Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku gminy Rejowiec o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy gminą Rejowiec a gminą Mniów w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.S. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać gminę Mniów jako właściwą w sprawie.

Gmina Rejowiec (dalej także: "wnioskodawca") wniosła o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy gminą Rejowiec a gminą Mniów w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.S. umieszczonego w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 24 października 2023 r. sygn. akt III Nsm [...] pozbawiono A.C. władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem A.S. Dla małoletniego ustanowiono rodzinę zastępczą w osobach E.S. i A.S.1. Wnioskodawca wskazał, że w opisanej sytuacji właściwa do ponoszenia wydatków jest gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, tj. w jego ocenie gmina Mniów.

W odpowiedzi na wniosek gmina Mniów podniosła, że przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej jego miejsce zamieszkania znajdowało się na terenie gminy Rejowiec.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa.

Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy gminą Rejowiec, a gminą Mniów w przedmiocie wskazania gminy właściwej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.S. umieszczonego w rodzinie zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w wysokości:

1. 10% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;

2. 30% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;

3. 50% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w pieczy zastępczej.

Przepisy ust. 2-4 i 7 upz stosuje się odpowiednio.

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 w z. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). Nie jest kwestionowane, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 24 października 2023 r.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 kc).

Z akt sprawy wynika, że przed 24 października 2023 r. małoletni pozostawał pod władzą rodzicielską matki (informacja z Sądu Rejonowego w [...] z 21 grudnia 2023 r.) oraz pod jej opieką, gdyż A.C. pobierała z tytułu opieki nad małoletnim świadczenie 500+ (informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu, z 29 listopada 2023 r.). Nadto w aktach sprawy znajduje się protokół sporządzony 29 listopada 2023 r. przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Rejowcu, w którym ustalono, że A.C. od 2 lat mieszka w miejscowości [...], gmina Mniów. Fakt zamieszkiwania matki małoletniego na terenie gminy Mniów potwierdza również oświadczenie A.C. z 1 lutego 2024 r. w którym oświadczyła, że zamieszkuje w miejscowości [...] od 2018 r. W tych okolicznościach sprawy fakt, że małoletni przed umieszczeniem w pieczy zastępczej faktycznie nie przebywał w miejscu zamieszkania matki nie ma znaczenia w sprawie, gdyż stosownie do art. 26 § 1 i § 2 kc niezależnie od faktycznego miejsca zamieszkania dziecka, pod względem prawnym jego miejscem zamieszkania jest każdorazowo miejsce zamieszkania rodzica.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.