Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2020 r. sprawy ze skarg A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. i P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...], znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz: a) strony skarżącej A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 200 (dwieście) złotych; b) skarżącego P. G. kwotę 200 (dwieście) złotych; tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. a.bł.

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. znak: [...] Prezydent Miasta Z. zobowiązał A Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz P.G. do usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, tj. z działki nr 25/5 położnej przy ul. C 227b w Z., a pozostawionych przez firmę B Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na polu A i B w ilości 3.600Mg.

Od powyższej decyzji użytkownicy wieczyści ww. nieruchomości – A Sp. z o.o. w W. oraz P. G. wnieśli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wskazując, że organ znajduje się w posiadaniu dokumentów świadczących o tym, że posiadaczem odpadów jest B Sp. z o.o. w Z. Jednocześnie zostało wskazane, że przed Sądem Rejonowym w Z. l Wydziałem Cywilnym toczy się postępowanie z powództwa tejże Spółki przeciwko B Sp. z o.o. w Z. o zaprzestanie naruszeń, usunięcie odpadów pozostawionych na nieruchomości o nr 25/5 w ilości 3.600Mg oraz przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego. Kolegium decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na uchybienia proceduralne.

Decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Prezydent Miasta Z. ponownie zobowiązał A Sp. z o.o. w W. i P. G. do usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, tj. z działki nr 25/5 położnej przy ul. C 227b w Z. w ilości około 3400Mt. Organ uznał, że A Sp. z o.o. w W. i P. G. – użytkownicy wieczyści działki nr 25/5, na której zalegają odpady, są ich posiadaczami w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach, na których ciąży obowiązek usunięcia odpadów. Obowiązek ten wynika z domniemania prawnego odpowiedzialności władających powierzchnią ziemi zanieczyszczoną odpadami. Domniemanie to nie zostało obalone w postępowaniu albowiem nie przedstawiono dokumentów wskazujących wyraźnie na posiadacza odpadów. Organ podniósł także, że wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Podkreślił, że po wydaniu przez Kolegium decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. zmieniły się okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Sąd Rejonowy w Z. I Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt [...] z powództwa A Sp. z o.o. w W. oraz P. G. przeciwko B Sp. z o.o. w Z. w sprawie o nakazanie usunięcia odpadów i przywrócenie stanu poprzedniego, w dniu 21 maja 2019 r. oddalił powództwo uzasadniając, że wobec treści porozumienia zawartego przez strony działania pozwanego polegające na pozostawieniu części odpadów na posesji powoda nie były bezprawne, gdyż strony ustaliły w umowie co się stanie w takiej sytuacji. Zdaniem sądu powszechnego odpady przeszły na własność spółki A Sp. z o.o. w W., zatem nie może ona żądać aby B Sp. z o.o. usunął odpady, które nie są już jego własnością. A Sp. z o.o. mógł jedynie żądać zapłaty za pozostawione odpady, jednak takie żądanie nie nastąpiło w określonym czasie i uległo ono przedawnieniu. Sąd Rejonowy w Z. oddalił zatem powództwo ze względu na to, iż pozwany nie jest już właścicielem odpadów, które pozostawił na nieruchomości. Orzeczeniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w S. Wydział I Cywilny oddalił apelację wniesioną od ww. wyroku Sądu Rejonowego w Z. W konsekwencji organ wydający decyzję nie mógł uwzględnić wytycznych Kolegium wskazanych w decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. przez uznanie, że posiadaczem odpadów jest B Sp. z o.o.

Zobowiązani wnieśli odwołanie od powyższej decyzji zarzucając wydanie jej z naruszeniem art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2019 r. poz. 701 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "u.o.", przez wadliwe zastosowanie domniemania, że A Sp. z o.o. w W. i P. G. są posiadaczami odpadów składowanych na nieruchomości, a pozostawionych przez B Sp. z o.o. w Z., oraz art. 6 – 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a. przez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji i dowolną ocenę materiału dowodowego. Skarżący wskazali również, że wpływu na wynik przedmiotowej sprawy nie ma postępowanie prowadzone przed Sądem Rejonowym w Z. sygn. akt [...], na co zwróciło uwagę Kolegium organowi I instancji w decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. Odwołujący się wnieśli o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., uchyliło zaskarżoną decyzję w części nakazującej P. G. usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, tj. z działki nr 25/5 i w tym zakresie umorzyło postępowanie pierwszej instancji, natomiast w pozostałej części utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że przewidziany w art. 26 ust. 1 u.o. obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania jest obowiązkiem ciążącym na posiadaczu odpadów z mocy samego prawa. Posiadacz odpadów jest zobowiązany wykonać go bez wezwania, a jeżeli obowiązku tego nie wykonuje, wówczas organ administracji publicznej, działając z urzędu, nakazuje posiadaczowi usunięcie odpadów. Organ wskazał także, że przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości (art. 3 pkt 19 u.o.). Przepisy u.o. nie zawierają definicji pojęcia "władającego powierzchnią ziemi". Pojęcie to definiuje natomiast ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2018 r. poz. 799 ze zm.), dalej u uzasadnieniu przywoływana jako P.o.ś. Stosownie do art. 3 pkt 44 P.o.ś. pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi" rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający. Kolegium podkreśliło, że za zastosowaniem powyższej definicji na gruncie przepisów u.o. przemawia chociażby wykładnia systemowa. Pod pojęciem władającego należy także rozumieć podmioty, które władają nieruchomością (powierzchnią ziemi) w oparciu również np. o umowy cywilno-prawne, tj. najem, dzierżawa. Domniemanie, na podstawie którego nakaz wydany na podstawie art. 26 ust. 2 i 3 u.o. może być skierowany do właściciela nieruchomości (gdzie znajdują się odpady), może być obalone wyłącznie w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie innego podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów, tj. innej osoby fizycznej, osoby prawnej, czy też jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będących w posiadaniu odpadów. Tym samym w sytuacji braku możliwości ustalenia posiadacza odpadów władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób – wykazując, że odpadami włada lub władał faktycznie inny podmiot. Nie ma znaczenia dowodzenie, że władający powierzchnią ziemi nie wytworzył odpadów, skoro nie prowadzi to do ustalenia tożsamości innego ich posiadacza. Kolegium podkreśliło, że wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą bowiem mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Domniemanie zostało wprowadzone w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości, a więc wytwórcy odpadów. Tym samym, zdaniem Kolegium, obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym.

Dalej Kolegium wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 26 maja 2011 r. B Sp. z o.o. w Z. sprzedała A Sp. z o.o. w W. udział wynoszący 2/6 części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości nr 25/5, położonej przy ul. C 227b w Z. W § 6 umowy sprzedaży został zawarty zapis, według którego Spółka B pozostawiła na nieruchomości odpady, które zgodnie z porozumieniem zawartym w dniu 29 kwietnia 2011 r. zobowiązała się usunąć najpóźniej w terminie do dnia 26 sierpnia 2011 r. Z § 2 i 3 ww. porozumienia wynika jednoznacznie, że odpady te stanowią własność Spółki B i są składowane na nieruchomości na polach A i B w ilości 3.600 Mg (2.600Mg na polu A i 1.000Mg na polu B. Po usunięciu odpadów z pola A odpady z pola B miały być przekazane przez Spółkę B na rzecz A Sp. z o.o. w W. na podstawie karty przekazania odpadów. W przypadku niedotrzymania przez B obowiązku usunięcia odpadów z pola A w terminie do dnia 19 sierpnia 2011 r., A Sp. z o.o. w W. miała przejąć nieusunięte odpady z pola A i obciążyć Spółkę B kwotą 150,00zł za każdy Mg. B zobowiązała się zapłacić ww. kwotę za każdy nieusunięty Mg w terminie 14 dni od dnia wystawienia faktury. Spółka A wskazała, że do chwili obecnej odpady nie zostały usunięte przez B, jak również nie doszło do ich przekazania. Spółka A w dniu 19 grudnia 2017 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w Z. z pozwem o nakazanie B Sp. z o.o. w Z .usunięcia odpadów oraz przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego (sygn. akt [...]). Powodowa Spółka wskazała, że wobec nieusunięcia odpadów przez pozwana Spółkę B, w dniu 14 maja 2015 r. wystawiła dokument pro forma za przejęcie odpadów, ale B Sp. z o.o. nie uiściła stosownej opłaty i dokument utracił byt prawny. Nie została także wydana karta odpadów mogąca świadczyć o ich usunięciu. Pomimo deklaracji Spółka B nie zdecydowała się na polubowne rozwiązanie sporu. Ponadto porozumienie z dnia 29 kwietnia 2011 r. nie zostało zawarte pomiędzy wszystkimi ówczesnymi użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Spółka B po dniu 29 kwietnia 2011 r. w dalszym ciągu prowadziła na nieruchomości na polu A gospodarkę odpadami w ramach posiadanego zezwolenia na zbieranie, transport, wytwarzanie i odzysk odpadów z dnia 16 września 2005 r. i sukcesywnie zmniejszała ich ilość. Spółka ta wskazał, iż zmniejszyła stan odpadów o 2420Mg z uwagi na prowadzenie odzysku odpadów na nieruchomości, przesunięcia magazynowe do zakładu w Z. i przekazywanie odpadów podmiotom uprawnionym. W okresie między 29 kwietnia 2011 r. a 16 września 2015 r., a więc datą wygaśnięcia decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2005 r. Spółka B składała sprawozdania roczne z działalności Marszałkowi Województwa [...]. Spółka B wskazała, że na dzień 16 września 2015 r. pozostało na przedmiotowej nieruchomości około 180Mg odpadów należących do niej, jednak ich usunięcie okazało się niemożliwe z uwagi na to, że dojazd do nich został zablokowany przez A Sp. z o.o. w W. odpadami należącymi do tej Spółki. Z uwagi na powyższe oraz zgodnie z § 3 pkt 3 porozumienia, zdaniem Spółki B, odpowiedzialność za odpady przeszła na Spółkę A. Obciążenie Spółki B wynikające z faktury wystawionej przez Spółkę A w dnia 14 maja 2015 r. za odpady w ilości 1.000Mg było błędne w sytuacji gdy ich rzeczywista ilość na dzień 16 września 2015 r. wynosiła około 180Mg. Wobec tego faktura ta została przez Spółkę B zakwestionowana. Jednocześnie Spółka ta wskazała, że karty przekazania odpadów zostały przygotowane i przekazane Spółce A, lecz Spółka ich nie odesłała.

Powyższe okoliczności, a w szczególności treść aktu notarialnego z dnia 26 maja 2011 r. Rep A nr [...] oraz porozumienia z dnia 29 kwietnia 2011 r. pozwalały, w ocenie Kolegium, w dacie wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. na stwierdzenie, że posiadaczem odpadów zgromadzonych na nieruchomości nr 25/5 na polach A i B jest B Sp. z o.o. w Z.. Jednakże w dniu 21 maja 2019 r. Sąd Rejonowy w Z. l Wydział Cywilny wyrokiem w sprawie sygn. akt [...] oddalił powództwo A Sp. z o.o. w W. i P. G. o nakazanie B Sp. z o.o. w Z. usunięcia odpadów i przywrócenie stanu poprzedniego na nieruchomości nr 25/5. Apelacja od ww. wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w S. l Wydział Cywilny z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt [...]. Kolegium dalej wskazało, że z treści uzasadnienia ww. wyroku Sądu Rejonowego wynika, że przedmiotem ustaleń była m.in. kwestia tego kto jest właścicielem odpadów zgromadzonych przez Spółkę B na przedmiotowej nieruchomości. Kolegium podkreśliło, że wspomniane orzeczenie nie ma co prawda charakteru prejudycjalnego, jednak na podstawie art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "K.p.c.", wiąże ono Kolegium. Wobec tego został ustalony właściciel (posiadacz) odpadów w rozumieniu art. 26 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 19 u.o., pozostawionych na działce nr 25/5 przez B Sp. z o.o. w Z. i jest nim A Sp. z o.o. w W. Fakt ten wynika z porozumienia z dnia 29 kwietnia 2011 r. zawartego przez ww. Spółki. Ustalenie posiadacza odpadów pozwoliło na obalenie domniemania, że to władający powierzchnią ziemi (w niniejszej sprawie użytkownicy wieczyści nieruchomości) są podmiotami zobowiązanymi do usunięcia odpadów. Tym samym skoro uznanie za posiadacza odpadów ww. Spółki, będącej równocześnie użytkownikiem wieczystym nieruchomości, nie wynika z jej tytułu prawnego do nieruchomości, to uznanie za posiadacza odpadów drugiego użytkownika wieczystego - P. G. z uwagi na jego tytuł prawny do nieruchomości i zobowiązanie go do usunięcia odpadów nie znajduje uzasadnienia. Wobec tego Kolegium postanowiło uchylić zaskarżoną decyzją w ww. części i umorzyć w tym zakresie postępowanie pierwszej instancji.

Kolegium wskazało nadto, że organ I instancji ustalił ilość składowanych odpadów, a także ich rodzaj. Ze sporządzonej przez biegłego z zakresu inżynierii środowiska mgr inż. J. D. opinii wynika, że "Ilość odpadów składowanych przy ul. C 227b jest ogromna. Bez wykorzystania ciężkiego sprzętu oraz legalizowanej wagi oszacowano ilość na podstawie danych literaturowych średniej masy odpadów komunalnych oraz objętości na ok. 3400 ton". Odpady kwalifikują się do następujących kategorii: 07 02 13 odpady tworzyw sztucznych; 19 12 11 inne odpady (w tym zmieszane substancje i przedmioty) z mechanicznej obróbki odpadów zawierające substancje niebezpieczne należące do grupy odpadów 1912 odpady z mechanicznej obróbki odpadów; 20 03 01 niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne należące do grupy 20 03 inne odpady komunalne; 20 01 11 tekstylia należące do grupy 20 01 odpady komunalne łącznie z frakcjami gromadzone selektywnie (z wyłączeniem 15 01); 20 03 02 odpady z czyszczenia ulic i placów należące do grupy 20 03 inne odpady komunalne. Biegły zwrócił uwagę, że odpady mogą stwarzać zagrożenie dla środowiska lokalnego i powodować długotrwałe zanieczyszczenie gleby, wód gruntowych, wód powierzchniowych na dużym obszarze obniżając skutecznie bioróżnorodność, a tym samym powodować ogromne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi w aspekcie możliwości zanieczyszczeń oraz w aspekcie możliwości wystąpienia pożaru. Ponadto w piśmie z dnia 17 stycznia 2020 r. biegły sprecyzował, że przedmiotem ustaleń były odpady pozostawione na przedmiotowej nieruchomości przez B Sp. z o.o. w Z., których lokalizacja została wskazana przez A Sp. z o.o. w W.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnieśli A Sp. z o.o. w W. oraz P. G. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 26 ust. 1 i ust. 2 u.o. przez jego wadliwe zastosowanie i przyjęcie domniemania, iż Spółka A jako użytkownik wieczysty jest posiadaczem odpadów składowanych na działce nr 25/5 oraz zobowiązując Spółkę do usunięcia z powyższego terenu odpadów pozostawionych przez firmę B Sp. w Z. składowanych na polu A i B. Skarżący zarzucili także naruszenie przepisów procesowych tj.

- art. 138 § 1 pkt. 2 K.p.a. przez wadliwą ocenę materiału dowodowego i wadliwe przyjęcie przejścia prawa do posiadania odpadów na rzecz skarżącej Spółki A;

- art. 6 w związku z art. 7 i art. 8 K.p.a. przez dokonanie wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego i nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy;

- art. 10 § 1 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. przez wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego a także pominięcie istotnych dla sprawy twierdzeń skarżących;

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 81 K.p.a. przez oparcie zaskarżonej decyzji na niewyczerpujących ustaleniach faktycznych, przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami K.p.a. i brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarg podniesiono, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. poczyniło szeroką analizę, na gruncie obowiązujących przepisów, odnosząc się także do tożsamego materiału dowodowego, przyjmując bezspornie, iż posiadaczem odpadów zgromadzonych na działce 25/5 na polach A i B jest Spółka B. Organ ten przyjął także, że posiadacz odpadów B składuje przedmiotowe odpady w miejscu do tego nie przeznaczonym. Trudno zatem jest zrozumieć stanowisko zajęte przez Kolegium w zaskarżonej decyzji. Tym bardziej, że w sprawie [...] prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Z. przedstawiciele B przyznali, iż po dacie zmaterializowania spornego porozumienia, Spółka ta wywoziła swoje odpady z przedmiotowej nieruchomości i miała zamiar dalej je wywozić. Ponadto, Kolegium w decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. uznało, że decydujące znaczenie mają w tym zakresie przepisy u.o. , a tymczasem w dalszym rozpoznaniu sprawy ważniejsza stała się interpretacja porozumienia cywilnoprawnego w ujęciu przepisów prawa własności, aniżeli przepisy u.o. jasno precyzujące prawa w zakresie posiadania odpadów.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi okazały się zasadne.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy należy potwierdzić wypełnienie się powyższych warunków, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta będącego siedzibą tutejszego Sądu.

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy należy podkreślić, iż art. 26 ust. 1 u.o. stanowi, że posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Przy czym zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. W przedmiotowej sprawie organ I instancji objął nakazem usunięcia odpadów P. G. i A Sp. z o.o. w W. jako współużytkowników wieczystych działki nr 25/5 położonej w Z. przy ul. C 227b, uznając, że w sprawie zachodzi domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. wskazujące, iż posiadaczem odpadów znajdujących się na ww. działce są podmioty władające powierzchnią ziemi. Tym samym organ ten uznał, iż nie zostało obalone, w następstwie przeprowadzenia postępowania dowodowego, powyższe domniemanie wskazujące na władającego powierzchnią ziemi jako na posiadacza odpadów. Organ odwoławczy z kolei uchylając zaskarżoną decyzję organu I instancji w części dotyczącej P.G. i umarzając postępowanie w tym zakresie, a jednocześnie utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w odniesieniu do A Sp. z o.o. w W. uznał, że wyniki postępowania wyjaśniającego obalają powyższe domniemanie i pozwalają uznać, iż to ww. Spółka jest w posiadaniu odpadów znajdujących się na działce nr 25/5 położonej w Z. przy ul. C 227b. Tym samym Spółka ta winna być obciążona obowiązkiem niezwłocznego ich usunięcia na podstawie art. 26 ust. 1 u.o.

Ocena legalności ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w toku postępowania administracyjnego winna dotyczyć dwóch elementów normy prawnej wynikającej z art. 26 ust. 1 u.o. Pierwszym jest kwestia oceny prawidłowości wskazania podmiotu będącego posiadaczem odpadów zobowiązanym do ich niezwłocznego usunięcia, zaś drugim elementem jest problem zakresu obowiązku obciążającego posiadacza odpadów w sytuacji gdy odpady te znajdują się na miejscu przeznaczonym do ich składowania lub magazynowania, jednak w ilości przekraczającej limit przyznany posiadaczowi odpadów. Do obu tych zagadnień wypada odnieść się oddzielnie.

Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż nieruchomość położona w Z. przy ulicy C 227b, oznaczonej jako działka nr 25/5 o powierzchni 1ha 37a 63m2 była przedmiotem współużytkowania wieczystego pomiędzy Spółkami: B, która posiadała udział wynoszący 2/6 i A posiadającej udział wynoszący 4/6. W ramach nieruchomości zostały wydzielone dwie części: A i B. Część A była użytkowana przez Spółkę B, zaś część B przez A. Na obu częściach nieruchomości składowane były odpady należące do tych Spółek. Działalność tą obie Spółki prowadziły na podstawie odrębnych pozwoleń. W dniu 29 kwietnia 2011 r. ww. Spółki zawarły porozumienie w sprawie przekazania nieruchomości. Spółka B zobowiązała się sprzedać Spółce A udział wynoszący 2/6 w prawie użytkowania wieczystego ww. nieruchomości. Umowa przenosząca własność miała zostać zawarta w terminie do dnia 31 maja 2011 r. Mocą ww. porozumienia Spółka B zobowiązała się do usunięcia z użytkowanej części nieruchomości odpady w terminie 3 miesięcy od dnia zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości. W razie uchybienia powyższemu obowiązkowi usunięcia odpadów w terminie do dnia 19 sierpnia 2011 r. Spółka A przejmowała nieusunięte odpady uzyskując prawo obciążenia Spółki B kosztami w wysokości 150,00zł za każdy 1Mg pozostawionych odpadów. W takiej sytuacji Spółki B zobowiązywała się do zapłacenia wyliczonej w powyższy sposób kwoty w terminie 14 dni od daty wystawienia faktury. W dniu 26 maja 2011 r. doszło do zawarcia umowy sprzedaży udziałów w prawie użytkowania wieczystego ww. nieruchomości w formie aktu notarialnego. Przy podpisaniu tegoż aktu jego strony zgodnie oświadczyły, że odpady przemysłowe znajdujące się na przedmiotowej działce zostaną usunięte na zasadach określonych w porozumieniu z dnia 29 kwietnia 2011 r. najpóźniej do dnia 26 sierpnia 2011 r. Po zawarciu powyższej umowy sprzedaży Spółka B prowadziła jeszcze działalność na nieruchomości wywożąc sukcesywnie pozostawione odpady. Pewna część odpadów nie została jednak wywieziona i pozostała na terenie przedmiotowej nieruchomości.

Oceniając powyższe okoliczności należy dojść do wniosku, że to Spółka A od dnia 26 sierpnia 2011 r. stała się posiadaczem odpadów zgromadzonych przez Spółkę B na terenie przedmiotowej nieruchomości. Konstatacji tej nie podważa zaniechanie podjęcia przez A, w czasie wskazanym w zawartym porozumieniu, działań mających na celu uzyskanie od Spółki B należności za pozostawione odpady. Przedawnienie roszczeń przysługujących nabywcy pozostawionych odpadów, czemu dał wyraz Sąd Rejonowy w Z. w prawomocnym wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...], pozostaje bez wpływu na treść zawartego pomiędzy ww. Spółkami porozumienia tyczącego przekazania przez Spółkę B odpadów zgromadzonych na terenie przedmiotowej nieruchomości Spółce A. Powyższe ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości pozwalają uznać, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nastąpiło obalenie domniemania zawartego w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o., a jednocześnie Spółka B nie jest aktualnie posiadaczem odpadów znajdujących się na terenie przedmiotowej nieruchomości.

Jakkolwiek powyższe wnioski wyprowadzone z analizy okoliczności sprawy jawią się jako oczywiste i mają niewątpliwy walor na gruncie zasady przekonywania strony, to dodatkowo należy zaakcentować, iż powyższe ustalenia tyczące posiadacza odpadów znajdujących się na terenie należącym do Spółki A doznają dodatkowego potwierdzenia we wskazanym powyżej prawomocnym wyroku Sąd Rejonowy w Z. z dnia [...] r. sygn. akt [...], wydanym w sprawie z powództwa A Sp. z o.o. oraz P.G. przeciwko B Sp. z o.o. o nakazanie usunięcia odpadów i przywrócenie stanu poprzedniego. Oddalając powództwo w tej sprawie sąd powszechny stwierdził, iż wobec treści porozumienia z dnia 29 kwietnia 2011 r. zawartego przez ww. Spółki, działania Spółki B polegające na pozostawieniu części odpadów na przedmiotowej nieruchomości nie były bezprawne, gdyż strony porozumienia przewidziały taką sytuację i umówiły się co do konsekwencji pozostawienia odpadów na przedmiotowej nieruchomości przez Spółkę B. Zdaniem Sądu Rejonowego odpady należące do Spółki B przeszły na własność Spółki A, zatem nie może ona żądać aby Spółka B usunęła odpady, które nie są już jej własnością. A Sp. z o.o. mogła jedynie żądać zapłaty za pozostawione odpady, jednak takie żądanie nie nastąpiło w określonym czasie i uległo przedawnieniu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności trafnie wskazuje organ odwoławczy, iż zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Określony w art. 365 § 1 K.p.c. zakres związania treścią prawomocnego orzeczenia oznacza zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. Skutkiem materialnym takiego orzeczenia jest to, że rozstrzygnięcie w nim zawarte stwarza taki stan prawny jaki z niego wynika, a tym samym podmioty nim związane rozpoznające określoną kwestię muszą przyjmować, że kształtuje się ona tak jak to przyjęto we wcześniejszym, prawomocnym orzeczeniu. Związanie dotyczy sentencji wyroku i motywów w tych granicach, jakie stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia. W konsekwencji nikt nie może kwestionować faktu istnienia prawomocnego wyroku i jego treści (vide: wyrok SA w Szczecinie z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt I ACa 696/18, Lex nr 2895394). Wobec powyższego, uwzględniając treść motywów wyroku Sądu Rejonowego w Z., kwestię podmiotu posiadającego odpady zgromadzone na przedmiotowej nieruchomości należało uznać za przesądzoną, a ustalenia leżące u podstaw powyższego wyroku za wiążące dla organów administracji w niniejszej sprawie.

Nie można tym samym podzielić zarzutów, które w powyższym zakresie zostały sformułowane w skargach. Zarzucając naruszenia przepisów postępowania, w szczególności w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 81 K.p.a.), pomijają one bowiem nie tylko charakter i skutki zawartego porozumienia w sprawie przekazania odpadów należących początkowo do Spółki B, ale także dystansują się od ustaleń stanowiących podstawą ww. prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. Nie można zatem potwierdzić naruszenia w powyższym zakresie zasad postępowania administracyjnego wskazanych w art. 6 i art. 8 K.p.a., zaś przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. nie odnosi się do sposobu prowadzenia postępowania dowodowego, a zatem wbrew stanowisku autorów skarg nie mógł być naruszony "poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego i wadliwe przyjęcie przejścia prawa do posiadania odpadów".

Przechodząc do kwestii wskazanego w zaskarżonej decyzji zakresu obowiązku obciążającego posiadacza odpadów należy dostrzec, iż został on wyznaczony w oparciu o opinię rzeczoznawcy – biegłego sądowego J.D. z dnia 18 października 2019 r. Ocenę powyższej opinii należy poprzedzić stwierdzeniem odwołującym się do istoty problemu będącego podstawą do wszczęcia kontrolowanego postępowania administracyjnego. Z protokołu kontroli przeprowadzonej przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w dniu 17 lipca 2017 r. wynika m.in., że łączna ilość odpadów należących do Spółki A zmagazynowanych na terenie przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 maja 2017 r. wynosiła 5400,71Mg. Z kolei decyzja o zezwoleniu na wytwarzanie, przetwarzanie i zbieranie odpadów pozwalała Spółce A na zmagazynowanie na terenie instalacji wszystkich odpadów w ilości jednorazowej nie przekraczającej 6.600,00Mg. Niezależnie jednak od powyższych ustaleń wskazano w ww. protokole, że na przedmiotowym terenie "w głębi placu przy ogrodzeniu, na terenie otwartym, bezpośrednio przy hałdzie odpadów przeznaczonych do przetworzenia znajdują się również zmagazynowane odpady, które według informacji uzyskanej podczas kontroli należą do firmy B Z.". Wielkość tych odpadów, na podstawie przywoływanego już powyżej porozumienia Spółek z dnia 29 kwietnia 2011 r., oszacowano na 3.600,00Mg. Powyższa szacunkowa wielkość wskazywała, iż ilość zmagazynowanych odpadów na terenie przedmiotowej nieruchomości przekraczała 6.600,00Mg, a więc wielkość graniczną przyznaną Spółce A decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. w sprawie pozwolenia na wytwarzanie odpadów oraz zezwolenia na przetwarzanie i zbieranie odpadów.

Wielkość odpadów pozostawionych przez Spółkę B, ujawniona podczas kontroli w dniu 17 lipca 2017 r. była tylko szacunkowa, a między uczestnikami postępowania istniał i istnieje nadal spór w tym zakresie. Dla przykładu można podać, iż Spółka A w 2015 r. wskazywała, że firma B pozostawiła na przedmiotowym terenie około 1.000,00Mg odpadów, zaś Spółka B twierdziła, że nie udało się jej wywieźć z terenu nieruchomości tylko około 180,00Mg odpadów. W takiej sytuacji trafnie organ zasięgnął informacji specjalnych dla określenia ilości oraz rodzaju odpadów na przedmiotowej nieruchomości (vide: postanowienie Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] września 2019 r.). Należy jednak skonstatować, iż opracowana w niniejszej sprawie opinia rzeczoznawcy J. D. jest nieprzydatna dla wskazania wielkości określonych w tezie dowodowej postanowienia dopuszczającego dowód z opinii biegłego. Opinia ta wylicza bowiem tylko część odpadów magazynowanych na terenie nieruchomości wskazując, iż jest to "nadwyżkowa ilość odpadów", przez którą rozumie odpady wskazane przez Spółkę A, pozostawione na przedmiotowej nieruchomości przez Spółkę B (vide: pismo biegłego sądowego J. D. z dnia 21 stycznia 2010 r.). Tak opracowana opinia w sposób oczywisty nie tylko nie odpowiada tezie dowodowej ale także zawiera błąd metodologiczny nie wyznaczając wielkości odpadów, ponad którą występuje ustalona przez biegłego "nadwyżka", a wielość tą winna wyznaczać wydana na rzecz Spółki A decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Nadto opinia ta zakłada w sposób dowolny i – co szczególnie istotne – sprzeczny z tym co zostało powyżej powiedziane, że na przedmiotowej nieruchomości znajdują się odpady będące w posiadaniu Spółki B. Powyższe dyskwalifikuje wydaną w sprawie opinię i nie pozwala uznać, iż jej wnioski winny stanowić podstawę do wyznaczenia zakresu obowiązku nałożonego w trybie art. 26 ust. 1 u.o.

Pominięcie powyższych wadliwości w zakresie ustalenia ilości odpadów, które ich posiadacz winien usunąć niezwłocznie z terenu przedmiotowej nieruchomości, dyskwalifikuje rozstrzygnięcia organów obu instancji z punktu widzenia wymagań w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., a także art. 107 § 3 K.p.a., skoro organ odwoławczy zaakceptował wiarygodność dowodu, którego metodologia przeprowadzenia i konkluzje pozostawały w sprzeczności z prawidłowymi wywodami tegoż organu w zakresie rozumienia pojęcia posiadacz odpadów na gruncie art. 26 ust. 1 i art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. Powyższe prowadzi do wniosku, iż naruszenie ww. przepisów postępowania skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem w toku postępowania administracyjnego normy prawa materialnego – art. 26 ust. 1 u.o.

Konsekwencją powyższych wadliwości jest konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej, jaki poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 P.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organy zastosują się do powyższej oceny prawnej, w szczególności przeprowadzą postępowanie wyjaśniające w zakresie ilości odpadów znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości, które odpowiadać będzie wymaganiom sformułowanym w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., zaś poczynione w tym zakresie ustalenia skonfrontują z treścią pozwoleń udzielonych posiadaczowi odpadów na ich magazynowanie na terenie instalacji. Dopiero tak zgromadzony i oceniony materiał dowodowy stanowić może podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 26 ust. 1 u.o. (art. 153 P.p.s.a.).

dc