Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi E. Z., S. Z. na bezczynność Inspektor Sanitarny w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę w całości.

Pismem z dnia 18 grudnia 2024 roku E. Z. i S. Z. (dalej: skarżący), reprezentowani przez ad T., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Inspektor Sanitarny (dalej również: organ) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Z akt administracyjnych sprawy wynikał następujący stan faktyczny:

Inspektor Sanitarny, pismami z dnia 19 listopada 2024 roku, skierowanymi do skarżących, zawiadomił o konieczności niezwłocznego wykonania obowiązku poddania dziecka (syna), urodzonego [...], szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. W piśmie zawarta została informacja, że w razie niewykonania obowiązku zostanie wszczęte przez wojewodę postępowanie egzekucyjne i nałożona grzywna w celu przymuszenia.

W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący wnioskiem z dnia 2 grudnia 2024 roku, który wpłynął do organu w dniu 5 grudnia 2024 roku, zażądali od Inspektor Sanitarny udzielenia informacji publicznej, poprzez udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1) Ile lat maksymalnie utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki osobno dla każdej: przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu haemophilus influenzae, gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby, odrze, śwince, różyczce oraz pneumokokom u osób szczepionych na terenie działania Państwa urzędu?

2) Czy Państwa urząd posiada listę osób dorosłych powyżej 19 roku życia uchylających się od szczepień i czy są one obarczone przymusem? Jaka to liczba za ostatnie 5 lat? Jeśli nie to dlaczego?

3) Według informacji prof. I. P. ogniska odry w Polsce związane są z migracjami (chorują osoby narodowości romskiej, czeczeńskiej i ukraińskiej). Jakie są statystyki wykonanych u takich osób szczepień za ostatnie 5 lat na terenie działania Państwa Urzędu?

4) Ile szczepień zostało odroczonych przez lekarzy w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu i kto ustala listę przeciw wskazań do szczepień w Polsce? Kto ponosi odpowiedzialność za te ustalenia?

5) Ile nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z ustawowego obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu?

6) Ile dzieci i dorosłych do 19 roku życia zmarło do 4 tygodni od szczepienia na terenie działania Państwa urzędu w ciągu ostatnich 5 lat?

7) Ile odnotowano ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych na terenie działania Państwa Urzędu w ciągu ostatnich 5 lat? Jakie to były niepożądane odczyny poszczepienne?

8) Za ile z tych niepożądanych odczynów poszczepiennych wypłacono odszkodowanie?

9) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 roku w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania wyróżnia trzy rodzaje niepożądanych odczynów poszczepiennych: łagodne, poważne i ciężkie. Czy przymuszanie do szczepień, które mogą wywołać te odczynu nie jest sprzeczne z art. 47 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym?

10) W jaki sposób możemy ubiegać się o odszkodowania za śmierć lub uszczerbek na zdrowi na skutek niepożądanych odczynów poszczepiennych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia?

11) W jaki sposób lekarz może wykluczyć nadwrażliwość na składniki szczepionki przed szczepieniem? Proszę wymienić konkretne badania, które można wykonać w celu wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki lub niedoborów odporności.

12) Czy prawdą jest, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca szczepienia ochronne? Czy zaleca przymuszanie do szczepień? Jeśli tak, to w jakiej formie?

13) W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (SK 81/19) kalendarz szczepień nie stanowi źródła obowiązkowych szczepień w związku z powyższym w oparciu o jaką podstawę prawną (który artykuł) uważacie Państwo, że akurat te szczepienia są obowiązkowe i wymagalne w stosunku do naszego dziecka?

Inspektor Sanitarny, w wykonaniu obowiązku udzielenia informacji publicznej, w piśmie z dnia 13 grudnia 2024 roku (doręczonym skarżącym w dniu 18 grudnia 2024 r.), wskazał, że:

1) Organ nie prowadzi ani statystyk, ani badań w kierunku okoliczności, których dotyczy pytanie. Z dostępnych wyników badań wynika, iż rzeczywista skuteczność szczepionek jest bardzo wysoka, przy czym skuteczność szczepienia indywidualnego pacjenta zależy od wielu czynników osobniczych. Należy przy tym zauważyć, iż ze stanowiska Państwowego Zakładu Higieny wynika, iż obecnie w Europie zakażeniu ulegają najczęściej dzieci, którym nie podano szczepionki lub u których cykl szczepienia był niekompletny oraz osoby dorosłe, u których wygasła odporność poszczepienna.

2) Organ nie prowadzi listy osób dorosłych uchylających się od szczepień, natomiast w przypadku otrzymania informacji o takim zdarzeniu, podejmuje przewidziane prawem działania, albowiem zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie.

3) Na przestrzeni lat 2019-2024 do tutejszego organu nie wpłynęła informacja dotycząca wystąpienia ogniska odry. W związku z powyższym Państwowa Inspekcja Sanitarna nie ma możliwości odniesienia się do wskazanych w pytaniu danych statystycznych. Inspektor Sanitarny nie prowadzi rejestru zaszczepionych osób narodowości ukraińskiej, romskiej i czeczeńskiej. Tut. Organ nie ma informacji na temat prowadzenia takiego rodzaju statystyki.

4) Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Przedmiotowe badanie kwalifikacyjne jest integralną częścią szczepienia i dokonywane jest bezpośrednio po stawieniu się osoby zobowiązanej, po czym w przypadku braku przeciwskazań podawana jest szczepionka. Ujawnienie przez lekarza prowadzącego takie badanie przeciwwskazań do szczepienia daje podstawę do odroczenia obowiązku szczepienia. To lekarz, który dysponuje wiedzą specjalistyczną, podejmuje decyzje o tym, czy w danym wypadku występują przeciwwskazania do szczepienia. Organ nie prowadzi statystyki co do liczby odroczonych szczepień.

5) W toku prowadzonych kontroli nie wykryto żadnych nieprawidłowości w zakresie obowiązku zgłaszania przypadków niepożądanych odczynów poszczepiennych przez lekarzy. W związku z powyższym nie nałożono żadnych grzywien.

6) Inspektor Sanitarny nie odnotował śmiertelnych odczynów poszczepiennych w okresie wskazanym w pytaniu.

7) Na terenie podlegającym tutejszemu organowi w okresie od 2019-2024 roku odnotowano 5 przypadków wystąpienia ciężkiego niepożądanego odczynu poszczepiennego.

8) Organ nie ma wiedzy o ewentualnych roszczeniach odszkodowawczych.

9) Zakres pytania nie obejmuje informacji publicznej, nie jest rolą tutejszego Organu ocena zgodności obowiązujących przepisów z Konstytucją. Działania PPIS w S. są podejmowane w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

10) Kwestie związane ze świadczeniami kompensacyjnymi reguluje ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w art. 71a i następnych. W przypadku, gdy w wyniku szczenienia ochronnego u osoby, u której zostało przeprowadzone szczepienie, wystąpiły w ciągu 5 lat od dnia podania szczepionki albo szczepionek działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu leczniczego, w wyniku których osoba ta wymagała hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni albo u osoby tej wystąpił wstrząs anafilaktyczny powodujący konieczność obserwacji w szpitalnym oddziale ratunkowym lub izbie przyjęć albo hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni – osobie tej przysługuje świadczenie kompensacyjne wypłacane z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień ochronnych. Świadczenie kompensacyjne jest przyznawane przez Rzecznika Praw Pacjenta.

11) Wszelkie informacje na temat prowadzonych badań i metod leczenia przekazuje lekarz w trakcie badania kwalifikującego, zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. oprawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, który stanowi, iż pacjent, w tym małoletni, który ukończył 16 lat, lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. To zatem lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne, na podstawie własnej wiedzy specjalistycznej, podejmuje decyzję o tym, czy w danym wypadku występują przeciwwskazania do szczepienia i w jaki sposób, w tym przy pomocy jakich badań, je wykluczyć. Tut. Organ nie zatrudnia lekarzy i nie jest placówką medyczną, przez co nie może udzielić odpowiedzi na zadane pytanie.

12) Nie stanowi informacji publicznej ocena zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia Szczepienia ochronne w Polsce realizowane są zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zgodnie z którą m.in. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych ww. ustawie. Aktem wykonawczym do wyżej cytowanej ustawy jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 2077 ze zm.).

13) Inspektor Sanitarny działa w oparciu o ustawę z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U.2024.924) oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023. poz. 2077 ze zm.). § 2 i 3 rozporządzenia przewidują wykaz chorób, co do których istnieje obowiązek szczepień, jak również termin ich wykonania. Liczba dawek oraz konkretny wiek, w którym należy poddać się szczepieniom zostały określone w Załączniku do rozporządzenia.

Kolejno, skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi naruszenie art. 4 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez brak udostępnienia informacji publicznej oraz zażądali:

- zobowiązania Inspektor Sanitarny do rozpoznania wniosku i udzielenia informacji,

- orzeczenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

- wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.,

- zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ do dnia 18 grudnia 2024 r. nie udostępnił żadnych informacji skarżącym, czym naruszył 14-dniowy termin określony w ustawie o dostępie do informacji publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że jest ona całkowicie bezzasadna i zasługuje na oddalenie. Wskazano, że odpowiedź na wniosek o udzielenie informacji publicznej została doręczona skarżącym – a konkretnie S. Z. – w dniu 18 grudnia 2024 r., a więc jeszcze przed upływem 14-dniowego terminu na udzielenie odpowiedzi. Wniosek skarżących o udostępnienie informacji publicznej wpłynął do organu dnia 5 grudnia 2024 roku, a zatem zgodnie z przepisami prawa, organ do dnia 19 grudnia 2024 roku miał czas na udzielenie stosownej odpowiedzi skarżącym. Zdaniem organu w zaistniałych okolicznościach nie sposób przyjąć, iż zarzut bezczynności w zakresie udostępnienia informacji publicznej jest choćby w jakimkolwiek stopniu uzasadniony, skoro żądana informacja – o ile stanowiła informację publiczną – została skarżącym udzielona w całości, w terminie przewidzianym w ustawie. Co więcej, w żaden sposób organ nie dopuścił się również przewlekłości, albowiem żądana informacja została udzielona niezwłocznie po otrzymaniu wniosku skarżących, przy uwzględnieniu czasu potrzebnego na zebranie i opracowanie odpowiedzi na ich liczne, rozbudowane pytania.

W odniesieniu do skargi organ wskazał, że nie można z jej treści ustalić jakie konkretnie zarzuty stawiają skarżący poza ogólnie wskazanym naruszeniem art. 4 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, które to zarzuty są bezzasadne, albowiem organ udzielił odpowiedzi w kwestiach dotyczących spraw publicznych i to w terminie określonym w art. 13 ust. 1 ustawy, odpowiadając na wszystkie żądane we wniosku pytania, a zatem nie znalazł w ogóle zastosowania art. 13 ust. 2 ustawy, dotyczący powiadomienia o niemożności udzielenia informacji w terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej obejmuje także brak efektywnych działań w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie.

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 p.p.s.a.). W świetle art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Ponadto, sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).

Skarga była niezasadna.

Całkowicie chybione okazały się zarzuty naruszenia przepisów art. 2 ust. 1-2 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: u.d.i.p.).

Dokumenty włączone da akt sprawy oraz bezsporne stanowisko stron postępowania pozwala stwierdzić, że organ wypełnił obowiązek określony w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Przepis wymaga udostępniania informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku.

Podanie udostępnienia informacji wpłynęło do organu w dniu 5 grudnia 2024 roku. Natomiast odpowiedź organu została nadana w dniu 16 grudnia 2024 roku, a doręczona skarżącym w dniu 18 grudnia 2024 (zob. zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach administracyjnych). Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do formułowania stanowiska o naruszeniu art. 13 ust. 2 u.d.i.p.

Przepis określa obowiązki organu jakie ciążą na nim w sytuacji, gdy oczekiwana informacja nie może być udzielona w terminie 14 dniu. Wówczas organ powinien powiadomić wnioskodawców w terminie 14 dni od daty złożenia wniosku o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Skoro skarżony organ udzielił odpowiedzi w terminie 14 dni od wpływu wniosku, a więc nie wydłużał terminu załatwienia wniosku do dwóch miesięcy, to nie można zasadnie stawiać zarzutu opóźnienia, czy też nieuzasadnionego opóźnienia, w udzieleniu informacji publicznej.

Również zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2, czy art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. pozbawione są podstaw faktycznych. Organ nie przyjmował, że żądanie wniosku dotyczy informacji przetworzonej. Z akta sprawy wynika jednoznacznie, że organ udzielił odpowiedzi na każde pytanie zawarte we wniosku skarżących, a przy tym na żadnym etapie załatwiania wniosku nie formułował wobec wnioskodawców oczekiwań wykazania interesu faktycznego, czy prawnego w uzyskaniu informacji.

Należy podzielić stanowisko, że oceny czy organ pozostaje w bezczynności w załatwieniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie może kształtować tylko i wyłącznie przypisywanie organowi powinność dysponowania żądaną informacją. Organ nie może udostępnić informacji, której sam nie posiada bez względu na to, czy – w ocenie wnioskodawcy – winien nią dysponować (por. wyrok WSA w Krakowie z 11.08.2020 r., II SAB/Kr 83/20, LEX nr 3075983).

Jako zasadne należy ocenić wyjaśnienia organu, że udostępnieniu nie podlega informacja, która nie jest informacją publiczną, ani informacja, która nie jest w posiadaniu danego organu. W trybie informacji publicznej należy udostępnić informacje i dokumenty będące w posiadaniu organu, przez niego wytworzone, przetwarzane lub mu przekazane, jeżeli zawierają żądana we wniosku informację. W związku z tym Inspektor Sanitarny nie był obowiązany do udziela informacji dotyczących zadań czy kompetencji innych organów administracji publicznej, jak również nie sporządza opinii medycznych lub innych opinii eksperckich.

Analiza treści odpowiedzi na wniosek wskazuje, że zakres informacji i wyjaśnień udzielonych skarżącym znacznie wykracza poza wykonanie obowiązku udzielenia informacji publicznej.

Odnotować przy tym należy, że po uzyskaniu odpowiedzi skarżący nie zgłaszali organowi żadnych zastrzeżeń co do kompletności lub jasności udzielonych informacji, lecz od razu skorzystali z prawa skargi do sądu administracyjnego, w której przywołali fragmenty z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż niepełna lub niejasna odpowiedź wyczerpuje znamiona bezczynności.

Przypomnieć zatem należy, że prawo dostępu do informacji publicznej jest prawem politycznym obywatela, mającym na celu realizację jego konstytucyjnego uprawnienia do kontroli władz publicznych. Charakter tego uprawnienia powoduje, że to wnioskodawca jest gospodarzem postępowania w sprawie udzielenia informacji publicznej, wyznaczając zakres swojego żądania, tj. jakie informacje i w jakiej formie chce otrzymać lub z chce się z nimi zapoznać. Podmiot, do którego wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej, jest związany żądaniem wnioskodawcy i nie może żądać od niego sprecyzowania lub uzupełnienia żądania. W tym zakresie nie stosuje się bowiem art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.), pozwalającego organowi na wezwanie strony do uzupełnienia braków podania, ponieważ przepisy k.p.a. w sprawach dostępu do informacji publicznej stosuje się jedynie do decyzji wydanych na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Tak więc w sytuacji, gdy wniosek o udostępnienie informacji publicznej jest niejasny, zawiły lub wychodzi poza zakres uprawnień statuowanych przez ustawę o dostępie do informacji publicznej, uznać należy, że nie dotyczy on informacji publicznej (wyrok NSA z 30.10.2018 r., I OSK 59/17, LEX nr 2591648).

Skoro skarżący na żadnym etapie postępowania nie wskazali na czym polega niepełność lub niejasność udzielonej odpowiedzi to zarzut naruszenia art. 14 ust. 1 u.d.i.p. uznać należało jako oczywiście bezzasadny. Natomiast pismo organu z 13 grudnia 2024 r. udziela pełnej i wyczerpującej odpowiedzi na pytania postawione przez skarżących we wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.