu.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z a w ż y ł, co następuje:

Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób

i w stopniu uzasadniającym wyeliminowania jej z obrotu prawnego w oparciu

o którąkolwiek z podstaw wskazanych w art. 145 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz.1270 ze zm.).

Zgodnie z art. 25 pkt 1 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004, kontrole na miejscu przeprowadzane są bez uprzedzania.

Jest to logiczne, skoro kontrola gospodarstwa producenta ma wyjaśnić, czy odpowiadają rzeczywistości deklarowane we wniosku o dopłaty – powierzchnie upraw, rodzaj tych upraw, a także ich stan oceniony z punktu widzenia utrzymania ich w dobrej kulturze rolnej, z uwzględnieniem wymagań ochrony środowiska, co jest możliwe do niekontrowersyjnego ustalenia tylko w przypadku kontroli wcześniej nie zapowiadane.

Z tego względu omawiany przepis zezwala organowi (pozostawiając to w granicach uznania tego organu) nie zawiadomienie producenta o planowanej kontroli ale nie wcześniej niż na 48 godzin przed terminem i tylko wówczas, gdy nie zagraża to celowi kontroli. Przy takim rozumieniu celu kontroli, jaki został wyżej zaprezentowany, stwierdzić trzeba, że nie naruszono w niniejszej sprawie przepisów postępowania przyjmując, że kontrola przeprowadzana pod nieobecność strony była dopuszczalna

i zgodna z prawem. Okoliczność, że protokół z kontroli zawiera rubrykę przeznaczoną na podpis producenta oraz miejsce przeznaczone na jego ewentualne uwagi nie oznacza ani tego, że udział wnioskodawcy w kontroli jest obligatoryjny, ani tego że zawiadomienie go o terminie tej kontroli jest warunkiem niezbędnym dla legalności jej przeprowadzenia.

Zgodnie z art. 28 pkt 2 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004, rolnik może

w raporcie z kontroli zaznaczyć swoją obecność składając swój podpis, ale nie ma obowiązku tego uczynić. Zarówno odmowa złożenia podpisu przez rolnika obecnego przy kontroli, jak też jego nieobecność pozostaje bez wpływu na ważność raportu. Prawo producenta jako strony postępowania jest w tym wypadku chronione poprzez przesłanie pocztą kopii raportu, gdy producent nie jest obecny przy kontroli.

W tym drugim przypadku rozporządzenia gwarantuje producentowi możliwość zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia raportu. Ten tryb postępowania mieści się w istocie zasady określonej w art. 10 § 1 Kpa, stanowi bowiem przejaw zapewnienia stronie udziału w każdym stadium postępowania

i umożliwia wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.

Dopłaty bezpośrednie stanowiąc formę wsparcia producentów rolnych mają na celu podnoszenia poziomu wsi i gospodarowania na obszarach wiejskich. Oczywiste jest zatem, że przepisy prawa regulujące kwestie tych dopłat określają nie tylko uprawnienie do dopłaty, ale także odpowiadające mu obowiązki producenta rolnego. Zasadniczym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o dopłaty jest takie gospodarowanie aby zgłoszone do dopłat grunty utrzymane były w stanie gwarantującym prawidłową gospodarkę.

System monitorowania i kontroli składanych wniosków jest jednym ze środków prowadzących do osiągnięcia tego celu. Chodzi bowiem o to, aby rolnicy deklarowali we wniosku o przyznanie dopłat za grunty zgodne ze stanem faktycznym, co do ich powierzchni, rodzaju uprawy oraz jej stanu tzn. by deklarowali grunty już utrzymane

w dobrej kulturze i aby grunty te utrzymywali w takiej kulturze przy uwzględnieniu wymagań ochrony środowiska, w dalszym ciągu.

W rozpoznawanej sprawie, strona skarżąca podkreśliła, że kwestionuje fakt przeprowadzenia kontroli, jednakże podnosząc ten zarzut, wskazuje na wadliwy sposób przeprowadzenia kontroli twierdząc, że tylko jej udział gwarantował uznanie kontroli za przeprowadzoną zgodnie prawem.

Z zarzutem tym Sąd się nie zgadza wywodząc powyżej, iż niezawiadomienie strony i nieobecność strony pozostają bez wpływu na legalność kontroli.

Z powyższych względów należało skargę uznać za niezasadną i ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.