III SA/Gd 183/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-07-18	
Data wpływu	2024-04-25	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku	
Sędziowie	Adam Osik
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym	
Hasła tematyczne	Straż pożarna	
Sygn. powiązane	III OSK 2468/24	
Skarżony organ	Komendant Państwowej Straży Pożarnej	
Treść wyniku	Uchylono decyzję II i I instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2022 nr 0 poz 1969; art. 74 ust. 1, art. 80 ust. 1, ust. 6, art. 88 ust. 1; Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej - t.j.
Dz.U. 2023 nr 0 poz 1610; art. 908 par. 1; Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Asesor WSA Adam Osik, Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Ł. M. na decyzję Pomorskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Staży Pożarnej z dnia 27 lutego 2024 r. nr 59/2024 w przedmiocie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Lęborku z dnia 12 stycznia 2024 r. nr 2/2024.	
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 1 grudnia 2023 r. ogniomistrz Ł. M. (zwany dalej również "wnioskodawcą", "stroną" lub "skarżącym") wystąpił do Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Lęborku o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie domu w Ł. gm. N.

Wraz z raportem z dnia 4 grudnia 2023 r. Ł. M. przesłał kopię umowy o dożywocie dotyczącej wyżej wymienionej nieruchomości sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 1 grudnia 2023 r. (repertorium A nr [...]).

Decyzją z dnia 12 stycznia 2024 r. nr 2/2024 Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Lęborku, działając na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1969 ze zm.), rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie trybu przyznawania strażakowi Państwowej Straży Pożarnej równoważników pieniężnych za remont albo za brak lokalu mieszkalnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 241, poz. 2033), rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 241, poz. 2034) oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie przydziału i zwalniania lokali mieszkalnych oraz kwater tymczasowych przysługujących strażakom Państwowej Straży Pożarnej, a także warunków zamiany lokali mieszkalnych (Dz. U. z 2005 r. Nr. 241, poz. 2035), odmówił przyznania Ł. M. pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego.

W uzasadnieniu, organ wskazał, że wnioskodawca pełni służbę w Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Lęborku, został mianowany do służby stałej od dnia 3 września 2015 r. w Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Lęborku, uzyskał nieruchomość (dom) o powierzchni mieszkalnej 179,9 m2 położony w Ł. na podstawie umowy darowizny, gdzie zgodnie z § 3 pkt 1 darczyńca I. J. M. przenosi na Ł. M. prawo własności przedmiotowej nieruchomości w całości. Nabycie to nastąpiło nieodpłatnie i nie wiązało się z jakimkolwiek nakładem finansowym z tego tytułu. Obciążenia, jakie nałożył na wnioskodawcę darczyńca (umowa o dożywocie), nie przekreślają nieodpłatnego charakteru tej umowy i okoliczności, iż uzyskanie prawa do domu nie było połączone z żadnymi wydatkami.

Wnioskodawca odwołał się od tej decyzji, podnosząc że przedmiotową nieruchomość nabył w drodze umowy dożywocia, a nie umowy darowizny, jak błędnie ustalił organ pierwszej instancji. Podkreślił, iż umowa, na podstawie której nabył nieruchomość, ma charakter odpłatny, bowiem została ona obciążona na rzecz zbywcy prawem bezpłatnego, dożywotniego korzystania z pomieszczeń znajdujących się w domu mieszkalnym, przyjęciu go jako domownika, dostarczaniu wyżywienia i środków do życia, które to świadczenia, zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, można wycenić. Ponadto wskazał na fakt poniesienia przez niego znacznych kosztów nabycia tej nieruchomości. Zgodnie bowiem z treścią przedłożonego aktu notarialnego, został on obciążony w całości kosztami czynności przeniesienia własności nieruchomości, które w okolicznościach niniejszej sprawy wynoszą 23.948,20 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania Pomorski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia 27 lutego 2024 r. nr 59/2024 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy uzasadnione jest przyznanie wnioskodawcy pomocy finansowej w sytuacji, gdy uzyskał on lokal mieszkalny (dom) w drodze umowy o dożywocie, tj. w zamian za bezpłatne, dożywotnie korzystanie z pomieszczeń znajdujących się w domu mieszkalnym przez dożywotnika oraz przyjęciu go jako domownika i dostarczaniu mu wyżywienia i środków do życia.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, strażakowi mianowanemu na stałe, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu, z zastrzeżeniem ust. 5, chyba że strażak nie spełnia warunków do otrzymania lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej.

W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, że pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu nie przysługuje w przypadku nieodpłatnego nabycia lokalu przez strażaka. Zaprezentowane stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym, jak również wynika wprost z literalnej treści przepisu, który przewiduje "pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego". Nie ma przy tym znaczenia, czy wnioskodawca nabył dom w drodze umowy darowizny czy umowy o dożywocie. Ważne jest, że nabycie nastąpiło pod tytułem darmym. Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wypowiedział się, że ewentualne obciążenia, jakie nałożył na funkcjonariusza darczyńca, nie przekreślają nieodpłatnego charakteru tej umowy i okoliczności, iż uzyskanie prawa do domu nie jest połączone z żadnymi wydatkami. Sam fakt, że z wykonania polecenia ma wynikać dla osoby trzeciej (darczyńcy) korzyść majątkowa, a dla obdarowanego zmniejszenie wartości przedmiotu darowizny, nie stanowi podstawy twierdzenia, że oceniana czynność nie była darowizną (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2001 r. sygn. akt I SA 281/00; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1771/07).

Wnioskodawca uzyskał dom na podstawie umowy o dożywocie, jednak nabycie to nie wiązało się z nakładem finansowym z tego tytułu. Wobec tego należy uznać, iż obciążenia, jakie nałożył na niego dożywotnik nie przekreślają nieodpłatnego charakteru tej umowy i tego, że uzyskanie prawa do domu nie było połączone z żadnymi wydatkami.

W wyroku z dnia 20 października 2006 r. sygn. akt IV CSK 172/08 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że istoty darowizny jako czynności pod tytułem darmym, nie zmienia obciążenie jej poleceniem, czyli włożeniem na obdarowanego obowiązku oznaczonego działania lub zaniechania, bez czynienia kogokolwiek wierzycielem (art. 893 k.c.).

Organ odwoławczy zauważył, że strona nabyła własność nieruchomości w zamian za bezpłatne, dożywotnie korzystanie przez dożywotnika z pomieszczeń znajdujących się w domu mieszkalnym, przyjęciu go jako domownika, dostarczaniu wyżywienia i środków do życia. Jednakże przedmiotem tej umowy była zabudowana nieruchomość o pow. 11.500 m2, wyceniona przez strony umowy na kwotę 1.000.000 zł, a budynek mieszkalny, z którego będzie korzystał dożywotnik jest tylko jednym z kilku elementów umowy dożywocia, bowiem w pełny skład nabywanej tak przez stronę nieruchomości, oprócz gruntu, wchodzą dwa budynki mieszkalne oraz dwa budynki gospodarcze.

Nie bez znaczenia dla oceny zawartej umowy, w kontekście mającego w sprawie zastosowania art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, jest niewątpliwy brak ekwiwalentności świadczenia dożywotnika i obciążenia strony. Powyższe przesądza, iż obowiązki strony wobec dożywotnika nie stanowią nakładu pieniężnego, jaki wnioskodawca musiał, czy musi ponieść w związku z uzyskaniem domu, co dawałoby mu prawo do uzyskania pomocy finansowej. Nabycie własności nieruchomości w drodze umowy o dożywocie ma charakter nieodpłatny i nie zmienia tego fakt poniesienia przez stronę kosztów przeprowadzenia czynności notarialnej (w wysokości 2% wartości nieruchomości) oraz konieczność ponoszenia kosztów utrzymania dożywotnika.

Niezależnie od powyższego, stronie nie przysługuje uprawnienie do otrzymania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego także z uwagi na fakt, iż w dniu złożenia wniosku strona miała już zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w miejscowości pełnienia służby lub pobliskiej.

Pośród przyczyn decydujących o odmowie przyznania pomocy mieszkaniowej zarówno w formie finansowej, jak również przydziału lokalu, ustawodawca umieścił posiadanie przez strażaka w miejscowości, w której wnioskodawca pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej lokalu mieszkalnego odpowiadającego co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, albo domu jednorodzinnego lub domu mieszkalno-pensjonatowego - art. 81 pkt 2 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Z uwagi na powyższe, jeżeli potrzeby mieszkaniowe strażaka na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej były zaspokojone, to oznacza tym samym, że nie spełnia on warunków do przyznania pomocy finansowej, o której mowa w art. 80 ust. 1 w związku z art. 81 pkt 2 i 3 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej.

Zgodnie z treścią uchwały NSA z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OPS 7/08 decydujące znaczenie dla ustalenia prawa funkcjonariusza do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego ma sytuacja mieszkaniowa funkcjonariusza składającego wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Zatem pomoc finansowa przysługuje funkcjonariuszowi tylko wówczas, gdy zgłaszając roszczenie nie ma zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych w miejscowości pełnienia służby lub pobliskiej. Stąd też fakt nabycia domu lub lokalu mieszkalnego w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej, nawet wówczas, gdy przed takim nabyciem funkcjonariusz spełniał przesłanki do przydziału lokalu mieszkalnego, może skutkować wygaśnięciem uprawnień funkcjonariusza do omawianej pomocy finansowej, jeżeli w następstwie nabycia domu lub lokalu funkcjonariusz posiada już dom lub lokal o odpowiedniej powierzchni w miejscowości, w której pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej.

Jak wynika z treści złożonego aktu notarialnego, w dniu 1 grudnia 2023 r. strona już znajdowała się w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości (§ 3 ust. 3). Dom ten jest położony w miejscowości pobliskiej, a strona także posiada zaspokojone potrzeby mieszkaniowe z uwagi na przysługującą jej ilość norm zaludnienia. Nie ma przy tym znaczenia, że strona prawdopodobnie złożyła wniosek o przyznanie tej pomocy tego samego dnia, ale bezpośrednio przed wykonaniem czynności notarialnej w przedmiocie nabycia tej nieruchomości, a zatem w chwili, gdy jeszcze nie była właścicielem tej nieruchomości. Istotą jest tu bowiem cenzus czasowy w oparciu o datę dzienną, a nie godzinową.

Ł. M. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej zmianę i przyznanie mu wnioskowanej pomocy finansowej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

art. 908 i następnych ustawy Kodeks cywilny polegające na przyjęciu, iż umowa o dożywocie jest umową nieodpłatną, podczas gdy jest to umowa wzajemnie zobowiązująca (obie strony są wzajemnie zobowiązane i uprawnione), co wyklucza twierdzenie, że jest to umowa pod tytułem darmym,

art. 80 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej poprzez jego niewłaściwą wykładnię - sprzeczną z literalnym brzmieniem ustawy i polegającą na przyjęciu, że ustawa wymaga odpłatnego nabycia lokalu, podczas gdy ustawa nie mówi o odpłatnym uzyskaniu lokalu, a każdym uzyskaniu lokalu,

art. 80 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej poprzez jego niewłaściwą wykładnię - sprzeczną z literalnym brzmieniem ustawy - polegającą na przyjęciu, że wysokość pomocy finansowej pozostaje w związku z wysokością poniesionych wydatków na uzyskanie lokalu, podczas gdy świadczenie to ma charakter zryczałtowany, uzależniony jedynie od sytuacji rodzinnej i służbowej uprawnionego.

Nadto w ocenie skarżącego organ dokonał istotnych dla rozstrzygnięcia błędów w ustaleniach stanu faktycznego, albowiem uznał, że w związku z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych nie poniósł wydatków, podczas, gdy z aktu notarialnego jednoznacznie wynika, że poniósł koszty nabycia nieruchomości - koszty zawarcia umowy o dożywocie - aktu notarialnego.

Zdaniem skarżącego nie można uzależniać wnioskowanej pomocy finansowej od poziomu wydatków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Stanowisko organu odwoławczego, że pomoc służy częściowej rekompensacie poniesionych wydatków, jest całkowicie sprzeczne z treścią przepisów, jak i przyjętą w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej logiką systemu pomocy na uzyskanie lokalu. Gdyby ustawodawca chciał powiązać wysokość pomocy z rzeczywistymi wydatkami, to zapewne takie rozwiązanie wprowadziłby do ustawy wprost i jednoznacznie. Nie można się również zgodzić ze stanowiskiem organu, że złożenie wniosku o pomoc mieszkaniową po uzyskaniu lokalu pozbawia strażaka prawa do pomocy mieszkaniowej. Stanowisko organu jest sprzeczne z literalną treścią przepisów regulujących przedmiotową kwestię i stanowi błędną interpretację norm prawnych. Żaden przepis powołanej ustawy nie przewiduje warunku, że wniosek w zakresie przyznania przedmiotowej pomocy powinien być składany przed uzyskaniem lokalu. Podobnego przepisu nie zawierają również przepisy wykonawcze, które zgodnie z delegacją ustawową takich warunków określać nie mogą.

Analiza treści art. 80 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, iż ustawodawca nie uzależnia prawa do uzyskania pomocy finansowej od daty złożenia wniosku. Przepis ten nie określa również, że złożenie wniosku o pomoc finansową już po uzyskaniu lokalu jest niedopuszczalne.

Warunkami uzyskania pomocy określonymi w ustawie są:

- pozostawanie przez strażaka w służbie stałej,

- spełnianie warunków do uzyskania przydziału lokalu mieszkalnego w trybie art. 74 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, brak zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych.

Ocena zarówno momentu pozostawania w służbie stałej, jak i momentu spełniania warunków do uzyskania lokalu mieszkalnego w trybie decyzji administracyjnej, przy uwzględnieniu zasady racjonalnego prawodawcy muszą być tożsame. Co więcej ocena ta musi być dokonywana na moment "uzyskania" lokalu. Skoro w takim momencie strażak pozostawał w służbie stałej i nie miał zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, to miał prawo do uzyskania pomocy na jego uzyskania. Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej nie przewiduje, że uprawnienie do pomocy (złożenia wniosku) wygasa po uzyskaniu lokalu objętego wnioskiem o pomoc finansową.

Na takie rozumienie przepisu wskazuje również treść § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Przepis ten stanowi, że dokumentem potwierdzającym fakt ubiegania się o lokal mieszkalny lub dom jest między innymi: odpis księgi wieczystej, umowa kupna w formie aktu notarialnego lub umowa przedwstępna. Odpis z księgi wieczystej i notarialna umowa kupna sprzedaży dotyczą co do zasady dokonanej już transakcji. Takie sformułowanie jednoznacznie uprawnia strażaka do złożenia wniosku o pomoc finansową, już po nabyciu lokalu lub domu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawą orzekania przez organy administracyjne w przedmiotowej sprawie były przepisy ustawy z dnia ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1969 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 241, poz. 2034).

Zgodnie z treścią art. 74 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej strażakowi mianowanemu na stałe przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień, wynikających z przepisów odrębnych.

Stosownie zaś do treści art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej strażakowi mianowanemu na stałe, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu, z zastrzeżeniem ust. 5, chyba że strażak nie spełnia warunków do otrzymania lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej.

Nadto powoływana ustawa w art. 88 ust. 1 stanowi, że lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się strażakowi:

1) w razie skorzystania z pomocy finansowej, o której mowa w art. 80;

2) posiadającemu w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej albo dom jednorodzinny lub dom mieszkalno-pensjonatowy;

3) którego małżonek posiada lokal mieszkalny lub dom określony w pkt 2;

4) w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do spółdzielczego lokalu mieszkalnego albo domu stanowiącego odrębną nieruchomość, o których mowa w pkt 2, z wyjątkiem przypadków określonych na podstawie art. 82 ust. 1.

Na podstawie delegacji zawartej w art. 80 ust. 6 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej zostało wydane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej.

W niniejszej sprawie zostało jednoznacznie ustalane, że skarżący, będący strażakiem nabył dom mieszkalny w Ł. gm. N. w dniu 1 grudnia 2023 r. na podstawie umowy o dożywocie zawartej w formie notarialnej. W tym samym dniu skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego.

Organy obu instancji stwierdziły, że skarżący otrzymał dom od ojca za darmo, bez ponoszenia żadnych kosztów, co wykluczało możliwość udzielenia pomocy. Organy przytoczyły także szereg orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących sytuacji, w której ubiegający się o udzielenie pomocy funkcjonariusz otrzymał lokal mieszkalny w drodze darowizny. W myśl tych orzeczeń nie przysługuje funkcjonariuszowi w takim przypadku pomoc finansowa.

Wykładnia art. 74 ust. 1 w zw. z art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej wskazuje, że przysługujące strażakowi prawo do lokalu mieszkalnego jest realizowane w pierwszej kolejności przez przydział lokalu o stosownej powierzchni mieszkalnej uwzględniającej liczbę członków jego rodziny i spełniającej normy zaludnienia, określone w odpowiednim rozporządzeniu. Dopiero wówczas, gdy przydziału nie dokonano, strażakowi przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego jako zastępcza forma zaspokojenia prawa do lokalu mieszkalnego. Pomoc finansowa, o której mowa w art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej jest więc konsekwencją niezrealizowania uprawnień policjanta, który ma prawo do otrzymania lokalu mieszkalnego o określonej powierzchni z zasobów, o jakich mowa w art. 76 ust. 1 powołanej ustawy.

Zarówno przepisy ustawy, jak i przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej nie uzależniają wprost przyznania pomocy finansowej od odpłatnego nabycia przez strażaka domu lub lokalu mieszkalnego. Można jednakże dostrzec w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych trend zmierzający do przyjmowania, że nabycie lokalu (domu) na podstawie darowizny wyklucza możliwość uzyskania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Pomoc ta jest bowiem zbyteczna w sytuacji, w której nabycie lokalu nastąpiło bez jakichkolwiek obciążeń po stronie funkcjonariusza.

Zakres tego ograniczenia należy jednak traktować całkowicie wyjątkowo i odnosić je wyłącznie do nabycia lokalu (domu) pod tytułem darmym, bez zobowiązań wzajemnych.

W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, skarżący nabył jednak dom w drodze umowy dożywocia. Zgodnie z art. 908 § 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1061), jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Jak wynika z powyższego przepisu, przez umowę dożywocia następuje przeniesienie własności nieruchomości, przy czym nakłada ona jednocześnie wymierne obowiązki na obdarowanego. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że umowa dożywocia jest umową nazwaną, odpłatną, konsensualną, zobowiązującą, kauzalną, przysparzającą, dwustronnie zobowiązującą, wzajemną, o charakterze losowym. Odpłatność takiej umowy nie powinna budzić wątpliwości (por. Kidyba Andrzej (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, wyd. II, komentarz LEX 2014 r.).

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2012 r. sygn. akt I OSK 139/12, wydanym w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego przez policjanta, na gruncie przepisów ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, podobnych do mających zastosowanie w niniejszej sprawie, że losowy w pewnym stopniu charakter umowy dożywocia nie może zmienić oceny, iż nie ma ona charakteru nieodpłatnego. Istotą odpłatności umowy o dożywocie jest bowiem to, że zbywca, dokonując przysporzenia nie czyni tego kosztem własnego majątku, albowiem uzyskuje ekwiwalentne świadczenie, posiadające określony wymiar materialny, przejawiający się choćby w zaoszczędzeniu przez zbywcę tych wydatków, które musiałby ponieść w związku z własnym utrzymaniem, gdyby nie doszło do zawarcia umowy o dożywocie. Uzyskiwane przez dożywotnika świadczenia niewątpliwe mają określony walor finansowy, a po stronie zbywcy nie dochodzi do bezpłatnego przysporzenia kosztem własnego majątku.

W rozpatrywanej sprawie, umowa o dożywocie z dnia 1 grudnia 2023 r. gwarantuje I. J. M. dożywotnie utrzymanie przez skarżącego, polegające na bezpłatnym zamieszkiwaniu w budynku mieszkalnym na terenie nieruchomości oraz dostarczanie mu wyżywienia, ubrania, światła i opału, zapewnienie odpowiedniej pomocy i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawienie mu na koszt skarżącego pogrzebu (§ 3 umowy). Są to wszystko świadczenia, obciążające skarżącego w wymiarze materialnym, co uniemożliwia przyjęcie, że nabył on prawo do domu jednorodzinnego pod tytułem darmym.

Przepis art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej nie określa nawet w przybliżeniu jaki wymiar odpłatności musi zaistnieć, aby można było mówić o prawie do pomocy finansowej. Stąd też wartość nieruchomości otrzymanej przez skarżącego na podstawie umowy o dożywocie nie ma związku z przysługującym mu na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej prawem do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Przepisy ustawy i rozporządzenia wykonawczego nie łączą wysokości należnej strażakowi pomocy finansowej z wydatkami, ponoszonymi przez niego na uzyskanie lokalu. Kwota należnej pomocy jest bowiem pochodną (iloczynem) ustalonej w rozporządzeniu stawki pieniężnej i liczby norm zaludnienia przysługujących strażakowi.

Przechodząc do oceny znaczenia faktu złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie pomocy w tym samym dniu, w którym nabył nieruchomość, należy stwierdzić, że całkowicie nietrafne jest stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym ta zbieżność dat wyklucza możliwość uzyskania przez skarżącego pomocy, Należy bowiem zwrócić uwagę na treść § 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej, który wśród dokumentów wymaganych przy wniosku wymienia między innymi odpis księgi wieczystej, czy umowę kupna lokalu albo domu jednorodzinnego sporządzoną w formie aktu notarialnego. Skoro umowę kupna lokalu można czy należy złożyć wraz z wnioskiem to oczywiste jest, że prawodawca dopuścił możliwość nabycia lokalu przez strażaka jeszcze przed zwróceniem się o przyznanie mu pomocy finansowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednoznacznie przyjmuje się, że sam fakt złożenia wniosku o przyznanie na uzyskanie domu lub lokalu mieszkalnego po nabyciu prawa własności domu lub mieszkania, nie wyklucza możliwości przyznania takie pomocy finansowej funkcjonariuszowi (por. uchwała NSA z dnia 29 kwietnia 2009r. sygn. akt I OPS7/09, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 40/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 630/21). Orzeczenia te dotyczą wprawdzie uprawnień funkcjonariuszy różnych służb mundurowych, to jednak opierają się na regulacjach o podobnym brzmieniu i wywody w nich zawarte należy w pełni odnieść także do przepisów ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Sąd podziela ten pogląd i wskazuje, że data złożenia wniosku o pomoc finansową nie mogła mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W okolicznościach sprawy należy przyjąć, że nabycie przez skarżącego domu w drodze umowy dożywocia, mającej charakter wzajemny i odpłatny, pozwala mu ubiegać się skutecznie o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego o jakiej mowa w art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej.

Skoro tak, to decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 80 ust. 1 ustawy o Państwowej Staży Pożarnej, które miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ weźmie pod uwagę wyrażoną przez Sąd powyżej ocenę prawną.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl.