Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 12 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Daniel Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. H. na czynność Prezydenta Miasta z dnia z dnia 17 października 2019 r., nr [...] w przedmiocie w przedmiocie wpisu nieruchomości do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...] I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta polegającej na włączeniu karty adresowej budynku położonego w P. przy ul. [...] w P. do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...] II. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania

Zarządzeniem Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 17 października 2019 r. przyjęta została Gminna Ewidencja Zabytków Miasta [...], w której ujęto m.in. nieruchomość położoną przy ul. [...] w P..

W obrębie wskazanej nieruchomości zlokalizowany jest zabytkowy budynek szkolny, będący integralnym elementem działającego w okresie międzywojennym Prywatnego Gimnazjum im. [...]. Teren Gimnazjum obejmował dwa gmachy, w tym jeden od strony ob. ul. [...], połączone boiskiem szkolnym.

Skargą z 11 marca 2025 roku A. H. (dalej też jako skarżąca lub strona) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o stwierdzenie bezskuteczności czynności Prezydenta Miasta w zakresie ujęcia budynku położonego przy ul. [...] w P. w Gminnej Ewidencji Zabytków, ewentualnie stwierdzenie, iż Zarządzenie Prezydenta Miasta z dnia 17 października 2019 roku nr [...] wraz z załącznikiem w części dotyczącej włączenia budynku położonego w P. przy ul. [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków wydane zostało z naruszeniem prawa, zasądzenie od Prezydenta Miasta na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania

Skarżąca zarzuciła:

1) wydanie Zarządzenia na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 poz. 1292 dalej jako u.o.z.) który utracił moc prawną na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18,

2) naruszenie art. 3 pkt 1 u.o.z. poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji statusu ww. budynku i ustalenie, że powyższy obiekt budowlany posiada wartość zabytkową,

3) naruszenie art. 22 ust. 4 u.o.z. poprzez włączenie do gminnej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej założonej dla ww. obiektu, który nie stanowi zabytku,

4) naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 w zw. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuzasadnioną ingerencję w prawo własności i niecelowe włączenie do gminnej ewidencji budynku przy ul. [...] w P., w sytuacji gdy nieruchomość Skarżącej nie ma walorów zabytku, a wpis do gminnej ewidencji zabytków w sposób istotny wpływa na ograniczenie prawa własności nieruchomości oraz możliwość swobodnego gospodarowania nieruchomością, co w sposób nadmierny (nieproporcjonalny) narusza konstytucyjne gwarancje poszanowania i ochrony własności, a zastosowane przez ustawodawcę rozwiązania proceduralne - w szczególności niejawność postępowania i brak należytego przedstawienia (udokumentowania) racji (dowodów) uzasadniających wprowadzenie ograniczeń - pozostają również w sprzeczności z zasadą lojalności i zaufania obywateli do demokratycznego państwa i tworzonego przez nie prawa,

5) naruszenie art. 7, 7a, 7b, 8, 9 i 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 poz. 1691 dalej jako k.p.a.) poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym: nieprzeprowadzenie faktycznej oceny budynku, oględzin wnętrza budynku, przesłuchania w charakterze strony właścicieli nieruchomości - co skutkowało bezpodstawnym uznaniem, że przedmiotowy budynek ma status zabytku w sytuacji, gdy obiekt nie ma ani wartości historyczno-architektonicznej, ani wartości artystycznej wyższej niż przeciętna, a uwzględnienie zabytku w ewidencji zabytków nastąpiło z naruszeniem zasad praworządności.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, ewentualnie że zaskarżona czynność została dokonana z naruszeniem prawa, zasądzenie kosztów postępowania od organu i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Jak wynika z treści skargi, skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w P., stanowiącej działkę nr [...] przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy P. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Wnioskiem z 24 września 2024 roku wystąpiła ona o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, która została doręczona jej pełnomocnikowi 31 grudnia 2024 roku. 1 marca 2025 roku, gdy pełnomocnik Skarżącej przekazał jej decyzję, dowiedziała się z niej, że zgodnie z Zarządzeniem Prezydenta Miasta budynek zlokalizowany przy ul. [...] został ujęty w Gminnej Ewidencji Zabytków.

Skarżąca argumentowała, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z pominięciem stron postępowania. Skarżąca nie wiedziała o fakcie wpisania należącej do niej nieruchomości do GEZ. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2023 r. o sygn. akt P 12/18 orzekł o niezgodności art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ogranicza się prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykaz zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem.

W ocenie skarżącej wpisanie ww. nieruchomości do GEZ nastąpiło bez jej udziału, to jest bez zawiadomienia jej o zamiarze ujęcia obiektu w ewidencji, bez umożliwienia jej złożenia wyjaśnień, wniosków dowodowych i wypowiedzenia się co do zasadności objęcia nieruchomości ochroną konserwatorską.

W odpowiedzi na skargę Prezydent, reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o jej oddalenie.

Prezydent argumentował, że przyjęcie gminnej ewidencji zabytków ma w [...] przyczynić się do lepszej ochrony cennego kulturowo dziedzictwa, przede wszystkim na obszarach nieobjętych formami ochrony przewidzianymi przez art. 7 u.o.z.o.z. oraz zapewnić udział służb konserwatorskich w zamierzeniach inwestycyjnych, dotyczących wartościowego zasobu zabytków nieruchomych na terenie miasta.

Wbrew stanowisku Skarżącej istnieją usprawiedliwione podstawy do uznania, że budynek przy ul. [...] w P. powinien zostać wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków. Umieszczając zabytek w gminnej ewidencji zabytków organ gminy stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia ustawową definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji.

Organ podkreślił, że sporny budynek jest zabytkiem i objęty jest decyzją administracyjną z 1982 r. o wpisaniu całego obszaru urbanistycznego do rejestru zabytków. To oznacza, że budynek dawnego gimnazjum męskiego i tak podlega reżimowi ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Prezydent podniósł, że sytuacja prawna właściciela nieruchomości nie zmienia się, ponieważ i tak jest on właścicielem zabytku, podlegającym ochronie prawnej. Wydanie karty zabytku i wprowadzenie jej do GEZ nie czyni niczego nowego, a jedynie organy konserwacji zabytków muszą zajmować stanowisko w przypadku podjęcia prac związanych z zabytkiem.

Prezydent stanął na stanowisku, że wskazany przez skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. P 12/18 nie doprowadził do usunięcia w całości art. 22 sut. 5 u.o.z. Wyrok ten jedynie stwierdził, że przepis ten jest niekonstytucyjny w zakresie w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Zdaniem organu taka treśc rozstrzygnięcia Trybunału nie jest podstawą do stwierdzenia, ze każdy aky w sprawie wpisania obiektu stanowiącego własność prywatną do GEZ wydany pod rządami art. 22 ust. 5 u.o.z. winien być uznany za niezgodny z prawem. Przede wszystkim jednak Prezydent wydając zarządzenie nr [...] z dnia 17 października 2019 r. działał z obowiązującym wówczas prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przed przystąpieniem do rozpoznania niniejszej sprawy w pierwszej kolejności Sąd postanowił odnieść się do kwestii dopuszczalności samej skargi.

W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego na czynność materialnotechniczną konserwatora zabytków polegającą na włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków zabytku nieruchomego (wyr. NSA z 09 listopada 2016r., sygn. akt II OSK 254/15, z 08 maja 2018r., sygn. akt II OSK 1926/17, z 29 listopada 2018r., sygn. akt II OSK 2225/18, dostępne www.orzeczenia.nas.gov.pl – dalej jako CBOSA). W wyroku z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 96/15 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle ustawy zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i w związku z tym nie wydaje żadnej decyzji administracyjnej. Działanie organu stanowi czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, która z mocy art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. objęta została kognicją sądów administracyjnych.

Zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.

Z akt sprawy wynika, że dopiero na etapie ubiegania się o warunki zabudowy, po otrzymaniu od swojego pełnomocnika w dniu 1 marca 2025 r. decyzji, skarżąca dowiedziała się, że w Gminnej Ewidencji Zabytków widnieje karta adresowa zabytku nieruchomego należącej do niej nieruchomości. Skarga została natomiast złożona w dniu 11 marca 2025 r. Mając na uwadze formę, w jakiej doszło do potwierdzenia ujęcia ww. obiektów w GEZ oraz faktu braku jakichkolwiek pouczeń o możliwości zaskarżenia czynności ,należy przyjąć, że uchybienie wynikającego z art. 53 § 2 zdanie pierwsze P.p.s.a. terminu do wniesienia skargi miało miejsce bez winy skarżącej, a skarga nie podlega odrzuceniu.

W judykaturze wskazuje się, że wniesienie skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. z uchybieniem terminu, nie powoduje bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia, bowiem ustawodawca w art. 53 § 2 zdanie drugie P.p.s.a. przyznał sądowi kompetencję do rozpoznania skargi, jeżeli uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego (zob. postanowienia NSA: z 8 czerwca 2022 r. sygn. akt II OZ 335/22 i z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21).

Ponadto należy mieć na uwadze, iż z treści art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jednoznacznie wynika wola ustawodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw, zaś z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca stosowania zawężającej wykładni prawa do sądu. W sferze interpretacji prawa dyrektywalna rola prawa do sądu łączy się z techniką wykładni przyjaznej Konstytucji (prokonstytucyjnej), która stanowi zabieg, w toku którego, w oparciu o wyniki wykładni dokonanej różnymi, dopuszczalnymi i akceptowanymi metodami, dochodzi do ustalenia treści normy prawnej zrekonstruowanej na podstawie przepisów o randze podkonstytucyjnej, które w możliwie najpełniejszy sposób pozwala na realizację postanowień Konstytucji RP. Techniki wykładni w zgodzie z Konstytucją należy stosować zwłaszcza wtedy, gdy brzmienie przepisu nie jest jednoznaczne lub zachodzi możliwość jego interpretacji w różny sposób, a z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej (zob. postanowienie NSA z 18 czerwca 2024 r. sygn. akt II OZ 287/24).

Przyjęcie bardzo rygorystycznego podejścia dotyczącego terminu wniesienia skargi na zarządzenie o wpisie do ewidencji, a co za tym idzie, konieczność badania kiedy Skarżący mieli świadomość dokonanego wpisu, oznaczałoby w ocenie Sądu, że zamknięta zostałaby właścicielom droga do weryfikacji prawidłowość wpisu do ewidencji, który to wpis głęboko ingeruje w przysługujące właścicielom prawo własności.

Z tych też względów Sąd przystąpił do merytorycznego rozpoznania sprawy uznając, iż wniesienie skargi co prawda nastąpiło z uchybieniem terminu ale bez winy strony.

Przechodząc na grunt przepisów prawa materialnego należy wskazać, że zgodnie z art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, w której powinny być ujęte:

1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru;

2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;

3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Z kolei art. 3 pkt 1 u.o.z. stanowi, że zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Dana rzecz lub nieruchomość stanowi zabytek, jeżeli jej wartości historyczne, naukowe lub artystyczne są wyższe niż przeciętne. Stwierdzenie, że dany obiekt ma charakter zabytku wymaga poczynienia ustaleń w tym zakresie. Jakkolwiek przepisy u.o.z. nie przewidują, aby ujęcie zabytku w GEZ stanowiło rozstrzygnięcie podejmowane przez organ gminy w formie decyzji administracyjnej, niemniej ujęcie danego obiektu w GEZ nie może nastąpić bez zbadania przesłanek uzasadniających przypisanie temu obiektowi wartości zabytkowych. Umieszczając zabytek w GEZ organ gminy stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tego rodzaju czynność kwalifikująca stwarza wymóg określenia przez organ podstaw sformułowania oceny o wartości zabytkowej obiektu, której poprawność stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Po 751/23).

W tym miejscu wskazać należy, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy fundamentalne znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18, w którym Trybunał stwierdził, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wyrok ten został wydany w celu rozstrzygnięcia wątpliwości co do konstytucyjności art. 22 ust 5 pkt 3 u.o.z., które Naczelny Sąd Administracyjny powziął właśnie w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu przywołanego wyroku Trybunał stwierdził wyraźnie, że osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem uznana została za niezgodną z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. W ocenie Trybunału postępowanie w przedmiocie wpisu do gminnej ewidencji zabytków powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu.

Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II OSK 2781/17, że choć przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, w konsekwencji czego uznany za niekonstytucyjny przepis w określonym w tym orzeczeniu zakresie nie został w dosłownym sensie derogowany z systemu prawnego, to w niniejszej sprawie konieczne jest dokonanie wykładni art. 22 ust. 5 pkt 3 uozoz z uwzględnieniem tego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy powoduje, że usuwane jest z systemu prawnego jego niekonstytucyjne rozumienie (zob. Roman Hauser, Janusz Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s.42, J. Trzciński, Rozdział 9 Wokół art. 190 ust. 4 Konstytucji, Wybrane Zagadnienia, [w:] Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne, Warszawa 2023).

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 usunął zatem z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że Sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji. Musi to skutkować stwierdzeniem, że Wójt Gminy [...] dokonując zaskarżonych czynności zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła czynny udział Skarżących. W wyniku zastosowanej procedury sprzecznej z Konstytucją RP – właściciele budynku nie mogli zakwestionować przyjętych przez organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed organem przed ograniczeniem prawa własności.

Sąd wydając niniejsze orzeczenie miał przy tym na uwadze, że obecna treść rozporządzania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r., poz. 56) w § 18b ust. 1 przewiduje, iż o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem. Natomiast w myśl § 18b ust. 4 i 5 rozporządzenia wójt (burmistrz, prezydent miasta) o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków albo wyłączenia tej karty z gminnej ewidencji zabytków. Do zawiadomienia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków lub o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty adresowej zabytku albo nowej karty adresowej zabytku.

Na gruncie niniejsze sprawy należy mieć jednak na uwadze, iż omawiane przepisy zostały dodane do ww. rozporządzenia dopiero z dniem 19 października 2019 r. ( na mocy rozporządzania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem), a więc po umieszczeniu omawianego zespołu budynków w gminnej ewidencji zabytków, co przyznał sam organ w odpowiedzi na skargę.

Tym samym w niniejszej sprawie wpis do ewidencji zabytków nastąpił niewątpliwie bez jakiegokolwiek, choćby w stopniu minimalnym zagwarantowanym przez obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, udziału właściciela. Powyższe zaś, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego, skutkować musiało stwierdzeniem bezskuteczności czynności ujęcia nieruchomości w Gminnej Ewidencji Zabytków.

W tym miejscu wskazać należy, iż bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność, że skarżąca uzyskała prawo współwłasności budynku w 2009 r. w drodze spadkobrania. Należy mieć na uwadze, że z akt sprawy nie wynika, ani nie podnosił tego organ by skarżącej zapewniono czynny udział w postępowaniu ujęcia nieruchomości w GEZ, przez co nie miała wiedzy o możliwości zaskarżenia powyższej czynności. Wobec tego w żadnej mierze nie można uznać, by skarżąca utraciła prawo obrony swych praw wynikających z przysługującego prawa własności do nieruchomości.

Wracając do istoty sprawy Sąd w tym miejscu nie przesądza, iż przedmiotowy obiekt w ogóle nie powinien znajdować się w ewidencji zabytków, a jedynie wskazuje, że ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana przez organ w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków z poszanowaniem uprawnień właściciela do czynnego udziału w postępowaniu w tym do kwestionowania przyjętych przez organ ustaleń, składania wniosków dowodowych, czy też zajęcia stanowiska w kwestii ograniczenia przez organ jego prawa własności.

Sąd przy tym podziela pogląd reprezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego, iż po wyroku Trybunału Konstytucyjnego powodem stwierdzenia bezskuteczności czynności ujęcie nieruchomości w GEZ jest naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Ze względu na zaistniałe uchybienia procesowe dotyczące postępowania w przedmiocie ujęcia nieruchomości w GEZ nie stanowi zatem przedmiotu oceny Sądu przesądzenie istnienia walorów zabytkowych obiektu na tym etapie postępowania (por. m.in. wyroki NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 907/24; 5 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 404/24; 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 2272/23; 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1771/22; 5 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 94/22; dostępne w CBOSA).

Mając na uwadze powyższe rozważania organ może zdecydować o ujęciu, bądź nie ujęciu przedmiotowej nieruchomości w omawianej ewidencji przy zapewnieniu skarżącej gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ewentualnego wpisu do ewidencji. Rzetelna, udokumentowana i wiarygodna ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w GEZ z poszanowaniem uprawnień właściciela, z uwzględnieniem przedstawianej przez niego dokumentacji podważającej kwalifikację dokonaną przez organ.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 146 P.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta polegającej na włączeniu karty adresowej budynku położonego w P. przy ul. [...] w P. do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...], (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącej od organu 200 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi.

Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.