Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi E. B., K. B. na decyzję Wojewody K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną oddala skargę.

II SA/Bd 630/11

Uzasadnienie

Starosta B. decyzją z [...] grudnia 2010 r. znak: [...], na podstawie art. 129 ust. 1, art. 130, art. 132 ust. 1-3a, art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 261 z 2004 r., poz. 2603 ze zm.) w zw. z art. 73 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998, Nr 133, poz. 872 ze zm.), oraz art. 104 Kpa ustalił na rzecz B. i M. H., E. i J. O. oraz A. O. odszkodowanie w wysokości [...] zł, za zajętą pod drogę publiczną część nieruchomości, przyjętej z mocy prawa na rzecz Gminy B. położoną w Bydgoszczy przy ul. L., oznaczoną jako działka nr [...] oraz przy ul. K. oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0181 ha (obręb 177), stwierdzając, że stosownie do posiadanych udziałów we własności przedmiotowej nieruchomości odszkodowanie wynosi: dla B. i M. H. do -1/2 części - [...] zł, dla E. i J. O. do 2/6 części [...] zł, dla A. O. do 1/6 części [...] zł. Decyzją tą organ odmówił A. H. oraz E. i K. B. ustalenia i wypłaty odszkodowania za powyższą działkę.

Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2011 r. - [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. art. 130, art. 134, art. 150 ust. 1 i 5, art. 151 ust. 1, art. 154, art. 156 ust. 1 i 3 i art. 157 ww. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. po rozpatrzeniu odwołania E. i K. B. od ww. decyzji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 i 4 ww. ustawy z 13 października 1998 r. nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie winno być ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. W niniejszej sprawie kluczowym problemem jest odpowiedź na pytanie czy osoba, nabywająca nieruchomość od ujawnionych w księdze wieczystej właścicieli, wprawdzie po dniu 1 stycznia 1999 r. jednak przed wydaniem przez Wojewodę ostatecznej decyzji o przejęciu w tej dacie prawa własności przez Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego, stała się w dacie zawarcia transakcji nowym właścicielem działki (następcą prawnym poprzedniego właściciela) tak jak to potwierdza dokonany w konsekwencji umowy cywilnoprawnej wpis w księgach wieczystych. Wg organu osobami tymi są w niniejszej sprawie nie właściciele nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. lecz późniejsi nabywcy nieruchomości. Zatem prawidłowo ustalono odszkodowania na rzecz E. i J. O. oraz A. O., osób które nabyły przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy z dnia [...] lutego 2003 r. i zasadnie odmówiono ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz E. i K. B., poprzednich właścicieli tej nieruchomości w dniu [...] grudnia 1998 r. Wg aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2003r. (Rep. A Nr [...]) A. O., E. O. i J. O. zapłacili cenę za całą powierzchnię nieruchomości z uwzględnieniem także tej części, która po wydaniu przez Wojewodę w dniu [...] maja 2006 r. decyzji w rzeczywistości należała już od 1 stycznia 1999 r. do Gminy Miasta B. Poprzedni właściciel K. B. szkody natomiast nie poniósł, otrzymał bowiem zapłatę za całą nieruchomość, w tym także za tę część, która w granicach ustalonych decyzją wojewody w istocie zajęta była pod drogę.

Na ww. decyzję skargę wnieśli E. i K. B. zaskarżając ją w części ich dotyczącej, wnosząc o jej uchylenie w tej części oraz w tej samej części uchylenie decyzji Starosty. Skarżący zarzucili niewłaściwe zastosowanie art. 73 ust. 1 i 4 ww. ustawy z 13 października 1998 r. W odpowiedzi na skargę organ powtórzył argumentację zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji rozstrzygnięcie to poprzedzającej wykazało, że skarga E. i K. B. nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak podstaw do wzruszenia wydanych w sprawie rozstrzygnięć.

Stan faktyczny w sprawie nie budzi wątpliwości i nie jest sporny. W rozpoznawanej sprawie przedmiot sporu dotyczy kwestii, kto powinien być stroną w postępowaniu dotyczącym odszkodowania za zajętą nieruchomość pod drogę publiczną a zatem jednocześnie, kto jest uprawniony do odszkodowania. Czy mogą to być jedynie właściciele nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., czy również osoby, które nabyły przedmiotową nieruchomość po tej dacie, ale przed wydaniem decyzji o stwierdzeniu jej nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. Kwestia powyższa budziła poważne wątpliwości i rozbieżność poglądów w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) - Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa (ust. 4).

Przepisy powyższe jak już wskazano budziły poważne wątpliwości, co do właściwej interpretacji, kto jest uprawniony do odszkodowania, w sytuacji, gdy przedmiotowa nieruchomość została zbyta przed wydaniem decyzji o stwierdzeniu nabycia jej z mocy prawa na drogę publiczną. Dlatego też postanowieniem z dnia 17 lutego 2009 r., wydanym w sprawie I OSK 313/08, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "czy osobą uprawnioną do odszkodowania i złożenia wniosku, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) jest wyłącznie osoba, która była właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 1 stycznia 1999 r., czy także osoba, która po dniu 1 stycznia 1999 r., ale przed wydaniem decyzji, na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, nabyła taką nieruchomość w drodze umowy w formie aktu notarialnego i została wpisana jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej, w trybie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 124, poz. 1361 ze zm.)?".

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2010 r., I OPS 3/09 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów rozpoznał skargę kasacyjną złożoną w sprawie o sygn. akt I OSK 313/08, w której przedstawiono zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i uznał, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Dlatego też rozstrzygając niniejszą sprawę należało mieć na uwadze powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, na niepewność prawną wynikającą z faktu, że pomiędzy dniem 1 stycznia 1999 r., a datą wydania decyzji wojewody potwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego - upływał w praktyce i to nierzadko długi okres czasu. Zatem w księgach wieczystych figurowali w dalszym ciągu byli właściciele nieruchomości. Związane jest z tym domniemanie prawne zgodności ujawnionego wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Skutkiem instytucji rękojmi wiary ksiąg wieczystych jest, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę nie zostało ujawnione jej przejście na własność Skarbu Państwa lub gminy na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, dopóty możliwe było formalnoprawne zawarcie umowy przeniesienia własności takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale II księgi wieczystej. Taka właśnie sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie.

W konsekwencji, biorąc pod uwagę treść przepisu art. 3 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz.1361 ze zm.), nie ma podstaw do odmowy sporządzenia przez notariusza aktu notarialnego, w oparciu o art. 81 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r., Nr 189, poz.1158 - w dacie wydania decyzji zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 369 ze zm.), jeśli osoba wpisana w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości, w umowie składa oświadczenie woli, że przenosi własność nieruchomości na nabywcę. Podkreślić także należy, że do tego rodzaju czynność prawna zachodzi nie do nie tylko w warunkach braku wiedzy notariusza o objęciu nieruchomości działaniem art. 73 ust.1, ale także w sytuacji braku wiedzy lub pewności właściciela, co do tej okoliczności. W efekcie, osoba określona w akcie notarialnym jako nabywca spełnia wymogi do ujawnienia go w księdze wieczystej nieruchomości jako właściciela, na podstawie art. 31 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

W ślad za uzasadnieniem powyższego wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. należy stwierdzić, że dla interpretacji art. 73 powołanej wyżej ustawy podstawowe znaczenie ma wyrażona w Konstytucji zasada słusznego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Osobą uprawnioną do odszkodowania jest oczywiście były tj. sprzed dnia 1 stycznia 1999 r. właściciel nieruchomości. Nie oznacza to jednak, że uprawnionym do odszkodowania nie może być osoba, która legitymowała się formalnoprawnym tytułem uprawniającym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania zarówno w dacie złożenia w ustawowym terminie wniosku w tym przedmiocie, jak i w dacie wydania przez wojewodę decyzji o stwierdzeniu z mocy prawa nabycia własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Na mocy dokonanej czynności prawnej tj. sprzedaży przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] lutego 2003 r. na nowych jej nabywców tj. na A. O., E. i J. O. przeszły zatem wszelkie roszczenia przysługujące poprzednim właścicielom tj. skarżącym E. i K. B., w tym także roszczenie do uzyskania odszkodowania za nabycie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. W takiej sytuacji należy zgodzić się za stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyrażonym w wyroku z dnia 20 grudnia 2007 r., - a przywołanym w zaskarżonej decyzji- sygn. akt II SA/GI 595/07, że osobami będącymi stroną w postępowaniu dotyczącym odszkodowania za przejętą nieruchomość a zarazem uprawnionymi do odszkodowania są późniejsi nabywcy nieruchomości, którzy w dniu wydania przez wojewodę w tym przypadku Wojewodę [...] decyzji o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Gminę B. zajętej pod drogę publiczną byli jej właścicielami na mocy dokonanej czynności prawnej.

Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. za niezasadne uznał argumenty podniesione w skardze przez E. i K. B. a zmierzające do wykazania, że jedynymi osobami uprawnionymi do odszkodowania są osoby lub ich spadkobiercy, którzy byli właścicielami nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. Tym bardziej, że osoby te będące właścicielami nieruchomości w dacie przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego uzyskały - co już należy mocno podkreślić - ekwiwalent majątkowy w postaci ceny sprzedaży.

W tym stanie rzeczy skoro podniesione zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie Sąd nie stwierdził uchybień, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).