Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 3 sierpnia 2023 r., znak: 0601-IEE.7192.122.2023.3, w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.

Postanowieniem z 3 sierpnia 2023 r., znak: 0601-IEE.7192.122.2023.3, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor, organ II instancji), po rozpatrzeniu zażalenia J. K. (dalej: skarżąca, zobowiązana, strona) na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie (dalej: Naczelnik PUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z 26 kwietnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, w sprawie oddalenia skargi na czynności oględzin nieruchomości: gruntowej – działki nr ewid. [...], położonej w L. przy ul. [...] (dojazd), o pow. 0,0403 ha, dla której Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz gruntowej zabudowanej - działki nr ewid. [...], położonej w L. przy ul. [...], o pow. 0,1649 ha, dla której Sąd Rejonowy Lublin Zachód w Lublinie X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], dokonane 10 stycznia i 16 lutego 2023 r. – orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor wskazał, że Naczelnik PUS prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], wystawionych przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie (dalej: Naczelnik DUS), [...] [...], [...], [...], 1406- [...], [...], wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Grodzisku Mazowieckim (dalej: Naczelnik US), w zakresie zaległości w podatku od towarów i usług, podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku dochodowym od osób prawnych.

W toku postępowania, organ egzekucyjny wezwaniem z 2 marca 2021 r., nr [...], dokonał zajęcia należącej do skarżącej nieruchomości gruntowej zabudowanej, stanowiącej działkę nr ewid. [...], o pow. 0,1649 ha, położoną w L., przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w L. X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] Natomiast wezwaniem z 17 października 2022 r., nr [...], organ ten dokonał zajęcia udziału [...] w niezabudowanej działce nr ewid. [...], ark. 1, obręb R. A, położonej przy ul. [...] w L. (droga dojazdowa) o pow. 0,0403 ha (obszar całej nieruchomości), dla której Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW nr [...]

Wezwania te obligowały zobowiązaną do zapłaty w terminie 14 dni od dnia ich doręczenia, objętych wskazanymi wyżej tytułami wykonawczymi należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości. Wezwanie z 2 marca 2021 r. doręczono stronie 24 marca 2021 r., zaś wezwane z 17 października 2022 r. – 8 listopada 2022 r. Wobec bezskutecznego upływu terminu wskazanego w wezwaniach, organ egzekucyjny przystąpił do opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości.

W odniesieniu do działki nr ewid. [...] postanowieniem z 24 października 2022 r., znak: [...], organ egzekucyjny powołał rzeczoznawcę majątkowego – M. B. (uprawnienia nr [...]) do oszacowania wartości rynkowej opisanej nieruchomości gruntowej zabudowanej. Postanowienie to zobowiązana otrzymała 8 listopada 2022 r.

Następnie w uzgodnionym ze stroną terminie – 16 lutego 2023 r., w jej obecności i z udziałem rzeczoznawcy majątkowego przeprowadzono oględziny nieruchomości – działki nr ewid. [...]. Z czynności tych sporządzono protokół znak: [...], którego odpis doręczono zobowiązanej 28 lutego 2023 r.

16 lutego 2023 r. rzeczoznawca majątkowy sporządził operat szacunkowy z wyceny powyższej nieruchomości. Jej łączna wartość rynkowa została określona na 1 841 000 zł, w tym wartość gruntu – 577 150 zł, wartość obiektów budowlanych (budynków mieszkaniowych z przyłączami) – 1 263 850 zł.

Zawiadomieniem z 27 lutego 2023 r., znak: [...] organ egzekucyjny poinformował skarżącą, że 6 kwietnia 2023 r. zostanie dokonany opis i oszacowanie wartości omawianej nieruchomości. Zawiadomieniem tym, jednocześnie pouczono zobowiązaną o prawie do złożenia w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wyjaśniono, że za dzień ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości przyjmuje się dzień podpisania protokołu. Odbiór zawiadomienia strona potwierdziła swoim podpisem 27 lutego 2023 r. O terminie opisu i oszacowania zostali powiadomieni również inni znani organowi egzekucyjnemu uczestnicy postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.

Organ egzekucyjny wezwał także przez obwieszczenie publiczne, wywieszone na tablicy ogłoszeń Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie oraz Urzędu Miasta Lublin uczestników, o których nie ma wiadomości oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa.

Czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości gruntowej zabudowanej - działki nr ewid. [...], przeprowadzone zostały 6 kwietnia 2023 r. poprzez sporządzenie, odczytanie i podpisanie przez obecnych uczestników protokołu. Organ egzekucyjny wartość przedmiotowej nieruchomości określił na łączną kwotę 1.841.000 zł. Integralną część ww. protokołu opisu i oszacowania stanowi operat szacunkowy wyceny ww. nieruchomości z 16 lutego 2023 roku, sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. B.. W czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości uczestniczyła strona z pełnomocnikiem. Protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości został przez stronę i jej pełnomocnika podpisany w dniu jego sporządzenia, tj. 6 kwietnia 2023 r., równocześnie strona potwierdziła otrzymanie protokołu wraz z operatem szacunkowym.

Natomiast w odniesieniu do działki nr ewid. [...] postanowieniem z 29 listopada 2022 r., znak: [...], organ egzekucyjny powołał rzeczoznawcę majątkowego do oszacowania wartości zajętego udziału. W dniu 10 stycznia 2023 r. przeprowadził oględziny nieruchomości, z której to czynności sporządzono stosowny protokół znak: [...] Protokół doręczono stronie 28 lutego 2023 r. Następnie obwieszczeniem z 17 stycznia 2023 r., znak: [...], organ egzekucyjny wyznaczył datę dokonania czynności opisu i oszacowania wartości udziału w nieruchomości oraz pouczył o przysługującym w terminie 14 dni prawie do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania (określając jednocześnie datę rozpoczęcia biegu terminu). Obwieszczenie zobowiązana otrzymała 26 stycznia 2023 r. O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostali powiadomieni również inni znani organowi egzekucyjnemu uczestnicy postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.

W dniu 10 stycznia 2023 r. rzeczoznawca majątkowy M. B. sporządził operat szacunkowy, określając wartość rynkową nieruchomości na kwotę 5.453,00 zł, w tym wartość rynkową udziału skarżącej 2/8 na 1.363 zł.

W oparciu o przedłożony operat szacunkowy organ egzekucyjny sporządził protokół z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości z 23 lutego 2023 r., znak: [...] Protokół odebrała strona osobiście, w tym samym dniu wraz z operatem szacunkowym.

W toku prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, tj. działek nr ewid. [...] i nr ewid. [...], zobowiązana wniosła do Naczelnika PUS, jak i do Dyrektora szereg pism.

Między innymi pismem z 7 marca 2023 r. (uzupełnionym pismem z 6 kwietnia 2023 r.), zatytułowanym "Zarzuty co do czynności oględzin nieruchomości z dnia 10 stycznia i 16 lutego 2023 roku", zgłosiła strona – jak sprecyzowała – "Skargę" na opisane w tytule pisma działanie organu egzekucyjnego.

Jednocześnie skarżąca wniosła do Dyrektora, tożsame w swej treści do powyższego, pismo z 7 marca 2023 r. zatytułowane "Skarga co do czynności oględzin nieruchomości z dnia 10 stycznia i 16 lutego 2023 roku", które następnie organ odwoławczy przekazał zawiadomieniem z 21 kwietnia 2023 r., znak: [...], do rozpatrzenia w toku prowadzonego postępowania administracyjnego przez organ I instancji.

W ww. pismach strona zarzuciła brak prawidłowego tytułu wykonawczego, brak uprawnienia organu do dokonania ww. czynności oraz brak przeprowadzenia prawidłowych oględzin nieruchomości (działki). Wniosła przy tym o uchylenie czynności egzekucyjnych oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Uznając ww. pismo, jako wniesioną w trybie art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) skargę na czynności egzekucyjne, postanowieniem z 26 kwietnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, Naczelnik PUS oddalił skargę.

Na powyższe postanowienie wniosła zobowiązana 22 maja 2023 r. zażalenie (uzupełnione pismem z 10 lipca 2023 r.). W zażaleniu podtrzymała argumenty zawarte w "Skardze", wnosząc jednocześnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, uchylenie czynności egzekucyjnych oraz umorzenie postępowania.

Dyrektor wskazał, że przedmiotem kontroli w sprawie jest postanowienie organu egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., oddalające skargę na czynności oględzin opisanych wyżej nieruchomości: gruntowej – działki nr ewid. [...] oraz gruntowej zabudowanej – działki nr ewid. nr [...], dokonane 10 stycznia 2023 r. i 16 lutego 2023 r. Wyjaśnił, że procedura egzekucji z nieruchomości została uregulowana w u.p.e.a. w art. 110-115g, zawartych w Dziale II, Rozdział 7, 8 i 9. Przepis art. 110u § 1 u.p.e.a. reguluje środek zaskarżenia, jakimi są zarzuty do opisu i oszacowania, przysługujące wszystkim uczestnikom postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Ustawodawca ściśle określił tu termin (14 dni) i formę (zarzuty), w jakiej mogą być kwestionowane czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W ramach tego środka prawnego mogą być więc kwestionowane wszystkie czynności organu egzekucyjnego, podejmowane w procesie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, z którymi uczestnicy postępowania się nie zgadzają bądź mają do nich jakiekolwiek zastrzeżenia. Innych środków zaskarżenia, bowiem (poza uregulowaniem art. 110n § 4 u.p.e.a., nie mającym zastosowania w sprawie) w przepisach art. 110m – 110u u.p.e.a., dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie przewidziano.

Organ II instancji stwierdził, że przeprowadzenie oględzin nieruchomości nie stanowi jednak – jak przyjął to w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny – czynności egzekucyjnych w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., w myśl którego czynnością egzekucyjną są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Są to zatem konkretne czynności faktyczne (wykonawcza) organu, w wyniku których jest stosowany lub realizowany środek egzekucyjny. Taką czynnością egzekucyjną w egzekucji z nieruchomości jest wyłącznie zajęcie nieruchomości (zastosowanie środka egzekucyjnego) oraz podział kwoty uzyskanej z egzekucji (realizacja środka egzekucyjnego). Dlatego tylko te czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego w toku egzekucji z nieruchomości mogą być zaskarżone skargą na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a.

Następnie Dyrektor, powołując się na wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13, wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie egzekucyjnej. Nie będzie ona przysługiwać w sytuacjach, gdy u.p.e.a. przewiduje wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienie, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia.

Uwzględniając powyższe organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie organ I instancji dokonał błędnej kwalifikacji złożonej przez stronę skargi z 7 marca 2023 r. co do czynności oględzin nieruchomości z 10 stycznia i 16 lutego 2023 r. (uzupełnionej 6 kwietnia 2023 r.), oraz tożsamej w swej treści skargi, przekazanej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie 21 kwietnia 2023 r. przy piśmie znak: [...] i niewłaściwie rozpatrzył to żądanie w trybie art. 54 u.p.e.a., wydając postanowienie o oddaleniu skargi. Jak wynika z akt sprawy, zarówno tytuł, jak i treść pisma wskazuje, że dotyczy ono procesu opisu i oszacowania wartości nieruchomości – działki nr ewid. [...], dokonanego przez organ egzekucyjny 23 lutego 2023 r. (data sporządzenia "Protokołu z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości") oraz działki nr ewid. [...], dokonanego przez organ egzekucyjny 6 kwietnia 2023 r. (data sporządzenia "Protokołu z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości"). Skoro złożyła je w terminie otwartym do zgłoszenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości – działki nr ewid. [...] oraz działki nr ewid. [...], o czym stanowi art. 110u u.p.e.a., to pismo to należało potraktować jako wnoszące zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, nie zaś jako skargę na techniczną czynność oględzin nieruchomości, gdyż innych środków zaskarżenia – poza zarzutami – co do tych czynności nie przewidziano w u.p.e.a.

Ze wskazanych wyżej powodów, zdaniem organu II instancji, koniecznym było uchylenie zaskarżonego postanowienia z 26 kwietnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, oddalającego skargę na czynności egzekucyjne i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, celem ponownego rozpatrzenia pism skarżącej z 7 marca 2023 r. i 6 kwietnia 2023 r. ("Zarzuty (...) i Skarga (...)") oraz z 7 marca 2023 r. przekazane przez organ odwoławczy zawiadomieniem z 21 kwietnia 2023 r., znak: [...], jako zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, łącznie z zarzutami zgłoszonymi pismem z 20 kwietnia 2023 r. w tym samym przedmiocie, w trybie art. 110 u u.p.e.a.

Organ odwoławczy zaznaczył, że wielość wnoszonych przez skarżącą pism, różnie tytułowanych i w różnych datach, odnoszących się jednak do poszczególnych czynności opisu i oszacowania, a w zasadzie powielanych co do treści i żądań, nie może prowadzić w tej sprawie do wywołania skutku w postaci wszczęcia kilku postępowań administracyjnych, rozstrzygających odrębnie i w ramach różnych środków zaskarżenia poszczególne kwestie (czynności) opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Proces opisu i oszacowania wartości nieruchomości i podejmowane w jego ramach czynności podlegają zaskarżeniu w trybie zarzutów na podstawie art. 110u u.p.e.a. O tym też środku zaskarżenia i terminie jego wnoszenia skarżąca była prawidłowo pouczona przez organ egzekucyjny zarówno w zawiadomieniu o terminie opisu i oszacowania, jak i w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości – działki nr ewid. [...] oraz działki nr ewid. [...].

W skardze do Sądu skarżąca – wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego – zarzuciła, że rozstrzygnięcie organu jest błędne, gdyż po uchyleniu postanowienia Naczelnika PUS z 26 kwietnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów należało umorzyć w całości, a nie przekazywać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W jej ocenie wynika to z faktu wydania przez NSA w Warszawie wyroków z 9 sierpnia 2023 r. w sprawach: III FSK 1094/22, III FSK 1095/22, III FSK 1272722 oraz III FSK 1273/22, gdyż na ich mocy odpadła materialna podstawia wystawienia tytułów wykonawczych.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Odnosząc się zaś do argumentacji skargi podniósł, że w sytuacji, gdy wskazane przez skarżącą wyroki NSA w sprawach: III FSK 1094/22, III FSK 1095/22, III FSK 1272/22 oraz III FSK 1273/2 zostały wydane w dniu 9 sierpnia 2023 r., a więc po dacie wydania zaskarżonego postanowienia (3 sierpnia 2023 r.), okoliczność ta pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest postanowienie Dyrektora z 3 sierpnia 2023 r., znak: 0601-IEE.7192.122.2023.3, uchylające w całości postanowienie organu egzekucyjnego z 26 kwietnia 2023 r., znak 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, o oddaleniu skargi strony na czynności oględzin opisanych wyżej nieruchomości: gruntowej – działki nr ewid. [...] i gruntowej zabudowanej – działki nr ewid. nr [...] oraz przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że procedura egzekucji administracyjnej z nieruchomości została uregulowana w art. 110 – art. 115g u.p.e.a. Do egzekucji administracyjnej z nieruchomości organ egzekucyjny przystępuje przez zajęcie nieruchomości. Zajęcie zaś następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości (art. 110c § 1 i § 2 u.p.e.a.). Po upływie terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości w celu jej sprzedaży licytacyjnej, prowadzącej do realizacji egzekwowanych należności.

Pamiętać przy tym trzeba, na co trafnie zwrócił uwagę Dyrektor, że egzekucja z nieruchomości składa się z kilku odrębnych, kolejno po sobie następujących etapów: zajęcia nieruchomości, opisu i oszacowania wartości nieruchomości, sprzedaży licytacyjnej zakończonej postanowieniem organu egzekucyjnego co do przybicia, a następnie przyznaniem własności i podziałem sumy uzyskanej z egzekucji. Na poszczególnych etapach egzekucji z nieruchomości organ egzekucyjny podejmuje szereg czynności zarówno technicznych, jak i procesowych wymaganych ustawą. Na każdym z poszczególnych etapów tej egzekucji, uczestnikom postępowania przysługują też różnorodne środki ochrony prawnej, które ustawodawca wyraźnie w ustawie egzekucyjnej określił co do ich formy oraz terminu wnoszenia, w ramach których może być kwestionowana prowadzona egzekucja z nieruchomości i podejmowane w jej toku przez organ egzekucyjny czynności. Jednym z etapów egzekucji z nieruchomości jest opis i oszacowanie wartości nieruchomości. W tej fazie organ egzekucyjny ustala stan faktyczny i prawny zajętej nieruchomości, wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami do wyceny zajętej nieruchomości (art. 110s u.p.e.a), przeprowadza oględziny nieruchomości, zawiadamia znanych mu uczestników postępowania o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, a także poprzez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego wzywa uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa (art. 110o u.p.e.a.), dokonuje opisu i oszacowania wartości nieruchomości w formie protokołu (art. 110 r u.p.e.a.).

Podkreślić więc trzeba, że opis i oszacowanie wartości nieruchomości to proces składający się z szeregu różnych czynności organu egzekucyjnego. Jedną z tych czynności jest niewątpliwie przeprowadzenie oględzin nieruchomości. Efektem końcowym tych czynności jest protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Podpisanie protokołu stanowi o ukończeniu procesu opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Przepis art. 110u § 1 u.p.e.a. reguluje środek zaskarżenia, jakim są zarzuty do opisu i oszacowania, które przysługują wszystkim uczestnikom postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Ustawodawca ściśle określił tu termin (14 dni) i formę (zarzuty), w jakiej mogą być kwestionowane czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W ramach tego środka prawnego można więc kwestionować wszystkie czynności organu egzekucyjnego podejmowane w procesie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, z którymi uczestnicy postępowania się nie zgadzają bądź mają do nich jakiekolwiek zastrzeżenia. Innych środków zaskarżenia, poza uregulowaniem art. 110n § 4 u.p.e.a., nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie, w przepisach art. 110m – art. 110u u.p.e.a., dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie przewidziano.

W myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a. czynnością egzekucyjną są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Są to zatem konkretne czynności faktyczne (wykonawcze) organu, w wyniku których jest stosowany lub realizowany środek egzekucyjny. Taką czynnością egzekucyjną w egzekucji z nieruchomości jest wyłącznie zajęcie nieruchomości (zastosowanie środka egzekucyjnego) oraz podział kwoty uzyskanej z egzekucji (realizacja środka egzekucyjnego). Jedynie te czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego w toku egzekucji z nieruchomości mogą być zaskarżone skargą na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a.

Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, że przeprowadzenie oględzin nieruchomości nie stanowi – wbrew temu, co przyjął organ egzekucyjny – czynności egzekucyjnych w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że brak jest podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (zob. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13). W konsekwencji oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia. Inaczej mówiąc, prawnie wadliwe byłoby twierdzenie, że skargę na czynności egzekucyjne traktować jako środek służący do podważania prawidłowości wszelkich aktów i czynności organu egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Dlatego nie jest dopuszczalne, aby środki te stosować zamiennie. Bezsprzecznie każdy ze wspomnianych środków ochrony prawnej dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Wyróżnienie poszczególnych środków prawnych następuje nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także – co ma szczególnie istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie – poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Regułą jest bowiem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (zob. wyroki NSA z: 24 października 2014 r., II GSK 1377/13; 31 stycznia 2018 r., II GSK 2972/17; 9 maja 2023 r., III FSK 4406/21).

Mając na uwadze powyższe stanowisko, ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zasadnie organ II instancji stwierdził, że organ I instancji dokonał błędnej kwalifikacji pisma skarżącej z 7 marca 2023 r. (uzupełnionego pismem z 6 kwietnia 2023 r. oraz tożsamego w swej treści ze skargą przekazaną przez Dyrektora 21 kwietnia 2023 r. przy piśmie znak: [...]), jako skargi na czynności egzekucyjne: co do wyznaczenia opisu i oszacowania oraz obwieszczenia o wyznaczeniu opisu i oszacowania nieruchomości i niewłaściwie rozpatrzył je w trybie art. 54 u.p.e.a., wydając postanowienie o oddaleniu skargi. Nie ulega wątpliwości, że z treści tego pisma wynika, że zarzuty skarżącej dotyczyły wprost opisu i oszacowania wartości nieruchomości dokonanego przez organ egzekucyjny w dniu 6 kwietnia 2023 r. W jego treści skarżąca odnosiła się i kwestionowała czynności podejmowane przez organ egzekucyjny na tym etapie egzekucji z nieruchomości, zarzucając brak uprawnienia organu do dokonania czynności, brak prawidłowych oględzin działki. Ponadto pismo to skarżąca złożyła w terminie otwartym do zgłoszenia zarzutów do opisu i oszacowania na podstawie art. 110u u.p.e.a. W konsekwencji prawidłowo stwierdził Dyrektor, że należało je zatem potraktować jako zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, gdyż innych środków zaskarżenia – poza zarzutami – przepisy u.p.e.a. co do tych czynności nie przewidują.

Zważywszy na to, co wskazano wyżej, zaskarżone rozstrzygnięcie, uchylające postanowienie organu egzekucyjnego i nakazujące temu organowi rozpatrzenia pism skarżącej z 7 marca 2023 r. i 6 kwietnia 2023 r. ("Zarzuty (...) i Skarga (...)") oraz z 7 marca 2023 r. przekazane przez organ odwoławczy zawiadomieniem z 21 kwietnia 2023 r., znak: [...], jako zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, łącznie z zarzutami zgłoszonymi pismem z 20 kwietnia 2023 r. w tym przedmiocie, było całkowicie zasadne.

Zdaniem Sądu, brak jest także jakichkolwiek podstaw, by zakwestionować stanowisko organu II instancji, wskazujące, że wielość wnoszonych przez skarżącą pism, różnie tytułowanych i pochodzących z różnych data, odnoszących się jednak do poszczególnych czynności opisu i oszacowania, a w rzeczywistości powielanych co do treści i żądań – nie może prowadzić w tej sprawie do wywołania skutku w postaci wszczęcia kilku postępowań administracyjnych, rozstrzygających odrębnie i w ramach różnych środków zaskarżenia poszczególne kwestie (czynności) opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Jak wskazano wyżej, proces opisu i oszacowania wartości nieruchomości, a także podejmowane w jego ramach czynności (jedną z tych czynności są oględziny nieruchomości) podlegają zaskarżeniu w trybie zarzutów składanych na podstawie art. 110u u.p.e.a. O tym też środku zaskarżenia i terminie jego wnoszenia skarżąca była prawidłowo pouczona przez organ egzekucyjny zarówno w zawiadomieniu o terminie opisu i oszacowania, jak i w późniejszym protokole sporządzonym z tych czynności.

W ocenie Sądu, na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia pozostaje bez wpływu powoływany przez skarżącą fakt wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 9 sierpnia 2023 r. wyroków w sprawach o sygn. akt: III FSK 1094/22, III FSK 1095/22, III FSK 1272/22 oraz III FSK 1273/22, a to z tego względu, że okoliczności te zaistniały już po dacie wydania zaskarżonego postanowienia (3 sierpnia 2023 r.) i nie mogły być w tej dacie znane zarówno organom, jak i samej skarżącej.

Ubocznie należy wskazać, że jak wynika z akt administracyjnych, organ egzekucyjny w dniu 28 sierpnia 2023 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy zarzutów, wydał w tym przedmiocie postanowienie nr [...], uznając za uzasadnione zgłoszone przez skarżącą zarzuty oraz uchylił czynność opisu i oszacowania wartości nieruchomości gruntowej zabudowanej – działki nr ewid. [...] (zob. k. 1099-1100 akt adm.).

Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że organ odwoławczy po uchyleniu postanowienia organu egzekucyjnego, oddalającego skargę na czynności egzekucyjne winien umorzyć w całości prowadzone postępowanie egzekucyjne. Rozstrzygnięcie w sprawie zarzutów odnosi się bowiem wyłącznie do prawidłowości przeprowadzenia czynności podjętych na etapie opisu i oszacowania wartości nieruchomości i wywiera skutki w zakresie prowadzonej w tym przedmiocie egzekucji.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.